Przejdź do treści

Sztuka dobrego wyboru

Sztuka dobrego wyboru
Zdjęcie: shutterstock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
5 ćwiczeń na wzmocnienie kręgosłupa
Twój kręgosłup potrzebuje wsparcia? Oto kilka ćwiczeń, które go wzmocnią
karmienie piersią
Urządzenie do karmienia piersią dla ojców. To nowatorska koncepcja japońskiej firmy
Kobiety na zajęciach fitness
Kiedy zajęcia fitness mogą być niebezpieczne? O tym, jaki trening będzie najlepszy na start, pozmawialiśmy z fizjoterapeutką i trenerem personalnym
Dlaczego przeziębiamy się od klimatyzacji?
Dlaczego przeziębiamy się od klimatyzacji?
Gosia Włodarczyk
„Presja, by jak najszybciej wrócić do formy, jest dla kobiet krzywdząca. Ciału trzeba dać czas na regenerację”. Rozmawiamy z fizjoterapeutką Gosią Włodarczyk

Czasem podejmowany jest szybko, czasem po kilku miesiącach. Ale zawsze chcemy, by był dobry. Wybór. Logiczna maszyna nie ma z nim problemu, lecz my jesteśmy „tylko” ludźmi. I właśnie to kwestię wyboru sprowadza na manowce…

Codziennie dokonujemy kilku tysięcy wyborów. Wydawać by się mogło, że w podejmowaniu dobrych decyzji powinniśmy być już mistrzami, jednak często popełniamy błędy. Nad sztuką dokonywania wyborów dyskutowali już w roku 1654 dwaj wybitni francuscy matematycy ‒ Blaise Pascal i Pierre Fermat. Ich korespondencja na temat teorii prawdopodobieństwa stała się zaczątkiem dla badań nad procesami decyzyjnymi. W wieku XX teoria decyzji, wielbiona przez ówczesnych naukowców i ekonomistów, była gotowa. Człowieka postrzegano wtedy jako racjonalnego optymalizatora, który w momencie wyboru waży każdą opcję, by wybrać tę o najwyższej oczekiwanej przydatności. Jednak praktyka pokazała, że teoria ta sprawdzałaby się, gdybyśmy byli… logicznym komputerem lub istotą wszechwiedzącą. A jak wiemy – nie jesteśmy.

Biologia determinuje

Czarny czy czerwony? Kolacja o godzinie 20 czy wcześniej? Nieważne, czy wybierasz kolor koszulki, czy ustalasz całodniowy plan działania – w obu sytuacjach twój umysł boryka się z wyborem, a mózg aktywuje szczególne obszary. „Podejmowanie decyzji rozgrywa się w dwóch sieciach neuronalnych” – wyjawia Jan Glaschner, współpracownik Kalifornijskiego Instytutu Technologii w Pasadenie. Sieć oceny wartości określa ogólną cenę indywidualnych wyborów ‒ analizuje jakość nagrody wobec ryzyka. Druga ‒ sieć kontroli poznawczej ‒ prowadzi do konkretnego zachowania w sytuacji wyboru. „To ona trzyma w ryzach naszą uwagę, pozwalając utrzymać cel w zasięgu świadomości, pomimo wielu zakłóceń” – dodaje R. Adolphs, profesor psychologii tej samej uczelni. Obie sieci rozrzucone są w wielu regionach kory przedczołowej mózgu związanych z planowaniem, przewidywaniem konsekwencji i świadomym wyborem. Sięgają również do emocjonalnego układu limbicznego i układu nagrody. Aby nasza decyzyjność pracowała właściwie, obie sieci muszą działać razem w równowadze. Pracując, utrzymują nas w stanie dostępności. To mózgowe bycie online. Gdy jedna z nich się wyciszy i przejdzie w tryb offline, ryzykowne zachowania impulsywne stają się silniejsze, co sprzyja popełnianiu błędów. Wtedy, w przypadku naszego potknięcia, uaktywni się kora oczodołowa, stając się naszym pomocnikiem w naprawie.

Tak działające sieci ukształtowane zostały w wyniku długotrwałego wpływu sił ewolucji. Na tej pozornie irracjonalnej podstawie grupa naukowców z Niezależnego Instytutu „Ernst Strüngmann Forumassembled” we Frankfurcie w Niemczech wyprowadziła nowe prawa decyzyjności, odrzucając jednocześnie stare prawa logiki. Po pierwsze to, co najbardziej ludzkie, czyli emocje. Po drugie to, co konieczne – upraszczanie myślenia poprzez binarne porównania na plus albo minus. I po trzecie – skrypty ewolucji, czyli dobór naturalny. Nasz mózg biologicznie wydaje się doskonale wyposażony w mechanizmy podejmowania decyzji. I to tych dobrych. Jednak psychicznie – jakoś nie zawsze nam to się udaje.

Błądzić każdy może

Sztuka dobrego wyboru

Zdjęcie: shutterstock

Uff, całe szczęście, że ktoś to powiedział, bo rzeczą naprawdę ludzką jest się mylić. Przede wszystkim dlatego, że na ogół nie posiadamy kompletnego zestawu informacji niezbędnych do logicznego wyboru. Po części korzystamy z metod heurystycznych, czyli poszukujemy i wybieramy opcję, która najlepiej spełnia nasze oczekiwania. Ale to jest często trudne i powolne. Nawet najbardziej podstawowe sytuacje codzienne obliczeniowo są zbyt skomplikowane dla naszego mózgu. Niestety – świat zmieniał się szybciej niż nasz mózg, przez co umysł w obecnych czasach średnio radzi sobie z decyzyjnością. Badacze teorii decyzji odkryli szereg usterek psychicznych, które po prostu robią z nas głupców.

Oto, co najczęściej mąci nasz wybór:

– biologiczna racjonalność – wraz ze zmianą naszych życiowych wymagań zmienia się to, czego potrzebujemy, a wtedy również zmienia się nasz cel, czyli to, co powinniśmy osiągnąć. Żadna decyzja nie będzie dobra, jeśli cel jest błędnie określony.

– efekt kotwiczenia – w sytuacjach nowych decyzję podejmujemy na podstawie przypadkowych połączeń posiadanych już informacji, patrząc przez pryzmat naszych osobistych przekonań i uprzedzeń

– efekt czarnego łabędzia – nie przykładamy wagi do możliwości wystąpienia zdarzeń stosunkowo mało prawdopodobnych, ale tragicznych w skutkach, bo wydaje nam się, że nas to nie dotyczy

– koło zatopionych kosztów – zamiast podejmować nowe decyzje, analizujemy to, czego już dokonaliśmy, pozostając w tym samym punkcie

– dyskontowanie czasowe – często przyjmujemy krótkoterminowe nastawienie, wolimy mniejsze nagrody teraz niż większe później

– nieprzechodniość – gdy brak nam możliwości dokładnego porównania rozważanych opcji wyboru, mózg w danym momencie wybierze to, o czym akurat myśli.

„Przeszkadzajek”, jak widać, jest całkiem sporo, a wyborów dokonywać trzeba, bo od nich zależy nasze życie. Oczywiście najlepiej dobrych wyborów. Ale na wszelki wypadek pamiętajmy, że człowiek przecież uczy się na błędach!

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Polecamy

„Dbajmy o siebie całościowo. To jest najważniejsze. Maseczka na twarz nie wystarczy.” Ciało i zdrowo – warsztaty dla dziewczyn, które chcą dobrze i zdrowo żyć!

Barbara Falenta z książką "Mamy dla Mamy"

„Nie musisz gotować trzydaniowych obiadów, ani chodzić po domu w sukience i w szpilkach”. Barbara Falenta o macierzyństwie z dystansem i książce „Mamy dla Mamy”

„Nie kąp dziecka codziennie, bo będzie miało za cienką skórę”, „Nie obcinaj mu włosów, bo szybko wyłysieje”. Jak młode mamy powinny reagować na takie porady, wyjaśnia socjolożka

„Jak to możliwe, że nie mam rąk i nogi, a mam chłopaka i pracę, kiedy ona jest zdrowa i ładna, a tego nie ma” – mówi w rozmowie z Hello Zdrowie Aldona Plewińska, modelka inna niż wszystkie

Zainteresują cię również:

Sex coach – kto to taki?

Pod lupę bierze seksualność i relacje intymne. Sex coach – kto to taki i czym różni się od seksuologa?

rozmowy kobiet

Na szefa, na męża, na pogodę, na korki. Na wszystko. Narzekanie rutyną dnia codziennego

Koniec zakochania: teraz pustka i rozstanie czy dojrzała miłość?

„Konsekwencje pracoholizmu to wyczerpanie fizyczne i emocjonalne”. Kiedy za bardzo kochasz swoją pracę?

uśmiechnięta dziewczyna

Pesymizm nie opłaca się. Podpowiadamy jak być optymistą!

10 sposobów na to, by nie zwariować. Radzi Kasia Bem

„Moja znajoma też miała takie objawy i nic jej nie było”, „Weź się w garść”, „Nie dzwoń do niego”. Zastanów się, zanim udzielisz komuś rady

kobieta i mężczyzna

Czy aseksualność to wolność od seksu? Tłumaczy edukatorka seksualna Alicja Długołęcka

kobieta myśli leżąc w łóżku

Intuicja – wierzyć jej czy nie?

„Przestań się smucić”, „weź się w garść” – takie słowa mogą zadziałać odwrotnie. Czego nie mówić osobie z depresją? Tłumaczy psycholog Katarzyna Binkiewicz

Kobieta jest w gabinecie lekarskim, widac jej plecy. Na przeciwko siedzi młoda lekarka, która słucha pacjentki.

„Niektórzy pacjenci w sposób celowy zatajają informacje. Może chcą się przedstawić w lepszym świetle”. Skąd lekarz wie, że pacjent kłamie? Tłumaczy psycholog Milena Marczak

„Pozwalajmy dziecku na spontaniczność, ciekawość świata i zadawanie pytań”. Psycholog Agnieszka Zapart tłumaczy, jak mówić do dziecka, by wychować pewnego siebie człowieka

Ktoś cię skrzywdził i nie potrafisz o tym zapomnieć? Zamiast pielęgnować w sobie urazę, wybacz. Dla siebie!

Terapeutka Izabela Kielczyk o związkach: „Łatwiej czuć się zazdrosnym niż o tym po prostu powiedzieć”

Foch w związku jest mile widziany, ale nie dla ciebie

Gorsza od innych. Jak żyć z kiepskim poczuciem wartości?

Anhedonia – gdy nic nie cieszy

Nic mnie nie cieszy. Czy to już depresja?

Dobry seks – różnica wieku czyni cuda

Różnica wieku między partnerami? Może się okazać spełnieniem seksualnych marzeń

Wybrali samotność, zamknięci w czterech ścianach. Kim są Hikikimori?

Czujesz że twój mózg potrzebuje pozytywnego doładowania? Ale jak to zrobić? Podpowiadamy

kobieta zamyślona patrzy przez okno

Moje emocje przejmują nade mną kontrolę. Czy da się nad nimi zapanować?

Zakochanie czy pożądanie? Mózg zwodzi nasz umysł, nie tylko w dniu walentynek

Kobieta robiąca notatki

„Kultura narzuca nam bycie superludźmi we wszystkim. I choć wiemy, że superczłowiek nie istnieje, jednak wielu chce nim być”. Perfekcjonista – złoty człowiek?

Ty czy twój mózg. Kto podejmie decyzje o tym, co dziś obejrzysz na Netfliksie?