Przejdź do treści

Obesogeny: związki otyłości

Zdjęcie: shutterstock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Kobieta siedząca przy łóżku
Nie możesz zasnąć? Poznaj receptę na dobry sen według Kasi Bem
babcia i wnuczka
Jak kobiety funkcjonują po menopauzie? Rozmawiamy z genetyczką prof. Moniką Puzianowską-Kuźnicką
uśmiechnięta dziewczyna
Pesymizm nie opłaca się. Podpowiadamy jak być optymistą!
Pierogi orkiszowe z kiszoną kapustą
Masz ochotę na pierogi? Spróbuj w zdrowszej wersji: orkiszowe z kiszoną kapustą
Kobieta siedząca z termoforem
„Zbyt dużo seksu, za mało soku z żurawiny”. Obalamy mity o zapaleniu pęcherza

Otyłość to złożony problem. Kluczową rolę odgrywają w nim geny, bardzo ważną – aktywność fizyczna i jakość pożywienia, które ląduje na naszych talerzach (to ważniejsze nawet niż jego ilość!). Ale jest jeszcze jeden istotny element układanki: obesogeny. Co to takiego?

Mówiąc obrazowo: obesogeny to związki otyłości. Substancje obecne w pożywieniu, wodzie i środowisku (np. wdychanym powietrzu), które zaburzają metabolizm tłuszczów i sprzyjają przybieraniu na wadze. Dokładne mechanizmy ich oddziaływania na organizm nie są znane. Istnieje na ten temat kilka hipotez. Wiadomo, że większość obesogenów to tzw. dysruptory endokrynne, czyli substancje zakłócające pracę układu hormonalnego. Największe zagrożenie stanowią dla organizmu na etapie jego rozwoju. Ekspozycja na te związki we wczesnym dzieciństwie może prowadzić do powstania podatności na odkładanie się tkanki tłuszczowej również w życiu dorosłym. Na jakie obesogeny jesteśmy narażeni najbardziej i gdzie występują te substancje?

Bisfenol A (BPA)

Mamy z nim kontakt praktycznie codziennie. Związek ten wykorzystywany jest m.in. do produkcji plastikowych opakowań. Znajduje się również w żywicach epoksydowych, które wchodzą w skład „wyściółek” powlekających wnętrza puszek i konserw. BPA z pojedynczego produktu nie stanowi oczywiście zagrożenia zdrowotnego. Problem pojawia się w sytuacji narażenia przewlekłego. Badania dowodzą, że bisfenol zaburza pracę układu hormonalnego, gospodarkę cukrową i posiada właściwości obesogenne. Narażenie na BPA na każdym etapie życia koreluje pozytywnie ze wzrostem ryzyka rozwoju otyłości. Jednak najpoważniejsze skutki pod tym względem ma ekspozycja na bisfenol w okresie płodowym i we wczesnym dzieciństwie.

Polichlorowane bifenyle (PCB)

Wiele krajów zaprzestało ich produkcji, co nie znaczy, że PCB przestały nam szkodzić. Związki te zaliczane są do tzw. trwałych zanieczyszczeń organicznych, czyli substancji, które przez długi czas pozostają w przyrodzie. Już w latach 60. odkryto, że PCB mają silne właściwości rakotwórcze. Późniejsze badania dowiodły ich neurotoksyczności i szkodliwości dla układu hormonalnego. Polichlorowane bifenyle są również obesogenami – dobrze rozpuszczają się w tłuszczach i zaburzają gospodarkę lipidową, przyczyniając się do rozwoju otyłości. Źródłem PCB w naszej diecie są m.in. produkty rybne. Substancje te kumulują się szczególnie w tkankach dużych drapieżników morskich, ale mogą również przedostawać się do organizmów zwierząt lądowych, karmionych mączką rybną.

Ftalany

Są równie wszędobylskie jak BPA i PCB – i równie szkodliwe, co potwierdza rosnąca liczba badań. Stosuje się je w produkcji żywic, lakierów, farb i klejów, czyli substancji, z którymi mamy stosunkowo częsty kontakt. Znajdują się również w plastikowych opakowaniach, detergentach, kosmetykach i środkach higieny osobistej. W 2003 r. amerykańska agencja rządowa Centers for Disease Control and Prevention stwierdziła powszechność narażenia na ftalany wśród mieszkańców USA – i zaleciła przeprowadzenie badań na temat skutków zdrowotnych tej ekspozycji. Ustalenia naukowców są niepokojące. Ftalany przyczyniają się do rozwoju wielu niepowiązanych ze sobą chorób i zaburzeń, m.in. astmy, raka piersi, ADHD, autyzmu, cukrzycy i bezpłodności. Mogą również powodować otyłość. Kontaktu z nimi powinny unikać szczególnie kobiety w ciąży – zarówno ze względu na siebie, jak i swoje przyszłe pociechy.

Triklosan

W założeniu miał chronić nas przed bakteriami i grzybami. W praktyce – może robić coś dokładnie przeciwnego. Triklosan jest składnikiem niektórych mydeł antybakteryjnych, past do zębów, kosmetyków, a także wielu innych produktów, np. plastików. Stosowany jest również w szpitalach do odkażania skóry, błon śluzowych i ran. Ze względu na powszechność jego wykorzystania triklosan w dużych ilościach przedostaje się do środowiska. Ma również zdolność przenikania do ludzkiego organizmu i odkładania się w tkance tłuszczowej. Badania dowodzą, że narażenie na ten związek grozi zaburzeniami czynności tarczycy i może prowadzić do rozwoju nadwagi. W efekcie triklosan uznawany jest za „prawdopodobny obesogen”. Jest jeszcze coś: substancja ta ze względu na silne działanie bakteriobójcze może szkodzić naszej florze bakteryjnej, co również może sprzyjać powstawaniu otyłości.

Kwas perfluorooktanowy (PFOA)

Związek stosowany m.in. do produkcji teflonu, opakowań spożywczych, a także wodoodpornych ubrań i impregnatów. Jest odporny na rozkład – w środowisku praktycznie nie ulega degradacji. PFOA obecny jest w wodzie, żywności i naszych organizmach. Badania przeprowadzone w USA wykazały jego zawartość w 98 proc. analizowanych próbek krwi. Amerykańska Agencja Ochrony Środowiska (EPA) uznała ten związek za substancję prawdopodobnie rakotwórczą. Wiadomo, że PFOA łatwo wchłania się z przewodu pokarmowego i może ulegać kumulacji w organizmie. Do licznych negatywnych skutków narażenia na ten związek należą zaburzenia funkcji tarczycy i metabolizmu tłuszczów. Badania kohortowe wykazały, że kontakt z PFOA w okresie prenatalnym powiązany jest z podwyższonym ryzykiem wystąpienia otyłości w wieku 20 lat. Obesogenne właściwości PFOA potwierdziły również badania na szczurach.

To niestety tylko skromna „reprezentacja” toksycznych związków, które zakłócają nasz metabolizm i pracę układu hormonalnego, przyczyniając się do rozwoju otyłości. Ich łączna liczba jest tak duża, że próbując konsekwentnie unikać każdego z osobna, moglibyśmy doprowadzić się na skraj szaleństwa. Rozsądniej będzie więc powziąć postanowienie ogólne – dotyczące ograniczania „chemii” w naszym najbliższym otoczeniu i zastępowania jej surowcami oraz składnikami naturalnymi tam, gdzie to możliwe oraz niezbyt uciążliwe.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Polecamy

„Nie kąp dziecka codziennie, bo będzie miało za cienką skórę”, „Nie obcinaj mu włosów, bo szybko wyłysieje”. Jak młode mamy powinny reagować na takie porady, wyjaśnia socjolożka

„Jak to możliwe, że nie mam rąk i nogi, a mam chłopaka i pracę, kiedy ona jest zdrowa i ładna, a tego nie ma” – mówi w rozmowie z Hello Zdrowie Aldona Plewińska, modelka inna niż wszystkie

„Miednica to nasze kobiece centrum dowodzenia”. Mięśnie Kegla potrzebują treningu, fizjoterapeutka wyjaśnia jak to robić i w jaki sposób ciało nam się odwdzięczy

„Nie bójmy się negatywnych emocji, nie ukrywajmy ich, pokażmy dziecku, że one też są w porządku”. Psycholog Ewa Sękowska-Molga o depresji wśród dzieci

Zainteresują cię również:

Lekarz wykonuje pacjentce USG tarczycy

Rak tarczycy nie należy do częstych nowotworów. Wyróżniamy kilka typów, wśród których najczęstszym jest rak brodawkowaty.

Kobieta leży u lekarza, ma badaną tarczycę

Choroba Gravesa-Basedowa jest chorobą gruczołu tarczowego o podłożu autoimmunologicznym. W jaki sposób się objawia?

kobieta trzymająca się w okolicach tarczycy

Usunięcie tarczycy i jego skutki. Jak należy postępować po operacji i jak wygląda dalsze leczenie?

Lekarz trzyma kobietę z tyłu za szyję

Na czym polega scyntygrafia tarczycy? Wskazania do badania i jego skutki uboczne

kobieta trzymająca się za tarczycę

Czym jest przełom tarczycowy? Przyczyny, objawy oraz leczenie choroby

kobieta trzymająca się w okolicach tarczycy

Hormony tarczycy – jak interpretować wyniki i kiedy należy wykonać badanie krwi?

tarczyca - lekarka wykonuje kobiecie badanie usg

Tarczyca – jakie badania tarczycy mają znaczenie diagnostyczne? Jak je interpretować?

lekarka przeprowadza badanie tarczycy

Jak objawia się powiększona tarczyca? Przyczyny, leczenie i skutki wola tarczycowego

usg tarczycy - lekarz wykonujący badanie usg szyi

Jak przebiega USG tarczycy? Cena, przygotowanie oraz interpretacja wyników

badanie tarczycy przez lekarza

Chora tarczyca. Jak rozpoznać nieprawidłowości?

badanie tarczycy

Guzki tarczycy – charakterystyka, objawy, leczenie. Jak wykryć guzki?

kobieta, trzymająca się w okolicach tarczycy

Choroby tarczycy – objawy, charakterystyka i leczenie. Jak rozpoznać nadczynność i niedoczynność?

tarczyca

Biopsja tarczycy – cena, wyniki, powikłania. Na czym polega badanie?

Graficzne przedstawienie tarczycy z hashimoto

Chora tarczyca. Hashimoto – na czym polega i jak je leczyć?

Patricia Kazadi: Moja tarczyca płata mi figle. Raz mam kości policzkowe, a raz wyglądam jak księżyc w pełni

Tarczyca. Co powinnaś o niej wiedzieć

Hashimoto a ciąża. Rozmowa z endokrynolożką i blogerką „Doktor Magdą”

Dieta przy chorej tarczycy

Masz chorą tarczycę? Zobacz, co powinnaś jeść

10 pytań o chorą tarczycę. Sprawdź, czy wszystko o niej wiesz

Diety cud a hormon tarczycy

Diety cud a hormon tarczycy

Psychosomatyka ‒ kiedy choroba zaczyna się w głowie…

Psychosomatyka ‒ kiedy choroba zaczyna się w głowie…

Niedoczynność tarczycy - trening i żywienie

Niedoczynność tarczycy – trening i żywienie

Niedoczynność tarczycy

Nadczynność tarczycy