Przejdź do treści

Jakub Krawiec: „Szczepienie” na poziomie informacyjnym pomoże nam łatwiej zdecydować, czy wziąć medyczną szczepionkę, gdy już będzie na rynku

Jakub Krawiec, psycholog, SWPS
Jakub Krawiec: Szczepienie” na poziomie informacyjnym pomoże nam łatwiej zdecydować, czy wziąć medyczną szczepionkę, kiedy już będzie na rynku / Archiwum prywatne
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Owsiak nie zgodził się na przekazanie łóżek psychiatrii dziecięcej na walkę z COVID-19. "Kategorycznie nie wyrażamy zgody na takie działanie"
Owsiak nie zgodził się na przekazanie łóżek psychiatrii dziecięcej na walkę z COVID-19. „Kategorycznie nie wyrażamy zgody na takie działanie”
Dariusz Gnatowski
Nie żyje Dariusz Gnatowski. Aktor miał 59 lat
Marka Obagi ma nową ambasadorkę. To Grace Strobel, modelka z zespołem Downa
Dziecko w czapce
Dlaczego noworodkom w szpitalu podaje się witaminę K? Można odmówić jej podania?
koronawirus, Mediolan
„Lombardia się poddaje i wywiesza białą flagę”. Włoskie media o lawinowym wzroście zakażeń i nowych obostrzeniach w regionie

Na fake newsy możemy się „zaszczepić” za pomocą nudgingu i boostingu. Metody te pomogą również wypracować takie nawyki jak częste mycie rąk i niedotykanie twarzy. Na czym polegają i jaki wpływ na walkę z pandemią mogą mieć interwencje behawioralne – w rozmowie z Hello Zdrowie wyjaśnia Jakub Krawiec, psycholog z Uniwersytetu SWPS. 

 

Jolanta Pawnik: Od lat mam nawyk dotykania twarzy. Jak bym nie próbowała nad tym zapanować, nie umiem. Czy psychologia behawioralna mogłaby mi cos pomóc?

Jakub Krawiec: To dosyć powszechny nawyk. Badania pokazują, że siedząc przed komputerem, w ciągu godziny dotykamy twarzy nawet kilkanaście razy! Dla wielu z nas to mimowolny odruch. Możemy z nim walczyć, stosując tzw. implementację intencji, czyli przygotować sobie schematy do  zastosowania w razie wystąpienia danej sytuacji. Jeśli obawiamy się, że będziemy w miejscu publicznym dotykać twarzy podczas rozmowy albo słuchając wykładu, możemy  umówić się ze sobą, że będziemy wtedy np. wkładać ręce do kieszeni. Budujemy w ten sposób zachowanie zastępcze oparte o taki schemat.

A może to być schemat: ile razy dotknę twarzy, tyle razy dam sobie po łapach? Jeśli to będzie często, to może stracę ten odruch.

Jeśli nie musimy, nie wymierzajmy sobie kar. Badania pokazują też, że nie działa na nas straszenie, szczególnie wtedy, kiedy mamy niskie zasoby poczucia własnej skuteczności. Lepiej mieć inne gotowe scenariusze i schematy działania, by podnieść jej poziom. Mocne, negatywne emocje, np. wysoki strach w połączeniu z niskim poczuciem własnej skuteczności, mogą wywołać efekt odwrotny i prowadzić do bierności.

Michał Domaszewski, lekarz rodzinny

Przedstawiciele nauk behawioralnych zachęcają nas do stosowania dwóch sposobów kształtowania zachowań – nudgingu  i boostingu.  Możemy je omówić?

Zainteresowanie nudgingiem bardzo wzrosło dwa lata temu, kiedy jeden z twórców tego podejścia, Richard H. Thaler, otrzymał nagrodę Nobla w dziedzinie ekonomii.

Nudging można obserwować w różnych dziedzinach naszego życia, kiedy mamy do czynienia z podejmowaniem decyzji. Nudgingiem będzie np. ustawianie na półce na wysokości wzroku produktów mniej kalorycznych. Możemy w ten sposób przynajmniej próbować wpływać na lepsze wybory konsumentów. W  przypadku korononawirusa nudgingiem będzie stosowanie przejrzystych instrukcji formułowanych tak, by przewidywać i minimalizować błędy.  Jak zbadali brytyjscy naukowcy zajmujący się interwencjami behawioralnymi, by plakaty instruujące nas o zasadach prawidłowego mycia rąk były skuteczne, muszą w jasny sposób przedstawiać konkretne etapy tej czynności i nie obciążać tekstem.  Powinny im także towarzyszyć warunki do wypełnienia zaleceń z instrukcji, np.  łatwo dostępna umywalka czy urządzenia do dezynfekcji.

Taki efekt może mieć także skrótowiec DDM – Dezynfekcja-Dystans-Maseczki, który od kilku dni święci tryumfy w mediach, a którego używa nowy minister zdrowia. Bardzo mnie cieszy, że zmienił komunikację na temat koronawirusa. Używa skrótowców, które pomagają nam pamiętać o pewnych rzeczach i mogą wpływać na oczekiwane zachowania.

Nasz mózg lepiej przyjmie skrót DDM, niż opisowe: należy zachować odpowiedni dystans społeczny, dezynfekować ręce i zakładać maseczki?

Tak działają różne heurystyki, czyli instrukcje i sposoby myślenia. Ważne jest, by konsekwentnie stosować spójną komunikację na wszystkich płaszczyznach. Niepokoją mnie rozdźwięki wśród liderów społeczności. Badania pokazują, że normy i zachowania kształtowane są w dużej mierze przez liderów społeczności, którzy w tak spolaryzowanym świecie w jakim żyjemy, mogą narzucać pewne wzorce myślenia i zachowań grupom swoich zwolenników. Tak jest np. z noszeniem maseczek. Na nic nie zda się mówienie o obowiązku ich zakładania, kiedy liderzy partii, która ma duże przełożenie na społeczeństwo, wręcz nawołują do czego innego. To podważa spójność komunikacji, nad którą pracują ustawodawcy. Obawiam się, że ludzie w niektórych kręgach informacyjnych będą mniej stosować się do obostrzeń, które przecież mają służyć wspólnemu dobru.

Jeśli będziemy ograniczać teorie spiskowe i niepewność pokazując, że coraz lepiej znamy koronawirusa i wyposażając ludzi w narzędzia radzenia sobie z nim, jesteśmy w stanie zbudować świadome społeczeństwo oparte na wiedzy.

Czy hashtag #zostanwdomu był skutecznym komunikatem?

To był bardzo dobry tekst, bo docierał też do osób ze starszych grup wiekowych, mimo że w mniejszym stopniu korzystają z Internetu. Było to widać w danych z Google Maps (Google Community Mobility Reports) dotyczących przemieszczania się użytkowników urządzeń mobilnych i logowania się ich w miejscach publicznych, poza domem. Widać było, że ludzie potraktowali to zalecenie poważnie.

Spójne, krótkie wiadomości pomagają nam ograniczać niepewność i wzmacniać nasze zachowanie. Spójne informowanie w czasach kryzysu, bez pozostawiania miejsca na historie konspiracyjne, jest bardzo istotne. Dzięki temu w skali makro będziemy mogli zaobserwować, że system zdrowia będzie trochę mniej przeciążony.

leczenie kryształami

Wokół nas krążą  setki fejkowych informacji dotyczących koronawirusa i ludzie ciągle je łapią, choć przecież powinni już być trochę „zaszczepieni” na fejki. Dlaczego tak nie jest?

Każdy z nas w jakimś stopniu jest już wytrenowanym użytkownikiem Internetu. Korzystając z wiedzy i doświadczenia, w jakimś stopniu możemy ocenić, czy to, co widzimy, może wzbudzać nasze wątpliwości. Jeśli tak jest, to może nie warto tego udostępniać.

Na Uniwersytecie Regina w Kanadzie badacze postawili na bardzo prosty nudging. Zamieszczali krótką prośbę, by ludzie zastanowili się nad trafnością i prawdziwością informacji. Sam ten komunikat zadziałał tak, że prawdziwe informacje były aż trzykrotnie częściej rozpowszechniane, niż te nieprawdziwe.

Sander Van der Linden, badacz z Cambridge, kilka lat temu opracował grę, która jest swoistą „szczepionką” na fake newsy. Na początku udostępniał małego fake  newsa, będącego nagięciem jakiegoś faktu, który mimo wszystko wyglądał dość wiarygodnie. Następnie zestawiano osoby badane z niezbitymi dowodami i rzetelną, fachową wiedzą z danego tematu, która temu zafałszowanemu newsowi zaprzecza. Już sam dysonans poznawczy sprawia, że w przyszłości, przy kolejnych powtórzeniach takiej sytuacji, jesteśmy bardziej wyczuleni.

Na tym właśnie polega boosting, czyli rozwijanie kompetencji ludzi, by lepiej radzili sobie w podejmowaniu decyzji, a w tym przypadku – byli uodpornieni na nieprawdziwe informacje.  W przypadku COVID-19  możemy nie tylko opierać się na naszym doświadczeniu, które na początku pandemii było bardzo niewielkie i mogliśmy postępować bardziej nieracjonalnie, ale teraz, widząc bliskość zagrożenia, jesteśmy bardziej skłonni, by traktować je poważniej.

A w jaki sposób zaszczepić w nas, że koronawirus pozostanie już na zawsze w katalogu naszych chorób? Lekarze mówią o tym od początku, ale my jakoś nie dowierzamy.  

Myślę, że sami się do tego przyzwyczaimy, nie wiem, czy jest potrzeba specjalnych działań. Wszystko zależy od tego, jak rzetelnie będziemy prowadzić komunikację na jego temat  i jak rzetelnie będziemy docierać z informacjami do społeczeństwa. Jeśli będziemy ograniczać teorie spiskowe i niepewność pokazując, że coraz lepiej znamy koronawirusa i wyposażając ludzi w narzędzia radzenia sobie z nim, jesteśmy w stanie zbudować świadome społeczeństwo oparte na wiedzy. „Szczepienie” na poziomie informacyjnym pomoże nam łatwiej zdecydować, czy wziąć medyczną szczepionkę, kiedy już będzie na rynku.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Lek. Bartosz Fiałek o zmianach w powoływaniu personelu medycznego: „Zaczyna się łapanka jak na ulicach Mińska”

Prof. Bolesław Samoliński: „Istnieje znacznie więcej sytuacji, gdy teleporada nie może być zastosowana”

koronawirus polska

W ciągu tygodnia osiągniemy granicę 15 tys. zachorowań dziennie? MZ o scenariuszach i narzędziach walki z COVID-19

Dr Michał Strus: „Wiedza na temat wpływu infekcji COVID-19 na kobietę w ciąży oraz płód zmienia się z dnia na dzień”

pociąg w czasach pandemii

Obostrzenia w pociągach PKP Intercity: ograniczenie liczby pasażerów do połowy miejsc siedzących

Stadion Narodowy

Na Stadionie Narodowym powstaje szpital polowy dla chorych na COVID-19

WHO: leki przeciwwirusowe nieskuteczne w walce z koronawirusem. Wśród nich jest remdesiwir, którego działanie było bardzo obiecujące

WHO: leki przeciwwirusowe nieskuteczne w walce z koronawirusem. Wśród nich jest remdesiwir

Rząd łagodzi zapowiedzi restrykcji w siłowniach i na basenach. Kto może odetchnąć z ulgą?

Rząd łagodzi zapowiedzi restrykcji w siłowniach i na basenach. Kto może odetchnąć z ulgą?

Obostrzenia w sklepach złagodzone, za to większy rygor na ulicach. Sprawdź, co się zmieniło

Obostrzenia w sklepach złagodzone, za to większy rygor na ulicach. Sprawdź, co się zmieniło

Lek. Dawid Ciemięga: „Jak będziecie umierać w domach, to podziękujcie tym, którzy udostępniali treści antycovidowe i niech koronasceptycy was ratują”

Klauzula dobrego Samarytanina. Błędy popełniane nieumyślnie w ramach walki z koronawirusem nie będą karane

Klauzula dobrego Samarytanina. Błędy popełniane nieumyślnie w ramach walki z koronawirusem nie będą karane

koronawirus w Polsce

„Wciskamy hamulec z całej siły” – oznajmił Adam Niedzielski. Znamy decyzje Rządowego Zespołu Zarządzania Kryzysowego

„Krwawy problem. Ubóstwo menstruacyjne: dlaczego i jak musimy je zakończyć”. Pierwszy na świecie raport dotyczący higieny menstruacyjnej

„Krwawy problem. Ubóstwo menstruacyjne: dlaczego i jak musimy je zakończyć”. Pierwszy na świecie raport dotyczący higieny menstruacyjnej

Lek. Bartosz Fiałek: „Trupy na ulicach leżeć nie będą, ale w oczekujących na przyjęcie karetkach czy poczekalniach szpitalnych, już niestety tak”

„Pokażmy, jak to jest cały dzień pić kawę, machać klapkiem i czekać, aż ktoś zapuka kijem w parapet”. Pracownicy ochrony zdrowia odpowiadają Jackowi Sasinowi wymownymi zdjęciami

Czy lody z mlekiem matek pomogą zatrzymać pandemię koronawirusa? Naukowcy mają na to dowody

Wracają godziny dla seniorów w sklepach spożywczych, drogeriach, aptekach i na poczcie. Ograniczenia wchodzą w życie 15 października

Pacjenci nie przyznają się, że są chorzy. „Ukrywanie objawów infekcji to skrajny brak odpowiedzialności” – twierdzą lekarze

Lekarka w kombinezonie ochronnym stoi w szpitalu

Lek. med. Tomasz Siegel: w całym kraju nie ma już dawno miejsc dla chorych z COVID-19. Podawane statystyki są fikcją

Globus w dłoni

Nowa lista krajów z zakazem lotów do Polski. Nie ma na niej krajów UE, Strefy Schengen i Ukrainy

Mama Dentystka: „Codziennie pracuję w maseczce i przyłbicy. Nigdy nie przyszło mi do głowy martwić się o grzybicę, niedotlenienie, zatrucie dwutlenkiem węgla”

Jak COVID-19 przechodzą młodzi dorośli? Wyniki nowego badania nie są optymistyczne

Jak COVID-19 przechodzą młodzi dorośli? Wyniki nowego badania nie są optymistyczne

Noworodek ściąga lekarzowi maseczkę ochronną z twarzy

Zdjęcie noworodka, który ściągnął maseczkę ochronną lekarzowi, podbija internet!

Uczniowie protestują. Boją się o zdrowie swoje i bliskich, chcą zamknięcia szkół. "Nie jesteśmy nieśmiertelni"

Uczniowie protestują. Boją się o zdrowie swoje i bliskich, chcą zamknięcia szkół. „Nie jesteśmy nieśmiertelni”

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Łóżkowy savoir-vivre. Kilka przykładów fajnych zachowań w sypialni

Kobieta leży na łóżku

Seks analny to czysta przyjemność! Jak wzbogacić swój erotyczny repertuar?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?

Dobry seks – różnica wieku czyni cuda

Różnica wieku między partnerami? Może się okazać spełnieniem seksualnych marzeń

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.