Przejdź do treści

Instynkt ma w sobie moc

Instynkt ma w sobie moc
Ilustracja: shutterstock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Chleb bez mąki. Wzbogać swoje wielkanocne menu o zdrowe pieczywo
Deser z matcha, czyli wegańska galaretka
Deser z matcha, czyli wegańska galaretka bez grama żelatyny
Pot na czole
Znów oblał cię zimny pot? Cierpisz na nadpotliwość? Sprawdź, co radzą dermatolog oraz specjalista medycyny estetycznej
5 ćwiczeń, które zredukują stres
Stres, praca, napięcie, pośpiech? Znajdź chwilę czasu na ćwiczenia rozluźniające
Krwawię w różnych odcieniach czerwieni. Czy to powinno mnie niepokoić?

Słowo „instynkt” kojarzy się głównie ze światem zwierząt. Niesłusznie, bo i człowiek ma w sobie „zwierzęcy pierwiastek”. Instynkt daje nam o sobie znać w codziennych sytuacjach, choć nawet nie musimy zdawać sobie z tego sprawy.

Często mówi się, że „instynktownie” ktoś się cofnął lub podjął jakąś decyzję. Ale czym tak naprawdę jest ów instynkt? Psychologia definiuje go jako wrodzoną i dziedziczną zdolność do czynności, które nie były przez nas nigdy wyuczone, a służą w konsekwencji przetrwaniu człowieka. – Potrzeby instynktowne znajdziemy chociażby na dobrze znanej piramidzie potrzeb Maslowa. Maslow na samym dole umiejscawia jedzenie, picie, sen, oddychanie, potrzeby seksualne. Nieco wyżej znalazła się też potrzeba bezpieczeństwa, myślę, że również uwarunkowana instynktownie – mówi psycholog dr Monika Bąk-Sosnowska. – Kolejne potrzeby, czyli np. szacunku, poznawcza, samorealizacji, to już potrzeby nie instynktowne, tylko kształtowane w toku socjalizacji, poprzez wychowanie – dodaje.

Mamy w podświadomości wbudowany mechanizm, który sprawia, że nasz organizm trudniej jest zaskoczyć. I zareaguje w chwili zagrożenia szybciej, niż my zaczniemy analizować daną sytuację. „Funkcją ludzkich instynktów jest przystosowanie się danej osoby do zmieniającego się otoczenia, zanim rozwiną się inteligentne reakcje wymagane do takiej adaptacji” – pisał w latach 20. ubiegłego stulecia Jacob Robert Kantor z University of Chicago. Będąc w nowym, nieznanym miejscu i wśród obcych ludzi, często jesteśmy wycofani, szukamy bezpiecznego miejsca lub znajomej twarzy – to właśnie między innymi efekt działania instynktu (chociaż nie tylko). Zanim w pełni poczujemy się swobodnie, musimy dokładnie „poznać teren”.

Chociaż może to wydawać się zbytnim uproszczeniem, instynkt chroni nas przed śmiercią. W sytuacjach, w których konieczna jest szybka i sprawna reakcja (np. nagłe zahamowanie lub skręcenie w bok przed jadącym z naprzeciwka samochodem, ucieczka przed pożarem), nasze działania są niemal automatyczne. Dopiero w chwilę po tym, co tak naprawdę zrobiliśmy, uświadamiamy sobie, dlaczego tak się stało. W chwili działania w obronie życia lub zdrowia nie ma czasu na myślenie, dlatego działa za nas instynkt.

Instynkt ma w sobie moc

Bezcenne wsparcie

Instynktowne wybory przeanalizowali naukowcy z University College London, opisując potem swoje obserwacje w „Current Biology”. Grypa uczestników badania musiała odnaleźć odwrócony symbol wyświetlony na ekranie wśród 650 innych, identycznych. Te osoby, które dokonywały szybkich, instynktownych wskazań, lepiej radziły sobie w prawidłowym odnajdowaniu ukrytego symbolu niż te, które na poszukiwania poświęcały więcej czasu. – Można byłoby oczekiwać, że ludzie będą wskazywali trafne odpowiedzi wtedy, gdy będą mieli czas na dokładne przyjrzenie się ekranowi. Zamiast tego radzili sobie lepiej, gdy nie mieli tego czasu praktycznie wcale – mówił Li Zhaoping, który przeprowadzał eksperyment.

Naukowcy nie są też do końca pewni, czy chęcią posiadania dziecka, a więc przedłużenia gatunku, w przypadku człowieka kieruje rzeczywiście instynkt i czysta biologia. Tym bardziej że przecież nie wszystkie kobiety i nie wszyscy mężczyźni odczuwają taką konieczność. – Tak jak w przypadku każdego innego aspektu ludzkiego zachowania nie jest jasne, czy potrzeba posiadania dziecka jest wywołana przez nasze geny, czy w wyniku funkcjonowania w społeczeństwie – ocenia Mark Elgar, profesor biologii z Uniwersytetu w Melbourne, w „The Conversation”. Za to sytuacja zdaniem psychologów diametralnie się zmienia, gdy dziecko już przychodzi na świat. – Urodzeniu dziecka towarzyszy wydzielanie różnych hormonów, m.in. oksytocyny. Właśnie po to, by matka nie porzuciła noworodka, miała wewnętrzny pęd do opieki, obrony dziecka. Natomiast jeśli ciąża była nieplanowana, porodowi towarzyszy dużo złości, to kobieta może nie odczuwać instynktu macierzyńskiego. Psychika także działa tłumiąco na biologiczne czynniki – mówi dr Monika Bąk-Sosnowska.

Psycholog Emma Seppala na łamach „Psychology Today” wspomina o kolejnym wymiarze instynktu – współczuciu. Zapewnia, że to naturalna i automatyczna reakcja zapewniająca przetrwanie gatunkowi. A mogłoby się przecież wydawać, że wypływa po prostu z dobroci serca. Współczucie zaobserwowano np. w eksperymencie na szczurach przeprowadzonym przez Jeana Decety’ego z Uniwersytetu w Chicago – szczur był skłonny do empatii, a nawet pomocy, widząc innego cierpiącego szczura. Jaki ma to związek z przetrwaniem? Już Karol Darwin w swoich pracach twierdził, że społeczności, w których znajduje się spora liczba osobników empatycznych, będą rozwijały się najlepiej i najliczniej.

Wszystko pod kontrolą

Psychologowie przestrzegają jednak przed zbytnią wiarą w instynkt i jego znaczenie w podejmowaniu przez nas decyzji. – Mechanizmy zachowania człowieka są bardzo złożone. Trudno znaleźć w życiu codziennym sytuacje, gdzie ów instynkt występuje w czystej postaci. Człowiek ma przecież oprócz aspektu biologicznego pamięć, rozum, skojarzenia – wylicza dr Monika Bąk-Sosnowska. Dowodem na to są chociażby próby samobójcze, które mogłyby przecież świadczyć o braku instynktu zachowawczego. Tymczasem są one spowodowane właśnie psychiką, która zwycięża nad czysto biologiczną chęcią przetrwania. Podobnie jest w przypadku osób ratujących czyjeś życie, np. podczas pożaru – ich system wartości nakazuje pomoc innym ludziom, mimo że im samym grozi śmiertelne niebezpieczeństwo.

Instynkt może w skrajnych przypadkach wpakować nas w kłopoty. W szczególności jeśli mamy skłonności do uzależnień. – Istotą uzależnienia jest osiągnięcie przyjemności psychicznej. Nadużywanie czegoś może być w niektórych przypadkach spowodowane jej instynktownym poszukiwaniem – mówi dr Monika Bąk-Sosnowska. – Trzeba jednak pamiętać, że ów instynkt jest tylko bazą, a uzależnienia są nadbudowane przeróżnymi psychologicznymi zmiennymi – zaznacza.

Ukryty głęboko pod warstwą wartości, doświadczeń, wiedzy i wychowania, instynkt w różnych sytuacjach wpływa w mniejszym lub większym stopniu na nasze decyzje. I chociaż zdecydowanie nie gra pierwszych skrzypiec, udowadnia, że natura niezależnie od naszego stopnia rozwoju zawsze próbuje postawić swoją kropkę nad i.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

para kłótnia

Oto zdania, które skutecznie demotywują. Kiedy padają, z dyskusji robi się klasyczna „pyskusja”

smutna kobieta spotkanie

„Zamiast skupiać się na tym, co mamy, koncentrujemy się na tym, co chciałybyśmy mieć”. Dlaczego nie warto narzekać?

Kiedy czekamy na miłość, awans i lepszą wersję nas samych, wiele tracimy. Kasia Bem radzi, jak żyć tu i teraz

seks myśląca kobieta

Zmuszam się lub rezygnuję. O seksualnej niesamodzielności

wielkanoc

Moc rytuałów. Dlaczego są tak ważne?

Przyjaźń po rozstaniu? Rozstrzygnij wszystkie za i przeciw

Jak zmienić sposób, w jaki patrzymy na życie? Kasia Bem podaje klucz do szczęścia

Molekuły zakochania – co się dzieje z Twoim organizmem

Stres to mocny przeciwnik – jak się z nim mierzyć?

płatność kartą

Kłótnia w związku o pieniądze? Sprawdź, co radzi psycholog

Mówią Ci, że jesteś ignorantką? I bardzo dobrze! Ignorancja ma swoje plusy!

„Wszystko będzie dobrze” to banał. Jak umiejętnie pocieszać?

piwny brzuch

Skąd się bierze piwny brzuch i jak się go nie nabawić?

Martwy punkt – kiedy nie umiemy złapać dystansu? Tłumaczy Kasia Bem

Marzysz o ustabilizowanym życiu? Czy na pewno to jest to, czego potrzebujesz?

Zachwyć się tym, co jest teraz. Potrafisz to zrobić? Kasia Bem uważa, że to proste

rozmowa z partnerem

„Ludzie tak mnie wkurzają. Mam ochotę cały czas zwracać im uwagę”. Ciągła racja to frustracja

kobieta praca

10 podstępnych zjadaczy czasu. Sprawdź, co ty robisz z tej listy

Strefa komfortu – kuszący azyl

Puk, puk! – tu odwaga. Masz odwagę otworzyć jej drzwi? Czy zostajesz w strefie komfortu?

przejście dla pieszych

Jak żyjąc w dużym mieście poradzić sobie z nadmiarem bodźców? Tłumaczy psycholog Rafał Siuchliński

Naucz się „odpuszczać” – joga ci w tym pomoże

„Odpuść sobie”. Ale jak to zrobić? Kasia Bem zapewnia, że joga może w tym pomóc

kobieta w pracy

Podzielność uwagi. Psycholog wyjaśnia, czy warto robić kilka rzeczy na raz

Młoda kobieta siedzi na moście i jest smutna. Za nią widać ulicę i jadące autą. Kobieta ma założone ręce o kolana i tatuaż skrzydło na prawej ręce.

„Gdybym bardziej w siebie wierzyła to…”. Jak wytrenować pewność siebie?

Wampiry energetyczne – ilu masz wokół siebie?