Przejdź do treści

Aminokwasy egzogenne i endogenne – czym są i jaką rolę pełnią?

Aminokwasy egzogenne i endogenne - Czym są i jaką rolę pełnią?
Aminokwasy egzogenne i endogenne - Czym są i jaką rolę pełnią? Istock.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Seks po porodzie. Jak to zrobić?
Barbara Kurdej Szatan
Barbara Kurdej-Szatan dołączyła do akcji w mediach społecznościowych. To bardzo ważne!
"It`s not about hair". Świetna akcja Polek, które normalizują kobiece owłosione ciała!
„It`s not about hair”. Świetna akcja Polek, które normalizują kobiece owłosione ciała!
Gdy szczupła osoba cierpi na otyłość, czyli gorzka prawda o TOFI
Gotowi na wszystko, czyli co oprócz leków i opatrunków powinno znaleźć się w wakacyjnej apteczce

Aminokwasy to związki organiczne, które są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Aminokwasy wchodzą w skład białek, uczestniczą w procesach syntezy hormonów i neuroprzekaźników, wspomagają procesy regeneracji. Organizm człowieka ma możliwość zsyntetyzować niektóre aminokwasy (aminokwasy endogenne), natomiast inne muszą być dostarczone wraz z dietą (aminokwasy egzogenne). Osoby uprawiające sport wykazują zwiększone zapotrzebowanie na białko i wówczas doskonałym uzupełnieniem diety są suplementy zawierające białko, zwłaszcza aminokwasy BCAA.

Aminokwasy – co to?

Aminokwasy to związki organiczne zbudowane z grupy aminowej, grupy karboksylowej, wodoru oraz łańcucha bocznego. Aminokwasy to bardzo zróżnicowana grupa związków, która może być klasyfikowana w oparciu o takie kryteria jak możliwość ich syntetyzowania przez organizm człowieka, budowę łańcucha bocznego oraz typ przemian metabolicznych, jakim podlegają aminokwasy.

Podstawowy podział aminokwasów obejmuje aminokwasy endogenne oraz egzogenne. Aminokwasy endogenne mogą być syntetyzowane w organizmie człowieka w ilości wystarczającej, by zaspokoić zapotrzebowanie organizmu na te związki. Do aminokwasów endogennych zaliczane są alanina, glicyna, prolina, kwas asparaginowy oraz kwas glutaminowy. Aminokwasy względnie endogenne są to aminokwasy, które mogą być syntetyzowane w obecności innych aminokwasów prekursorowych; do aminokwasów względnie endogennych zaliczamy tyrozynę i cysteinę. Natomiast aminokwasy względnie egzogenne to takie, które syntetyzowane są w niewystarczającej ilości – histydyna i arginina. Organizm nie ma natomiast możliwości syntetyzowania aminokwasów egzogennych i te związki muszą być dostarczone z zewnątrz. Mowa m. in. o leucynie, izoleucynie, lizynie, metioninie, fenyloalaninie, walinie, treoninie oraz tryptofanie.

Kolejny podział aminokwasów dotyczy budowy łańcucha bocznego i uwzględnia aminokwasy:

  • hydrofobowe z łańcuchem bocznym alkilowym (metionina, glicyna, alanina, prolina, walina, leucyna, izoleucyna) lub aromatycznym (tryptofan, fenyloalanina)
  • hydrofilowe, wśród których wyróżniamy aminokwasy kwasowe (kwas glutaminowy i kwas asparaginowy), zasadowe (arginina, lizyna i histydyna) oraz obojętne (treonina, cysteina, glutamina, asparagina, seryna i tyrozyna).

Ponadto funkcjonuje podział na aminokwasy białkowe i niebiałkowe. Te pierwsze wchodzą w skład białek, zaś drugie – nie występują w cząsteczkach białek i pełnią inne funkcje biologiczne. I wreszcie – aminokwasy różnią się końcowymi produktami metabolizmu i mogą być substratami do syntezy glukozy (aminokwasy glukogenne), a także ciał ketonowych (aminokwasy ketogenne).

Monika Prześlakowska

Aminokwasy – rola w organizmie

Aminokwasy pełnią w organizmie rozmaite funkcje, a najistotniejsze z funkcji poszczególnych aminokwasów to:

  • leucyna uczestniczy w regeneracji mięśni oraz chroni przez rozpadem mięśni podczas treningu; ponadto leucyna uczestniczy w normalizowaniu poziomu glukozy we krwi
  • izoleucyna reguluje poziom glukozy we krwi, uczestniczy w wytwarzaniu energii
  • lizyna zwiększa wchłanianie wapnia, wzmacniając tym samym kości i uczestnicząc w rozwoju dzieci; aminokwas ten uczestniczy w procesach syntezy kolagenu, hormonów i przeciwciał
  • walina wspomaga metabolizm i regenerację mięśni
  • fenyloalanina wspomaga funkcjonowanie układu nerwowego, redukuje migreny, wspomaga terapię problemów z pamięcią czy depresji
  • metionina wykazuje pozytywny wpływ na wątrobę, działając odtruwająco i wspomagając regenerację hepatocytów, co odbywa się na drodze uczestnictwa w syntezie choliny
  • treonina uczestniczy w syntezie włókien elastyny i kolagenu
  • tryptofan jest przekształcany w neuroprzekaźniki – serotoninę oraz melatoninę, ponadto reguluje przemianę materii
  • alanina reguluje przemiany węglowodanów i normalizuje poziom glukozy we krwi
  • kwas asparaginowy wspomaga układ odpornościowy na drodze regulowania syntezy przeciwciał, a także umożliwia usuwanie amoniaku z organizmu
  • asparagina uczestniczy w przemianach metabolicznych układu nerwowego
  • kwas glutaminowy wspomaga układ nerwowy, redukuje zmęczenie, pełni funkcje detoksykacyjne
  • glutamina reguluje przemiany azotu w organizmie oraz wspomaga naturalną odporność organizmu
  • cytrulina wspomaga detoksykację wątroby z pochodnych amoniaku, poszerza naczynia krwionośne mięśni usprawniając ich ukrwienie podczas wysiłku
  • cysteina wzmacnia skórę, włosy i paznokcie oraz spowalnia procesy starzenia się organizmu
  • glicyna uczestniczy w syntezie hemoglobiny oraz puryn i pirymidyn
  • prolina wchodzi w skład kolagenu oraz uelastycznia ściany naczyń krwionośnych
  • histydyna uczestniczy w syntezie hemoglobiny, podczas reakcji alergicznych aminokwas ten stanowi prekursor do syntezy histaminy
  • seryna wspomaga funkcjonowanie układu nerwowego
  • tyrozyna uczestniczy w syntezie hormonów tarczycy.

Aminokwasy egzogenne – w jakich produktach się znajdują?

Dostępność aminokwasów w diecie jest spora, ponadto organizm ma możliwość syntetyzowania niektórych aminokwasów. Należy jednak zwrócić szczególną uwagę na podaż aminokwasów egzogennych. Są to aminokwasy, których źródłem może być wyłącznie dieta bądź suplementy zawierające aminokwasy egzogenne. W jakich produktach znajdują się te aminokwasy? Najbogatsze naturalne źródła aminokwasów egzogennych to mięso, owoce morza, ryby, nabiał i jaja, komosa ryżowa i soja. Te źródła aminokwasów określane są mianem pełnowartościowych, gdyż zawierają wszystkie aminokwasy egzogenne. Natomiast źródła niepełnowartościowe to nasiona roślin strączkowych czy orzechy.

Osoby uprawiające sport zwracają szczególną uwagę na suplementację aminokwasów, w tym aminokwasów BCAA. Co to jest? To tzw. aminokwasy rozgałęzione – leucyna, izoleucyna i walina. Ten szczególny rodzaj aminokwasów egzogennych stanowi prawie 25% aminokwasów białek mięśniowych. Aminokwasy BCAA hamują katabolizm białek, jednocześnie promując procesy anaboliczne, co sprzyja rozbudowie masy mięśniowej. Ponadto wspomagają spalanie tkanki tłuszczowej oraz redukują bodźce bólowe. Kiedy brać aminokwasy BCAA? Zalecana jest suplementacja na około 30 – 45 minut przed treningiem oraz 15 minut po treningu.

 

Bibliografia:

Dioguardi F., Clinical use of amino acids as dietary supplements: pros and cons; J Cachexia Sarcopenia Muscle, 2011, Jun 2(2)

Wu G., Functional amino acids in growth, reproduction and health; Adv Nutr., 2010, Nov, 1(1)

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

spaghetti

500 kcal „na masę” i „na redukcję”. Zobacz, czym różnią się proponowane przez dietetyka posiłki

5 kroków do wejścia w tryb urlopowy. O tym, jak szybciej przestawić się na wakacyjne „slow motion”, radzi psycholog Anita Kruszewska

Objawy odstawienia alkoholu. Jakie są korzyści z niepicia alkoholu?

5 najlepszych ćwiczeń na brzuch

Ćwiczenia na płaski brzuch – porady, technika, trening

mężczyzna ćwiczy brzuszki

Ćwiczenia na brzuch na drążku – ćwiczenia na boki brzucha

magnetoterapia

Magnetoterapia – na czym polega, komu jest zalecana, jakie daje efekty?

kobieta rozciąga się

Ćwiczenia mięśni dna miednicy – kiedy i jak ćwiczyć?

Bolą mięśnie? To nie "zakwasy"!

Bolą mięśnie? To nie „zakwasy”! Poznaj prawdziwą przyczynę bólu mięśni po treningu

Przełam się

Nie daj się i przełam się! Co zrobić, kiedy nie widać efektów ćwiczeń i diety?

kobieta w stroju sportowym

Mięśnie pamiętają wszystko. Ile potrzeba czasu, by wrócić do formy?

Pocałunek to samo zdrowie / istock

Dr Marian Majchrzycki: w czasie pocałunku pracuje 126 różnych mięśni, w tym 34 mięśnie twarzy, z których część można uaktywnić tylko podczas tej czynności

Kobieta trzyma w rękach piłkę do masażu

Bolące lub nadmiernie spięte mięśnie? Zastosuj piłkę do ich rozluźnienia. Jaką najlepiej wybrać? Wyjaśnia fizjoterapeutka

sen

Ćwicz i… śpij dobrze!

Elektrostymulacja - zabieg rehabilitacyjny, który może pozytywnie wpłynąć na naszą sylwetkę

Na czym polega elektrostymulacja i kiedy powinno się ją stosować?

Bolące mięśnie - co robić?

Bolące mięśnie. Kiedy ból powinien nas zaniepokoić?

Jak bezpiecznie trenować?

Jak trenować bezpiecznie? Sprawdź, co radzi ortopeda

Niemożność wypróżnienia do końca, uczucie pełności w pochwie, ból podczas stosunku – to objawy obniżenia się narządów rodnych. Jak tego uniknąć? Tłumaczy fizjoterapeutka Gosia Włodarczyk

Zimnem czy ciepłem – jak pokonać częste dolegliwości?

kobiety na siłowni

„Nie jest prawdą, że dobry trening to taki, po którym człowiek nie może się ruszać na następny dzień”. Fizjoterapeutka tłumaczy, czym jest DOMS

Ćwiczenia na silny brzuch z kettlebells

Gosia Włodarczyk

Czy twój brzuch przypomina balon? To nie musi być „ciąża spożywcza”. Sprawdź, co może ci dolegać

Wciągasz stale brzuch? Fizjoterapeutka Gosia Włodarczyk tłumaczy, dlaczego nie jest to dobry pomysł

Mocny brzuch od A do Z. Spróbuj ćwiczeń z Kasią Bigos

Kobieta leży na hamaku

Regeneracja – zachowaj równowagę!

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

Krwawię w różnych odcieniach czerwieni. Czy to powinno mnie niepokoić?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?