Przejdź do treści

Smart drugs – supermózg w tabletce?

Zdjęcie: shutterstock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
apteka
Preparat do żywienia pozajelitowego wycofany z obrotu
Blondynka na zakupach / Fot. Blondynka na zakupach
Blondynka za zakupach: jako kobieta myślę o wielu rzeczach w jednym czasie. Ciężko mi się skoncentrować na jednej… Z pomocą przyszedł WIMIN!
Czy masz prawo nie zgodzić się na nacięcie krocza?
Poród. Czy masz prawo nie zgodzić się na nacięcie krocza?
Syrop na kaszel przelewany do miarki
Kolejne serie syropu Flavamed wycofane z obrotu. GIF wydał nową decyzję
Kiszona kapusta / istockphoto.com
Probiotyk a prebiotyk. Czym się od siebie różnią?

Łykasz małą tabletkę, a twój umysł staje się wyostrzony jak nigdy dotąd – kusząca perspektywa, prawda? Choć są znane od lat, to właśnie teraz mówi się o nich coraz więcej. Leki nootropowe stają się popularne wśród osób zdrowych i prowokują do dyskusji. Czy ich stosowanie bez wskazań medycznych jest etyczne i bezpieczne?

Środki pobudzające funkcje poznawcze od lat zyskują na popularności. Szczególnie wśród studentów i osób pracujących w branżach o dużej konkurencji. Szacuje się, że ok. 600 tys. dzieci przyjmowało stymulanty (normalnie stosowane w leczeniu ADHD) w roku 1990 w Stanach Zjednoczonych, a ponad 20 lat później (2013) liczba pacjentów zwiększyła się do 3,5 mln. Stosowanie smart drugs staje się coraz bardziej powszechne, mimo że leki te nie zostały zarejestrowane do stosowania w celu wspomagania pracy mózgu u ludzi zdrowych. Wiele osób traktuje te substancje jako jedną z metod wspomagających pamięć, kreatywność i ułatwiających skupienie w pracy. Jednocześnie pojawiają się wątpliwości, czy jest to sprawiedliwe wobec innych i czy nie należy tego traktować tak jak dopingu w sporcie. – Moim zdaniem to jest kompletnie coś innego. W sporcie ważne jest, kto zwycięży, a tutaj nie chodzi o żadną rywalizację – mówił Jerzy Vetulani, profesor Instytutu Farmakologii PAN, podczas konferencji TEDxKraków w 2012 roku. – Jeżeli studenci mają nauczyć się na przykład języka obcego, to dlaczego nie mieliby wziąć czegoś, dzięki czemu nauczą się szybciej? 

Wróćmy jednak do początku, by wyjaśnić kilka pojęć. Smart drugs to potoczna nazwa dla środków nootropowych, które działają stymulująco na pracę ośrodkowego układu nerwowego. Jest to dość niejednorodna grupa związków o różnych mechanizmach działania, które stymulują przemiany metaboliczne w mózgu i usprawniają jego pracę, a przynajmniej takie jest założenie. Wraz ze wzrostem popularności smart drugs pojawia się coraz więcej pytań dotyczących etyki i bezpieczeństwa ich stosowania. Czy warto korzystać ze stymulantów i czy one faktycznie działają?

Leki nootropowe znajdują zastosowanie w leczeniu chorób neurologicznych lub psychiatrycznych. Weźmy na przykład metylofenidat. Zaliczany jest do inhibitorów wychwytu zwrotnego dopaminy i noradrenaliny. Oznacza to, że zwiększa on stężenie dopaminy i noradrenaliny w szczelinach synaptycznych, co skutkuje wzrostem przekaźnictwa między komórkami nerwowymi. Mówiąc krótko, metylofenidat wykazuje stymulujące działanie na ośrodkowy układ nerwowy. Paradoksalnie, zastosowany w leczeniu ADHD działa uspokajająco i wspomaga koncentrację u pacjentów. W jaki sposób? Tego nie wiadomo. Dokładny mechanizm nie został jeszcze poznany, chociaż podejrzewa się, że powyższy efekt osiągany jest dzięki zwiększeniu stężenia dopaminy, której w przebiegu ADHD jest zbyt mało. Pojawia się zatem pytanie, czy musimy znać dokładny mechanizm, by stosować leki. Czy też wystarczy wiedzieć, jaki jest sam efekt końcowy? Niezależnie od odpowiedzi warto pamiętać, że metylofenidat bywa nadużywany. W dużych dawkach działa euforyzująco, podobnie do amfetaminy i niestety może uzależniać. 

Kolejnym przykładem leku nootropowego jest modafinil, który również należy do grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego dopaminy i noradrenaliny, chociaż dokładny mechanizm działania nie został jeszcze opisany. Mimo że zaliczany jest do tej samej grupy związków co metylofenidat, to ma zupełnie inne zastosowanie – używany jest m.in w leczeniu narkolepsji i terapii bezdechu sennego. – Wiemy całkiem sporo o jego działaniu w mózgu. Wiemy, że wpływa na wiele różnych neurotransmiterów, ale nie potrafimy określić, które z mechanizmów wpływają na poprawę funkcji kognitywnych u ludzi – powiedziała profesor Barbara Sahakian z Uniwersytetu Cambridge w rozmowie z BBC News. Substancje nootropowe wpływają na funkcje poznawcze, a szczególnie na motywację, pamięć oraz kreatywność, dlatego wydają się korzystnym rozwiązaniem dla osób chcących pracować bardziej wydajnie. Jednak zdaniem profesor Sahakian trudno mówić tu o podnoszeniu IQ – Zdecydowanie mogą ułatwić planowanie oraz rozwiązywanie problemów, ale czy to oznacza, że poprawiają inteligencję?

Zdjęcie: shutterstock

Jak widać, wpływ smart drugs na funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego jest niezaprzeczalny, aczkolwiek nie do końca poznany. Brak wiedzy na temat mechanizmów działania i nieliczne dane na temat związków nootropowych sprawiają, że nie potrafimy przewidzieć, na co jeszcze mogą wpływać. Należy zdać sobie sprawę z tego, że leki, suplementy i inne substancje, które spożywamy, nie działają wybiórczo. Dobrym przykładem jest kofeina, którą śmiało możemy uznać za jeden z najbardziej popularnych i dostępnych stymulantów. Wiele osób pije kawę po przebudzeniu, w pracy lub w czasie nauki, aby pobudzić się, zwiększyć wydajność i skupić się na wykonywanych zadaniach. Kofeina, która trafiła do organizmu, będzie działać nie tylko na komórki mózgowe, ale również na inne narządy, np. na żołądek, jelita czy też naczynia krwionośne. Oprócz działania stymulującego w mózgu może również prowadzić do uczucia niepokoju, lęku, apatii lub rozdrażnienia, które niewątpliwie zaliczymy do działań niepożądanych.

Podobnie może być w przypadku smart drugs. Problem polega na tym, że nie wiemy, jak poważne konsekwencje może mieć ich stosowanie na dłuższą metę. Na chwilę obecną wątpliwości budzi fakt, że nie do końca znamy te substancje. Wspomniany modafinil i metylofenidat teoretycznie wpływają na te same neuroprzekaźniki, a jednak działają nieco inaczej i są stosowane w leczeniu innych schorzeń. Istnieją też pewne różnice w przyjmowaniu leków przez osoby chore i zdrowe. Pacjent z chorobą Alzheimera, u którego leczone są zaburzenia poznawcze, teoretycznie łatwiej zaakceptuje działania niepożądane wynikające z przyjmowania leku, ponieważ pojawią się też wymierne korzyści. Z kolei stosowanie leków nootropowych u osób zdrowych może wspomóc funkcjonowanie mózgu, ale również wywołać efekty uboczne, na które nie jesteśmy przygotowani.

Niewykluczone, że w przyszłości stosowanie smart drugs będzie czymś zupełnie naturalnym i powszechnym. Jak dotąd jednak żaden z leków nie został zarejestrowany do stosowania w celu pobudzenia funkcji poznawczych u osób zdrowych. Na szczęście mamy wiele innych możliwości, by wzmocnić ciało i umysł. Po pierwsze, warto zadbać o podstawy, czyli zdrowy sen, urozmaiconą dietę, dostarczanie odpowiednich suplementów (np. witamin i składników mineralnych). Przyda się też regularna aktywność fizyczna i medytacja, która stymuluje powstawanie połączeń pomiędzy neuronami. Co prawda powyższe sposoby wymagają więcej samodyscypliny, za to praktycznie nie mają efektów ubocznych. 

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Polecamy

Macierzyństwo może być dobre dla twojej kariery

Dziecko przekreśli twoją karierę? Nie wierz w to! „Macierzyństwo uczy cierpliwości i umiejętności radzenia sobie w sytuacjach kryzysowych, a także sztuki negocjacji i komunikacji”

„Udajemy orgazmy, bo przyjmujemy za dużo sygnałów, jak wygląda udany seks, za dużo w tym presji. A przecież udany seks to dla każdego coś innego” – mówi edukatorka seksualna Alicja Długołęcka

Salowa z 20-letnim stażem

„Ogólnie panująca znieczulica dotknęła również relacje lekarz – salowa. Dla lekarzy, ale i większości pielęgniarek, jesteśmy niezauważalne” – mówi Hanna Chudon, salowa z 20-letnim stażem

„Bardzo chciałabym powiedzieć, że świat jogi i samorozwoju jest zupełnie bezpieczny, ale tak niestety nie jest” – mówi Paulina Młynarska, autorka książki „Jesteś spokojem”

Zainteresują cię również:

10 produktów łagodzących objawy menopauzy

34 tydzień ciąży - czy dziecko w brzuchu słyszy?

34 tydzień ciąży – czy dziecko w brzuchu słyszy?

Alkohol na diecie – tak czy nie?

Czosnek – serce go pokocha

Zupa kurkowa z soczewicą i batatem

Zupa kurkowa z soczewicą i batatem

Potas, magnez, wapń i sód ‒ elektrolity w akcji

Fakty i mity: Aspiryna zapobiega zawałowi serca

Fakty i mity: Aspiryna zapobiega zawałowi serca

Mężczyzna i kobieta uprawiają seks, mężczyzna leży na kobiecie

Pochwica – zaburzenie, które dotyka kobiet. Przyczyny, objawy oraz sposoby radzenia sobie z pochwicą

Rodzic układa serce z dłoni, w nim są stopy dziecka

Artrogrypoza, czyli wrodzona sztywność stawów – przyczyny, objawy, leczenie

Kobieta stoi w toalecie

Anuria, czyli bezmocz – jakie są przyczyny schorzenia? Leczenie i rokowania

Maleńkie dziecko w białym kaftaniku leży w łóżczeczku

Zespół Pradera-Williego – jakie są przyczyny i objawy tego genetycznego schorzenia?

Mężczyzna przepaławia papieros

Wpływ palenia papierosów na organizm i zdrowie. Dlaczego nikotyna jest szkodliwa?

Kobieta trzyma w rękach maleńkie dziecko

Aborcja w Polsce – czy jest zgodna z prawem? O czym mówi ustawa antyaborcyjna?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Pół twarzy kobiety, która ma chore oczy

Czym jest jaglica oczu? Przyczyny jej powstawania, objawy oraz sposoby leczenia egipskiego zapalenia spojówek

kobieta trzyma na ramieniu szarego kota

Jak wygląda uczulenie na kota? Objawy i leczenie reakcji alergicznej zawartej w kociej sierści

Kobieta siedzi w gabinecie lekarskim podłączona pod aparaturę emg

Badanie EMG – charakterystyka, wskazania, inwazyjność. Po co wykonuje się elektromiografię?

Ktoś obejmuje od tyłu starszą kobietę

Czym jest zastrzał? Przyczyny, objawy i leczenie stanów zapalnych w obrębie dłoni i stóp

Mężczyzna leży w szpitalu, ma założoną maseczkę do oddychania

Dusznica bolesna – zespół objawów wywołanych chorobą niedokrwienną serca. Na czym polega?

Mama dotyka dłońmi niemowlę zawinięte w pieluszkę

Syndrom Westa, czyli napady zgięciowe – objawy, leczenie, rokowania. Jak wygląda rehabilitacja dziecka z tą chorobą?

Kobieta trzyma się za krocze

Rzęsistkowica – jedna z najczęstszych chorób przenoszonych drogą płciową. Przyczyny, objawy i leczenie zakażenia rzęsistkiem pochwowym

Kobieta na tle muru i jej kilka podobizn w formie cieni

Rozdwojenie jaźni – jakie są przyczyny, objawy i sposoby leczenia dysocjacyjnych zaburzeń tożsamości?

Lekarka w okularach robi badanie okulistyczne pacjentce w krótkich włosach

Bielmo na oku – przyczyny, objawy i leczenie zmętnienia rogówki. Czy można zapobiec temu schorzeniu?

Olulista wykonuje pacjentce badanie okulistyczne

Zwyrodnienie plamki żółtej – przyczyny i objawy. Jak wygląda leczenie schorzenia?

Najpopularniejsze

dziewczyna trzyma blistry z witaminami

11 witamin i minerałów, których potrzebujesz, gdy masz 20, 30, 40, 50 lat

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

8 rzeczy, których organizm kobiety nie wybacza po 30-tce

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

pms

„O PMS lubi się żartować, bo to przecież tylko gorsze dni kobiety. Tymczasem u podłoża PMS leży nierównowaga hormonalna”. Jak na nią wpłynąć, tłumaczy dietetyczka i naturopatka Monika Skuza

Mama zakleja plaster dziekcu. Na zdjeciu widoczne dłonie na drewnianym stole

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?

Regeneracja organizmu po odstawieniu alkoholu. Sprawdź, jakie są efekty, kiedy zrezygnujesz z weekendowego drinka

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

„Życie człowieka, którym się zajmuję, nie może zależeć od tego czy mi smutno, czy jestem zły, czy się boję” – mówi Mateusz Sieradzan, znany na FB jako Pan Pielęgniarka

Zbliżenie oka z wadą wzroku

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

sen

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Chora trzustka – gdzie boli? Przyczyny i objawy chorób trzustki