Przejdź do treści

Wszyscy kłamiemy. Wiesz, którym typem kłamcy jesteś? Sprawdź i zastanów się, czy warto

iStock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Czy wybielać zęby? Odpowiada dentysta Tomasz Kupryś
Wybielanie zębów. Czy wybielać zęby? Odpowiada dentysta Tomasz Kupryś
Domowy chleb na zakwasie – na co zwrócić uwagę podczas przygotowywania?
Domowy chleb na zakwasie – na co zwrócić uwagę podczas przygotowywania?
Okres w czasie karmienia piersią/iStock
Okres w czasie karmienia piersią. Co jest normą a co powinno cię zaniepokoić?
Niemowlę leży na kocu
Połóż niemowlaka na boku. Dlaczego warto? Tłumaczy fizjoterapeutka
Matka z dzieckiem na łóżku
Zmuszasz się do zabawy z dzieckiem? Nie musisz. Psycholożka wyjaśnia dlaczego

Krótkie nogi, długi nos i związany język – to przysłowiowy rysopis kłamstwa. Zna go każdy. Bo nie ma ludzi, którzy nie kłamią. Ba, kłamstwo ma swoje muzea! Czy to oznacza, że warto kłamać?

‒ Taaaaka ryba. ‒ Tak? A ile miała centymetrów? ‒ 30. To przysłowiowy przykład kłamstwa, w którym jest dużo… prawdy. Ponoć nawet najbardziej prawdomówny człowiek kłamie dwa razy w ciągu dnia. Kłamią nawet ci, którzy twierdzą, że nie kłamią. Powód jest prosty ‒ korzyść. Umiejętność oszukiwania kształtuje się już u czteroletnich dzieci, kiedy, w myśl teorii umysłu, zaczynają rozumieć, że każdy za prawdę może uznawać coś innego. Zatem predyspozycje do kłamania rozwijamy naprawdę wcześnie. Zyskaliśmy wręcz społeczne przyzwolenie na kłamstwo – unikamy za nie odpowiedzialności i kary, a zyskujemy wybaczenie. „Przekonałem się, że kłamstwo jest absolutnie koniecznym, i że trzeba się go uczyć tak jak matematyki albo geologii. Bez tego żyć nie można”. Dla Witkacego kłamstwo było wprost tlenem. Okazuje się ono stałym elementem naszego życia i swoistym fundamentem kultury ludzkiej. Doczekaliśmy się niejednego Muzeum Kłamstwa ‒ choćby w niemieckim Kyritz, w Muzeum Narodowym Walii oraz we włoskim mieście Pistoia.

Sedno kłamstwa

‒ Wyjeżdżam do Norwegii. ‒ To znaczy, że z nami koniec? ‒ Nie, ale nie możemy być razem. Istotą komunikacji jest język. Przy jego użyciu opisujemy świat. I jakże często w tych opisach kłamiemy. Kłamać to mówić treść niezgodną z własnymi myślami i przekonaniami albo wręcz nie mówić jej w ogóle, czyli zatajać prawdę. I tak powstaje ekspansywny i duszący sekret. Kłamstwo staje się osobistą interpretacją świata, pod warunkiem że robimy to celowo.

Funkcjonalnie takie kłamstwa można podzielić na dobre i złe, tj. mogące ocalić albo skrzywdzić. Dobre kłamstwa to tzw. kłamstwa prospołeczne i choć jest w nich manipulacja, mają długoterminowo służyć dobru okłamywanego, np. wtedy, gdy nie mówimy dziecku o problemach finansowych. Kłamstwa złe to takie, które mają na celu wyłącznie interes kłamiącego. Te są często cyniczne, wyrachowane, bezczelne i bolesne. Czasem kłamiemy instynktownie, odruchowo, bez zastanowienia, a bywa, że kłamstwo jest starannie dopracowane. Granicami dla prawdomówności jest nasza psychika. Popełniając kłamstwo, automatycznie piszemy kolejne i kolejne… Kaskadowość jest podstawową cechą kłamania, zarówno gdy kłamstwo tworzymy, jak i wtedy, gdy zostaje zdemaskowane.

Od tej reguły jest jeden wyjątek – pamięć autobiograficzna, czyli pamięć zdarzeń życia. Bywa, że tę samą historię za każdym razem opisujemy nieco inaczej. Aparat poznawczy człowieka jest na tyle wadliwy, że fałszuje postrzeganie świata i poprzez zmianę jego opisu zniekształca go. Poza tym w kłamaniu jesteśmy rewelacyjni.

Specjalista kłamczuch

Palcem na czole napisz wielką literę „d”. W którą stronę ma skierowany brzuszek? Jeśli w lewo, tj. poprawnie dla odczytu przez osobę, która znajdowałaby się naprzeciw ciebie, to należysz do grupy osób o wysokim poziomie zdolności kontroli własnych zachowań i prawdopodobnie… potrafisz dobrze kłamać. Tak sugeruje test kłamcy, tzw. Test D. Statystycznie największej liczby kłamstw dopuszczają się mieszkanki dużych miast z wysokim wykształceniem. Ale rzeczywistość pokazuje, że mężczyźni również są w tym świetni. Niemiecki filozof Friedrich Nietzsche stwierdził, że „kłamstwo wymaga wynalazczości, udawania i pamięci”. Spokojnie stać na to obie płcie. Inny niemiecki filozof Dietrich von Hildebrand wyróżnił trzy główne typy kłamców. Kłamca przebiegły to ktoś, kto perfidnie oszukuje, by osiągnąć swój cel. Drugim typem jest człowiek fałszywy – osoba, której historia życia jest całkowicie zmyślona. Trzeci typ to autokłamca, który okłamuje samego siebie. Zatem zacznijmy od tego typu.

Samookłamywanie

Jesteśmy wyjątkowi, wspaniali i niezastąpieni. Postępujemy lojalnie, uczciwie i zawsze gramy fair. Nie krzywdzimy, nie jesteśmy samolubni, a i egocentryzm jest nam obcy. To najpopularniejsze iluzje na swój temat. Kłamstwo autoprezentacyjne nie opuszcza nas na krok. Budujemy taką wizję świata, w której czujemy się bezpiecznie i komfortowo. Światło prawdy przepuszczamy przez swój pryzmat, tworząc idealne złudzenia. Tym samym trafniej oceniamy innych, a dla siebie samych jesteśmy podróbką rzeczywistości. Jedyne usprawiedliwienie jest takie, że najczęściej czynimy to bezwiednie i automatyczne, bo chcemy wypaść lepiej, niż mogłoby nas ocenić otoczenie. Aktor Dustin Hoffman do kłamstwa przyznaje się otwarcie, wyjaśniając, że gdy mówi prawdę, wydaje się sobie nieciekawy. Kłamstwo staje się większą wartością niż prawda. Dla naszego „ja” to normalne, bo „ja” jest interesowne. A do tego powiedzenie „kłamstwo powtórzone trzy razy staje się prawdą” jest… czystą prawdą. Wierzenie we własne kłamstwa jest efektem błędu monitorowania źródła informacji. Silniej pamiętamy treść niż źródło informacji, tym samym „zapominając”, że okłamaliśmy samych siebie.

Kłamliwy mózg

W momencie mówienia prawdy w mózgu wysoce aktywny jest głównie obszar mowy. Gdy coś kombinujemy, uaktywniają się natychmiast decyzyjne obszary kory przedczołowej związane z kojarzeniem faktów i zdarzeń, z pamięcią roboczą, myśleniem abstrakcyjnym oraz planowaniem i przewidywaniem konsekwencji. Ośrodki te są aktywne jednak tylko w momencie, gdy udajemy zainteresowanie rozmową, w praktyce ‒ przytakując: „wiem, o co chodzi; tak, tak – jasne, rozumiem”. Natomiast gdy udajemy, że nie rozumiemy, o czym mowa, uaktywnia się jeszcze przednia część zakrętu obręczy. To element układu limbicznego związany z autonomiczną odpowiedzią emocjonalną, którego efekt działania przejawia się w naszym zachowaniu. Dlatego też ukrywanie prawdy jest trudniejsze od fałszywego przytakiwania.

Przedczołowa kora mózgowa połączona jest także z innym elementem układu limbicznego – z jądrem migdałowatym. Im słabsze są te połączenia, tym mniejsze wyrzuty sumienia i większa umiejętność kłamania. Niezależnie jednak od rodzaju kłamstwa aktywny jest jeszcze jeden obszar kory mózgu – wyższa kora czuciowa płata ciemieniowego, która odpowiada za złożoną analizę i kojarzenie bodźców ruchowych i wzrokowych. To ona ostatecznie scala bodźce w całościowe wrażenia.

Rachunek (nie)prawdy

Cena kłamstwa może być naprawdę wysoka, ale czy bywa ono bezcenne? To chyba kwestia osobistego dylematu moralnego kory przedczołowej. Przyjęcie prawdy daje szansę na refleksję i krytyczne spojrzenie, co prowadzi do podejmowania rzeczywiście racjonalnych i korzystnych decyzji, adekwatnych do realnych potrzeb i możliwości. Naprawdę.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Kobieta siedzi przed namalowanym obrazem i na niego patrzy

Perfekcjonizm. Czy da się go przezwyciężyć? Wyjaśnia psycholożka

Kobieta w okularach przeciwsłonecznych

Wytrenuj w sobie kompetencję emocjonalną. Bardzo pomaga w życiu!

Wiesz, co lubi twój mózg? Dowiedz się, co mu służy a co szkodzi

Wiesz, co lubi twój mózg? Dowiedz się, co mu służy a co szkodzi

Psychoterapia / gettyimages

Pierwsza wizyta u psychoterapeuty. Co powinnaś o niej wiedzieć?

Czy to, że czasem nie chcecie się przytulać, jest powodem do zmartwienia? Kilka faktów o związkach i (nie)przytulaniu

„Nie wiem” - i dobrze mi z tym

„Nie wiem i dobrze mi z tym”! Dlaczego czasem takie podejście ma sens?

Bierna agresja / rawpixel

Psycholożka Anna Cyklińska o biernej agresji: „ona gości w naszych życiach tak często, że już nie zwracamy na nią uwagi”

Znajdź przestrzeń między myślami

Znajdź przestrzeń między myślami. Opłaci ci się to!

Kłamczuchy na FB

Kłamczuchy na FB. Czym grozi naginanie prawdy w mediach społecznościowych?

Żałoba w pandemii / pexels

Żałoba nie dotyczy tylko śmierci kogoś bliskiego. Masz do niej pełne prawo, jeśli twoje wesele czy matura zostały przełożone

Agnieszka Czapczyńska: Kobiece ciało po gwałcie robi się jak pole minowe. Nigdy nie wiadomo, kiedy wybuchną emocje

Agnieszka Czapczyńska: Kobiece ciało po gwałcie robi się jak pole minowe. Nigdy nie wiadomo, kiedy wybuchną emocje

Intuicjoniści - czym różnią się od innych i dlaczego często są postrzegani jako dziwacy?

Intuicjoniści – czym różnią się od innych i dlaczego często są postrzegani jako dziwacy?

Fikcja na emocje? Aktywuj się w domu z książką w ręce

Fikcja na emocje? Aktywuj się w domu z książką w ręce

Zazdrość to stan umysłu

Zazdrość to stan umysłu. Dlaczego jedni ją odczuwają, a inni nie?

6 związkowych pułapek

6 związkowych pułapek. Często wpadamy w nie przez samych siebie

Schizoidalne zaburzenie osobowości / freepik

Nie dla wszystkich kwarantanna jest ciężkim doświadczeniem. Istnieje grupa ludzi, dla których brak związków międzyludzkich jest czymś typowym

Samookaleczanie: co jest powodem i jak radzić sobie z takimi przypadkami?

Samookaleczanie: co jest powodem i jak radzić sobie z takimi przypadkami?

Kobieta

Spójrz krytycznie na krytykę. Dlaczego warto i jak to zrobić?

Czy mówienie do siebie jest zdrowe? Odpowiada psychiatra dr Sławomir Murawiec

nastolatka ukryta za różowym balonem

Dojrzewanie – co to takiego? Jak traktować nastolatka?

Trądzik neuropatyczny / istock

Rozdrapujesz skórę z powodu stresu? To może być objaw trądziku neuropatycznego

Kobieta trzyma przed sobą czerwoną folię

Rozpracuj negatywne emocje i wykorzystaj je. Przydadzą ci się w życiu!

Kobieta stoi na drodze

Brak ci pewności siebie? Popracuj z ciałem!

Kobieta ma orgazm

Orgazm – szczytowanie mózgu. Dlaczego warto w życiu mieć setki orgazmów?

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

Regeneracja organizmu po odstawieniu alkoholu. Sprawdź, jakie są efekty, kiedy zrezygnujesz z weekendowego drinka

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Policzek kobiety z włókniakiem miękkim

Włókniak miękki ‒ jakie są jego przyczyny i jak się pozbyć takich zmian?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Co oznacza ból pleców na dole i jakie podjąć leczenie, by go uśmierzyć?

Co oznacza ból pleców na dole i jakie podjąć leczenie, by go uśmierzyć?

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?