Przejdź do treści

Instynkt ma w sobie moc

Instynkt ma w sobie moc
Ilustracja: shutterstock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Blisko 80 proc. kobiet niepełnosprawnych doświadcza przemocy. „Czują się uwięzione, bez wsparcia, boją się ubezwłasnowolnienia”
Blisko 80 proc. kobiet niepełnosprawnych doświadcza przemocy. „Czują się uwięzione, bez wsparcia, boją się ubezwłasnowolnienia”
Szczepienia na koronawirusa dla dzieci? Minister zdrowia odpowiada
Szczepienia na koronawirusa dla dzieci? Minister zdrowia odpowiada
Źle śpisz? Przyczyna może być prozaiczna
Ekstrawertycy i introwertycy powoli odchodzą do przeszłości. Sprawdź, czy jesteś ambiwertykiem
Kobieta ćwiczy
Ćwiczenia na poprawę mobilności barków oraz odciążenie kręgosłupa w części lędźwiowej. Spróbuj!

Słowo „instynkt” kojarzy się głównie ze światem zwierząt. Niesłusznie, bo i człowiek ma w sobie „zwierzęcy pierwiastek”. Instynkt daje nam o sobie znać w codziennych sytuacjach, choć nawet nie musimy zdawać sobie z tego sprawy.

Często mówi się, że „instynktownie” ktoś się cofnął lub podjął jakąś decyzję. Ale czym tak naprawdę jest ów instynkt? Psychologia definiuje go jako wrodzoną i dziedziczną zdolność do czynności, które nie były przez nas nigdy wyuczone, a służą w konsekwencji przetrwaniu człowieka. – Potrzeby instynktowne znajdziemy chociażby na dobrze znanej piramidzie potrzeb Maslowa. Maslow na samym dole umiejscawia jedzenie, picie, sen, oddychanie, potrzeby seksualne. Nieco wyżej znalazła się też potrzeba bezpieczeństwa, myślę, że również uwarunkowana instynktownie – mówi psycholog dr Monika Bąk-Sosnowska. – Kolejne potrzeby, czyli np. szacunku, poznawcza, samorealizacji, to już potrzeby nie instynktowne, tylko kształtowane w toku socjalizacji, poprzez wychowanie – dodaje.

Mamy w podświadomości wbudowany mechanizm, który sprawia, że nasz organizm trudniej jest zaskoczyć. I zareaguje w chwili zagrożenia szybciej, niż my zaczniemy analizować daną sytuację. „Funkcją ludzkich instynktów jest przystosowanie się danej osoby do zmieniającego się otoczenia, zanim rozwiną się inteligentne reakcje wymagane do takiej adaptacji” – pisał w latach 20. ubiegłego stulecia Jacob Robert Kantor z University of Chicago. Będąc w nowym, nieznanym miejscu i wśród obcych ludzi, często jesteśmy wycofani, szukamy bezpiecznego miejsca lub znajomej twarzy – to właśnie między innymi efekt działania instynktu (chociaż nie tylko). Zanim w pełni poczujemy się swobodnie, musimy dokładnie „poznać teren”.

Chociaż może to wydawać się zbytnim uproszczeniem, instynkt chroni nas przed śmiercią. W sytuacjach, w których konieczna jest szybka i sprawna reakcja (np. nagłe zahamowanie lub skręcenie w bok przed jadącym z naprzeciwka samochodem, ucieczka przed pożarem), nasze działania są niemal automatyczne. Dopiero w chwilę po tym, co tak naprawdę zrobiliśmy, uświadamiamy sobie, dlaczego tak się stało. W chwili działania w obronie życia lub zdrowia nie ma czasu na myślenie, dlatego działa za nas instynkt.

Instynkt ma w sobie moc

Bezcenne wsparcie

Instynktowne wybory przeanalizowali naukowcy z University College London, opisując potem swoje obserwacje w „Current Biology”. Grypa uczestników badania musiała odnaleźć odwrócony symbol wyświetlony na ekranie wśród 650 innych, identycznych. Te osoby, które dokonywały szybkich, instynktownych wskazań, lepiej radziły sobie w prawidłowym odnajdowaniu ukrytego symbolu niż te, które na poszukiwania poświęcały więcej czasu. – Można byłoby oczekiwać, że ludzie będą wskazywali trafne odpowiedzi wtedy, gdy będą mieli czas na dokładne przyjrzenie się ekranowi. Zamiast tego radzili sobie lepiej, gdy nie mieli tego czasu praktycznie wcale – mówił Li Zhaoping, który przeprowadzał eksperyment.

Naukowcy nie są też do końca pewni, czy chęcią posiadania dziecka, a więc przedłużenia gatunku, w przypadku człowieka kieruje rzeczywiście instynkt i czysta biologia. Tym bardziej że przecież nie wszystkie kobiety i nie wszyscy mężczyźni odczuwają taką konieczność. – Tak jak w przypadku każdego innego aspektu ludzkiego zachowania nie jest jasne, czy potrzeba posiadania dziecka jest wywołana przez nasze geny, czy w wyniku funkcjonowania w społeczeństwie – ocenia Mark Elgar, profesor biologii z Uniwersytetu w Melbourne, w „The Conversation”. Za to sytuacja zdaniem psychologów diametralnie się zmienia, gdy dziecko już przychodzi na świat. – Urodzeniu dziecka towarzyszy wydzielanie różnych hormonów, m.in. oksytocyny. Właśnie po to, by matka nie porzuciła noworodka, miała wewnętrzny pęd do opieki, obrony dziecka. Natomiast jeśli ciąża była nieplanowana, porodowi towarzyszy dużo złości, to kobieta może nie odczuwać instynktu macierzyńskiego. Psychika także działa tłumiąco na biologiczne czynniki – mówi dr Monika Bąk-Sosnowska.

Psycholog Emma Seppala na łamach „Psychology Today” wspomina o kolejnym wymiarze instynktu – współczuciu. Zapewnia, że to naturalna i automatyczna reakcja zapewniająca przetrwanie gatunkowi. A mogłoby się przecież wydawać, że wypływa po prostu z dobroci serca. Współczucie zaobserwowano np. w eksperymencie na szczurach przeprowadzonym przez Jeana Decety’ego z Uniwersytetu w Chicago – szczur był skłonny do empatii, a nawet pomocy, widząc innego cierpiącego szczura. Jaki ma to związek z przetrwaniem? Już Karol Darwin w swoich pracach twierdził, że społeczności, w których znajduje się spora liczba osobników empatycznych, będą rozwijały się najlepiej i najliczniej.

Wszystko pod kontrolą

Psychologowie przestrzegają jednak przed zbytnią wiarą w instynkt i jego znaczenie w podejmowaniu przez nas decyzji. – Mechanizmy zachowania człowieka są bardzo złożone. Trudno znaleźć w życiu codziennym sytuacje, gdzie ów instynkt występuje w czystej postaci. Człowiek ma przecież oprócz aspektu biologicznego pamięć, rozum, skojarzenia – wylicza dr Monika Bąk-Sosnowska. Dowodem na to są chociażby próby samobójcze, które mogłyby przecież świadczyć o braku instynktu zachowawczego. Tymczasem są one spowodowane właśnie psychiką, która zwycięża nad czysto biologiczną chęcią przetrwania. Podobnie jest w przypadku osób ratujących czyjeś życie, np. podczas pożaru – ich system wartości nakazuje pomoc innym ludziom, mimo że im samym grozi śmiertelne niebezpieczeństwo.

Instynkt może w skrajnych przypadkach wpakować nas w kłopoty. W szczególności jeśli mamy skłonności do uzależnień. – Istotą uzależnienia jest osiągnięcie przyjemności psychicznej. Nadużywanie czegoś może być w niektórych przypadkach spowodowane jej instynktownym poszukiwaniem – mówi dr Monika Bąk-Sosnowska. – Trzeba jednak pamiętać, że ów instynkt jest tylko bazą, a uzależnienia są nadbudowane przeróżnymi psychologicznymi zmiennymi – zaznacza.

Ukryty głęboko pod warstwą wartości, doświadczeń, wiedzy i wychowania, instynkt w różnych sytuacjach wpływa w mniejszym lub większym stopniu na nasze decyzje. I chociaż zdecydowanie nie gra pierwszych skrzypiec, udowadnia, że natura niezależnie od naszego stopnia rozwoju zawsze próbuje postawić swoją kropkę nad i.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Czym jest zarażenie afektywne i jak może do niego dojść? Tłumaczy psycholożka Sara Tylka

Czym jest zarażenie afektywne i jak może do niego dojść? Tłumaczy psycholożka Sara Tylka

Trudno ci się skupić w niedzielę? Po 15:00 zaczynasz odczuwać niepokój? To może być sunday blues

Nie oceniaj wszystkiego. „Na przykładzie pogody zauważyć można, że często oceniamy to, na co nie mamy żadnego wpływu”

Kobieta przy liściach

Jak nie być zazdrosnym? Chorobliwa zazdrość a zdrada

Anya Taylor-Joy: W chwili stresu trzeba zrobić krok w tył i powiedzieć sobie: nikt nie umiera, nie jesteś chirurgiem, wszystko będzie dobrze

Terapia zajęciowa – przebieg, korzyści, rodzaje terapii

Miłosne (nie)porozumienie stron, czyli 7 sposobów na udany związek

Odchudzanie – na co dajesz się nabrać?

Anja Franczak, towarzyszka w żałobie

Anja Franczak, towarzyszka w żałobie: „Nie da się obejść żałoby, przez żałobę trzeba przejść”

Chroniczne zmęczenie – psychotest, przyczyny, zapobieganie

Zakochana para na tle morza

Zakochanie a miłość. Na czym polega różnica?

„Z twoimi ocenami to skończysz na ulicy!”, „Jesteś do niczego!”, „Zamknij się, ryby i dzieci głosu nie mają”. Tak brzmi przemoc psychiczna wobec dzieci

"Krytyka w gabinetach specjalistów w żadnym, ale to absolutnie w żadnym przypadku, nie pobudza do zmiany". Karla Orban mówi, dlaczego tak często tam się z nią stykamy i co sprawia, że jest nieskuteczna

„Krytyka w gabinetach specjalistów w żadnym przypadku nie pobudza do zmiany”. Karla Orban mówi, dlaczego tak często tam się z nią stykamy

Kobieta i jej odbicie w lustrze

„Ten sukces to przypadek, miałam akurat szczęście”. Często mówisz takie zdanie? Prawdopodobnie cierpisz na syndrom oszusta

"Jak będziesz się tak zachowywać, to zaraz cię ten pan zabierze". Psycholożka o "rewelacyjnym" sposobie na wzbudzenie w dziecku strachu

„Jak będziesz się tak zachowywać, to zaraz cię ten pan zabierze”. Psycholożka o „rewelacyjnym” sposobie na wzbudzenie w dziecku strachu

Świadomy sen

Świadomy sen – jak kontrolować sen, jak świadomie śnić?

Hipochondria – objawy i leczenie. Kim jest hipochondryk?

Złośliwe żarty – jak na nie reagować? Porady psychologa

10 najważniejszych filmów o depresji

Kobieta z kwiatami na czole

Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego. Jak zadbać o swój komfort psychiczny? Wyjaśnia psycholożka Anna Cyklińska

leczenie kryształami

„Niby żyjemy w tej samej rzeczywistości, ale nadajemy ze światów równoległych”. Z Łukaszem Lamżą rozmawiamy o pseudonauce

Monika Baryła-Matejczuk

„Wysoka wrażliwość rzadko jest wymieniana wśród cech efektywnego pracownika. Zupełnie niesłusznie” – zauważa Monika Baryła-Matejczuk

Motywacja – nie wzbudzisz jej żadnym trickiem ani sztuczką. Sprawdź, jak się skutecznie zmotywować

Chwalenie wyglądu dziewczynek – dlaczego lepiej tego nie robić? Wyjaśnia Magda Korczyńska / Unsplash

Komplementowanie wyglądu dziewczynek – dlaczego lepiej tego nie robić? Wyjaśnia Magda Korczyńska

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

„Zdarzało się, że nie szłam do pracy, bo nie mogłam przestać się masturbować. Jestem uzależniona od seksu i miłości”

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Dlaczego możesz nie mieć ochoty na seks? Zabójcy libido

Dlaczego możesz nie mieć ochoty na seks? Zabójcy libido

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

białe plamy na paznokciach

Białe plamy na paznokciach – co oznaczają i jak się ich pozbyć?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Czym jest aborcja eugeniczna? Czy jest legalna w Polsce? Dlaczego budzi kontrowersje?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?