Przejdź do treści

Czego nie wiesz o cholesterolu?

Unsplash
Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
kiwi
Owoce i warzywa wolne od zanieczyszczeń. Poznaj listę „Czystej 15-stki”
kobieta pijąca koktajl
„Czysta micha” wcale nie taka czysta! Dlaczego trend „clean eating” przynosi więcej szkody niż pożytku?
Największy szpital w Polsce zamyka sale operacyjne. Powodem jest brak personelu i pieniędzy
Kobieta siedzi na podłodze i ćwiczy. Ręce ma na karku, głowę pochyloną, nogi rozłożone na boki, stopy przy sobie
Chcesz zacząć się odchudzać i ćwiczyć? Fizjoterapeutka podpowiada, od czego zacząć
chora kobieta pod kołdrą
Ponad 228 tys. zgłoszeń przypadków zachorowań i podejrzeń zachorowań na grypę. To dane z Polski, z pierwszej połowy października

Wokół cholesterolu narosło sporo mitów. Na przykład takie, że zawsze trzeba go obniżać, że jest cholesterol „dobry” i „zły”, że dla zdrowia serca i naczyń dobre są tylko tłuszcze roślinne. Specjaliści weryfikują te opinie.

Cholesterol – jako taki – nie szkodzi

Cholesterol jest niezbędny do życia. Buduje błony komórkowe, współdziała przy produkcji hormonów: estrogenu, progesteronu i testosteronu. Umożliwia syntezę witaminy D. Jest też składnikiem żółci, która zapewnia trawienie tłuszczów. W większości powstaje w naszym organizmie, przede wszystkim w wątrobie, a częściowo pochodzi z żywności.

Owszem, jego wysokie stężenie w osoczu krwi należy do czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca, zawału serca i udaru mózgu, ale naukowcy są zgodni – sama zawartość cholesterolu w pożywieniu nie jest sednem problemu. Jego istotę stanowi wiele czynników – zarówno żywieniowych, jak i tych związanych predyspozycjami genetycznymi czy szeroko rozumianym stylem życia.

Nie ma cholesterolu dobrego czy złego, jest tylko jeden!

Powszechne jest przekonanie, że mamy dwa rodzaje cholesterolu – dobry i zły. Tymczasem nie są to jego odmiany, lecz cząstki (zbudowane z białek i tłuszczu) odpowiedzialne za transport cholesterolu we krwi. Fachowo nazywane są lipoproteinami (tłuszcze to lipidy, białka – proteiny). Lipoproteiny różnią się między sobą gęstością i wielkością. Te o dużej gęstości – z większą ilością białka – oznaczono symbolem HDL.

Te o małej gęstości, zawierające więcej tłuszczu, zostały oznaczone symbolem LDL. HDL (potocznie „dobry” cholesterol) wiąże zbędny cholesterol i przenosi go do wątroby, gdzie zostaje przetworzony przez organizm, zmagazynowany lub wydalony wraz z żółcią. Z kolei LDL odpowiada za transportowanie cholesterolu z wątroby do komórek ciała.

Jeśli cholesterolu jest za dużo, jego część odkłada się w ścianach tętnic w postaci składowej blaszek miażdżycowych i – z czasem – może się przyczynić do powstania groźnych chorób, np. zawału serca czy udaru, dlatego popularnie mówi się o nim „zły cholesterol”. Warto pamiętać, że najkorzystniejszy jest dla nas wysoki poziom HDL przy jednoczesnym niskim poziomie LDL.

Ciężkostrawna dziesiątka

Miażdżyca to nie tylko wina cholesterolu

Kiedy mówimy o miażdżycy, zawsze myślimy o wysokim poziomie cholesterolu, który „zatyka” naczynia. To prawda, ale częściowa. W procesie miażdżycowym na skutek braku określonych aminokwasów, składników mineralnych i witamin oraz działania czynników prozapalnych dochodzi do uszkodzeń w nabłonku tętnic.

Powstałe ubytki rzeczywiście są wypełniane cholesterolem, ale tworząca się blaszka miażdżycowa odgrywa rolę wypełniacza, który naprawia ścianki naczyń krwionośnych. Problem powstaje dopiero wtedy, gdy ilość blaszki miażdżycowej jest tak duża, że zaczyna zamykać światło naczynia lub kiedy nieustannie pracujące naczynia – kurczące się i rozkurczające – z wiekiem twardnieją. Właśnie wtedy płytka miażdżycowa może ulec rozerwaniu.

Kiedy jej fragment się oderwie, może spowodować zatkanie większego naczynia. Zakrzep w tętnicy powoduje zablokowanie przepływu krwi. Prowadzi to do niedoboru krwi utlenowanej, wywołując bóle w klatce piersiowej. Gdy dochodzi do zamknięcia tętnicy wieńcowej, mamy do czynienia z zawałem serca, gdy zatkana zostanie tętnica szyjna – z udarem mózgu.

Tak więc w wymienionych schorzeniach równie dużą rolę odgrywają nadciśnienie (sytuacja, gdy krew zbytnio „napiera” na ściany naczyń), palenie papierosów (przyleganie cholesterolu do ścian tętnic jest szybsze, gdy są one uszkodzone, a często spotyka się taki stan u palaczy, poza tym nikotyna powoduje twardnienie naczyń), nieleczona cukrzyca (powoduje stan zapalny w organizmie, który uszkadza naczynia).

Badanie ogólnego poziomu cholesterolu nie określa zagrożenia

Wielu z nas wykonuje jedynie badanie tzw. cholesterolu całkowitego, który powinien utrzymywać się na poziomie poniżej 190–200 mg/dl. Na sumę całkowitą składa się ilość obu typów – HDL i LDL, i tak jak norma dla LDL określana jest jako nie więcej niż 100–130mg/dl”, tak dla HDL norma mówi „nie mniej niż 4045mg/dl”. Jeżeli mamy za dużo cholesterolu HDL („dobrego”), ale stężenie tego ogólnego i frakcji LDL („złej”) jest w normie, nie ma powodów do obaw. Organizm sam wyreguluje intensywność produkcji.

Gdy jest go za dużo – ograniczy ją, gdy za mało – zintensyfikuje. Problem powstaje dopiero wtedy, gdy proporcje między „dobrym” a „złym” cholesterolem zostaną zaburzone. Porównajmy dwóch pacjentów – obaj mają cholesterol całkowity na poziomie 180 mg/dl. Pacjent A po rozbiciu na poszczególne frakcje HDL=85mg/dl i LDL=95mg/dl, natomiast pacjent B HDL=30mg/dl i LDL=150mg/dl. Obaj mają więc prawidłowy poziom cholesterolu całkowitego, jednak pacjent A ma wynik korzystny, ponieważ wysoki HDL świadczy o dobrym stylu życia i silnym działaniu kardioprotekcyjnym.

Natomiast pacjent B, mimo że całkowita liczba nie przekracza normy, musi postawić na profilaktykę, ponieważ niski HDL i podwyższony LDL to kombinacja świadcząca o wysokim ryzyku rozwoju chorób układu krążenia.

Co musi zrobić? Zmienić nawyki żywieniowe: wyeliminować z diety niekorzystne tłuszcze zwierzęce (patrz: ramka), a zwiększyć ilość błonnika i nienasyconych kwasów tłuszczowych, w tym wielonienasyconych omega-3 pochodzących z tłustych ryb morskich, wprowadzić systematyczną aktywność fizyczną, rzucić palenie, a w uzasadnionych przypadkach wdrożyć leczenie statynami.

Unikać trzeba nie tylko tłuszczów zwierzęcych, ale i niektórych roślinnych

Dbając o dobry poziom cholesterolu, nie możemy rezygnować z tłuszczów! Obowiązujące wytyczne Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego dla osób z hipercholesterolemią zalecają, aby głównym źródłem tłuszczów w diecie były kwasy tłuszczowe jedno- i wielonienasycone: pochodzące z olejów roślinnych (oliwy z oliwek, awokado, pestek i ziaren, miękkich margaryn, czyli tych zawierających stenole i sterole) oraz tłustych ryb morskich (śledzi, makreli, łososi).

Unikać trzeba tłuszczów trans, czyli tych, które zostały częściowo utwardzone. Podwyższają one poziom cholesterolu w surowicy krwi, przyczyniając się do narastania blaszki miażdżycowej. Prof. dr hab. Marek Naruszewicz, honorowy przewodniczący Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą, przekonuje, że również zachwalany olej kokosowy może stanowić dla nas zagrożenie.

– Nasycone kwasy tłuszczowe znajdują się nie tylko w większości produktów bazujących na tłuszczach zwierzęcych – maśle, smalcu, nabiale oraz tłustym mięsie – ale także modnym ostatnio oleju kokosowym – mówi specjalista.

Dieta na dobry cholesterol

Jeśli chcemy profilaktycznie zadbać o prawidłowy poziom cholesterolu, musimy unikać tłustych mięs (wieprzowina, wołowina, kaczka), a także smalcu, masła, tłustego mleka, śmietany. Natomiast tłuste ryby możemy jeść, bo zawarte w nich kwasy tłuszczowe omega-3 pomagają zapanować nie tylko nad cholesterolem, ale też nad trójglicerydami.

Pułapkę stanowią tłuszcze trans (częściowo utwardzone), które podnoszą poziom cholesterolu w surowicy krwi. Z tego powodu unikajmy produktów wytworzonych z ich użyciem: kupnych ciast, ciasteczek, wafelków, fast foodów.

Jeśli w badaniach mamy już potwierdzony zbyt wysoki poziom cholesterolu, musimy przede wszystkim dbać o uwzględnienie w jadłospisie dużej ilości warzyw i produktów zbożowych z pełnego przemiału (brązowy ryż, kasze, pełnoziarniste pieczywo).

Po pierwsze – jest to najlepszy sposób na zmniejszenie w diecie ilości tłuszczów zwierzęcych, po drugie – produkty te zawierają przyspieszający trawienie błonnik, co ułatwia walkę z nadwagą. W obniżeniu stężenia cholesterolu może bowiem pomóc schudnięcie o kilka kilogramów. Nie rezygnujmy z mięsa, ale wybierajmy jego chudsze gatunki – najlepiej drób obrany ze skóry. Odstawmy słodycze oraz alkohol.

Zapamiętaj!

  • Poziom cholesterolu ogólnego w granicach normy (poniżej 190–200 mg/dL) jeszcze nie świadczy o tym, że mamy zdrowe serce i naczynia.
  • Nadmiar LDL („złego” cholesterolu) sprzyja chorobom tętnic.
  • Wysoki poziom HDL („dobrego” cholesterolu) zmniejsza ryzyko chorób układu krążenia.
  • Najbardziej szkodliwe są dla nas tłuszcze trans, czyli te, które są składnikami, np. ciast, herbatników, batonów, frytek, prażonej kukurydzy, oraz nadmiar tłuszczów zwierzęcych (zawartych w mięsie, mleku, śmietanie, maśle).

Konsultacja: mgr Ewa Kurowska, dietetyk, ekspert kampanii „Poznaj się na tłuszczach”

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

5 zdrowotnych „prawd”, które trzeba wysłać na emeryturę

Im mniej, tym lepiej – czego zdrowa dieta zawierać nie powinna

istockphoto.com

Co jeść, by obniżyć poziom cholesterolu we krwi? Okazuje się, że nie wiemy wszystkiego

Czosnek – serce go pokocha

Chrom (źródło - unsplash.com)

Chrom, a odchudzanie. Jakie są skutki przedawkowania chromu?

„Czarci pazur, czyli diabelsko skuteczna roślina. Doskonale sprawdza się w leczeniu kręgosłupa, uśmierza bóle mięśni i kości” – mówi dietetyczka dr Grażyna Pająk

Z cholesterolem walcz dietą

Z cholesterolem walcz dietą

Afrodyzjaki - by żądz moc móc wzmóc

Afrodyzjaki – by żądz moc móc wzmóc

Wino – wiesz, ile możesz wypić? Sprawdź, zanim sięgniesz po kieliszek

istockphoto.com

Serce: 5 sygnałów ostrzegawczych

Chcesz obniżyć poziom złego cholesterolu? Pokochaj białe owoce i warzywa!

papierosy

Co papierosy robią z układem krążenia?

mama cholesterol

Twoja mama ma za wysoki cholesterol? Wraz z kardiologiem podpowiadamy, jak możesz jej pomóc

Unsplash

Podwyższony cholesterol? Włącz do diety te rośliny!

Młoda dziewczyna siedzi za biurkiem. Ma okulary, trzyma się za klatkę piersiową. Prawdopodobnie boli ją serce

Odczuwasz lęk, niepokój i nierówne bicie serca? Sprawdź, jakie są tego przyczyny

20 produktów, które zmniejszają ryzyko zawału serca

Kobieta ma wykonywane badanie żył na nogach

Etymologia choroby Buergera – objawy, leczenie, dieta

Kobieta cierpiąca na hipercholesteronemię podczas rozmowy z lekarką.

Czym jest hipercholesterolemia? Jakie są jej rodzaje, objawy, metody leczenia i profilaktyki?

test na cholesterol

Lipidogram – jak interpretować wynik profilu lipidowego?

cholesterol w 3D

Jak obniżyć poziom cholesterolu całkowitego? Dieta, aktywność fizyczna, lekarstwa

cholesterol blokujący tętnicę w 3D

Cholesterol LDL – jak obniżyć jego poziom? Dieta antycholesterolowa jako element terapii

Bardzo gruba kobieta siedzi w gabinecie u lekarki. Lekarka coś jej tłumaczy

Hiperlipidemia – przyczyny, objawy i leczenie. Jaką dietę powinny mieć osoby z zaburzeniami gospodarki lipidowej?

taca z jedzeniem, na której jest mnóstwo produktów, które podnoszą cholesterol. Powyzej jest napis cholesterol

Jaka dieta na wysoki cholesterol jest odpowiednia? Co można jeść, a czego lepiej unikać?

Szklanka z wodą i leki na cholesterol

Leki na cholesterol – na receptę czy bez? Jak skutecznie obniżyć poziom cholesterolu?

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Mama zakleja plaster dziekcu. Na zdjeciu widoczne dłonie na drewnianym stole

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

dziewczyna trzyma blistry z witaminami

11 witamin i minerałów, których potrzebujesz, gdy masz 20, 30, 40, 50 lat

Regeneracja organizmu po odstawieniu alkoholu. Sprawdź, jakie są efekty, kiedy zrezygnujesz z weekendowego drinka

https://www.istockphoto.com

To, co wydalamy, wiele mówi o stanie naszego zdrowia. Sprawdź, co trzeba wiedzieć o… kupie

paznokcie

Paznokcie mówią wiele o twoim zdrowiu. Sprawdź, jakie ostrzeżenia mogą ci wysyłać

Kobieta trzymająca się za plecy na dole z powodu bólu pleców

Co oznacza ból pleców na dole i jakie podjąć leczenie, by go uśmierzyć?

ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Chora trzustka – gdzie boli? Przyczyny i objawy chorób trzustki

dłonie

Drętwienie palców u rąk – skąd się bierze i co oznacza?