Przejdź do treści

„Nie bójmy się negatywnych emocji, nie ukrywajmy ich, pokażmy dziecku, że one też są w porządku”. Psycholog Ewa Sękowska-Molga o depresji wśród dzieci

Zdjęcie: iStock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Fantazje seksualne to zdrada partnera? A może wyraz naszej miłości?
Chroniczne zmęczenie – psychotest, przyczyny, zapobieganie
Kobieta
Ćwiczenia w domu – na brzuch, plecy, klatkę piersiową i inne
Ola Żebrowska: „Zostałam wychowana w katolickiej rodzinie i nie śmiałabym mówić drugiej kobiecie, co ma robić”
Kisiel? Tak, ale domowy!
Kisiel – skład. Na co jest dobry? Przepis na domowy kisiel

Depresja przestała być chorobą dorosłych – drastyczne obniżenie nastroju i wycofywanie się z codzienności coraz częściej obserwuje się u dzieci, nawet kilkuletnich. Powód? Szybkie tempo życia, presja nieustannie wywierana na dzieciach, bolesne przeżycia. – Rodzicom może się wydawać, że ich dziecko stało się leniwe, że nic mu się nie chce, do tego jest nieposłuszne, zbuntowane, a tak naprawdę ono może chorować na depresję – mówi psycholog dziecięcy Ewa Sękowska-Molga w rozmowie z Hello Zdrowie. 

Ewa Podsiadły-Natorska: Małe dziecko może wpaść w depresję?

Ewa Sękowska-Molga: Oczywiście, że tak. To niepokojące zjawisko, ale niestety zaburzenia depresyjne coraz częściej obserwowane są właśnie u dzieci – obecnie już nawet kilkuletnich.

 Co powoduje obniżenie nastroju u kilkulatków?

Nie istnieje jedna konkretna przyczyna. Zwykle jest to skutek współdziałania czynników psychologicznych, środowiskowych oraz biologicznych. Trzeba podkreślić, że każde dziecko ma indywidualną konstrukcję psychiczną, na którą różne czynniki wpływają w różnym natężeniu. Szczególną uwagę należy zwrócić na czynniki środowiskowe – czyli na sytuację rodzinną dziecka, czy w jego rodzinie występują jakieś trudności, przemoc psychiczna lub fizyczna itp. Często przyczyną depresji u dzieci są silne, traumatyczne wydarzenia takie jak rozwód rodziców czy śmierć kogoś bliskiego. Jeśli natomiast mowa o czynnikach biologicznych, to ogromną rolę pełnią geny – jeśli ktoś w rodzinie dziecka choruje lub chorował na depresję, to istnieje duże prawdopodobieństwo, że ono też zachoruje.

Czy nie przesadzamy z tym diagnozowaniem chorób na potęgę? Teraz każde, nawet najmniejsze odstępstwo od normy ma swoją nazwę. Dlaczego kiedyś o depresji wśród dzieci nie było mowy?

Bo kiedyś nie pytano dzieci o ich emocje, bagatelizowano wiele trudności i sytuacji. Obecnie mamy większą świadomość występowania tej choroby wśród ludzi. Na depresję zapada coraz więcej dzieci, ponieważ zwiększyła się presja na bycie najlepszym we wszystkim. To zaczyna się już we wczesnym dzieciństwie. Nieustannie ze sobą rywalizujemy. Na dzieciach negatywnie odbija się szybkie tempo życia, brak czasu ze strony zapracowanych rodziców.

Już kilkulatek narażony jest na ogromny stres. Oczekiwania rodziców są bardzo duże, dziecko odczuwa olbrzymią presję. Do tego dochodzą coraz częstsze rozwody. Wiele dzieci żyje w tzw. patchworkowych rodzinach. Niektóre dzieci trudno przystosowują się do zmian.

Co w takim razie powinno zaniepokoić dorosłych?

Przede wszystkim duża i nagła zmiana w zachowaniu i funkcjonowaniu dziecka. Przykładowo: jeśli dotychczas było bardzo towarzyskie, aktywne, a teraz nie chce nawet wyjść z domu czy z pokoju, to z pewnością jest to sygnał alarmowy. Dziecko z zaburzeniami depresyjnymi może zacząć unikać przedszkola, szkoły, otrzymywać gorsze oceny. Bywa zmęczone, może mieć wyraźnie mniej energii. Jednocześnie u dziecka z depresją może pojawić się wzmożona drażliwość, agresja, wybuchy gniewu i płaczu. Dorośli powinni zwrócić również uwagę na takie sygnały jak nagłe zmniejszenie lub zwiększenie apetytu czy niewłaściwe przybieranie na wadze. Mogą pojawiać się zaburzenia snu, moczenie nocne. Dziecko miewa trudności w podejmowaniu decyzji – będzie długo zastanawiało się nad wyborem np. smaku soku. Do tego u dzieci dotkniętych depresją mogą wystąpić objawy somatyczne – bóle głowy, brzucha, mięśni, zmęczenie, nudności, wymioty.

Ewa Sękowska-Molga. Zdj: archiwum prywatne

Wyobrażam sobie, że takie dziecko traci ochotę na zabawę.

Tak. Dziecko z zaburzeniami depresyjnymi zwykle porzuca swoje zainteresowania, hobby. Ale jednocześnie, co charakterystyczne, nagle bardzo dużo czasu może zacząć spędzać przy komputerze czy telefonie – to typowa ucieczka od świata rzeczywistego. Warto pamiętać, że do trzeciego roku życia dzieci w ogóle nie powinny korzystać z komputera.

 

Zdesperowana kobieta patrzy przez okno

Co jeszcze powinno wzbudzić czujność dorosłych?

Dziecko z depresją może zacząć używać specyficznych słów i zdań. Na przykład: „Lepiej, jakby mnie nie było”, „Życie nie ma sensu” czy „Po co się urodziłem?”. Niekiedy zaczyna mówić o śmierci, o chęci odebrania sobie życia.

Ale cztero- czy pięciolatek raczej nie powie czegoś takiego…

To prawda, nie każdy kilkulatek jest w stanie wysłać dorosłemu takie konkretne komunikaty. Wtedy trzeba koniecznie zwrócić uwagę na to, co opisałam wcześniej. A także na długotrwały smutek dziecka, apatię.

Rodzicom może się wydawać, że ich dziecko stało się leniwe, że nic mu się nie chce, do tego jest nieposłuszne, zbuntowane, a tak naprawdę ono może chorować na depresję. Każdy nietypowy, niepokojący, dziwny, zaskakujący objaw, który nagle pojawił się u dziecka, warto omówić z psychologiem bądź psychiatrą.

Czy z kilkulatkiem można iść na terapię?

Tak! W przypadku zaburzeń depresyjnych wręcz jest to konieczne.

Podstawowe leczenie depresji u małego dziecka ma formę terapii rodzinnej, co znaczy, że rodzice uczestniczą w spotkaniach ze specjalistą, aby poprawić relacje z dzieckiem, nauczyć się, jak z nim postępować. Chodzi w końcu o uzdrowienie całej rodziny.

Tutaj ważne jest to, że gdy terapia indywidualna odbywa się równolegle z terapią rodzinną, to muszą być one prowadzone przez dwóch różnych psychoterapeutów. Małe dziecko może też uczęszczać na terapię grupową (w formie zabawy). Starsze dziecko może natomiast skorzystać z terapii indywidualnej, w której dużą rolę odgrywa psychoedukacja. Najczęściej stosowana terapia indywidualna w leczeniu depresji to psychoterapia poznawczo-behawioralna.

 

W terapii rodzinnej bierze udział zdrowe rodzeństwo?

To zależy przede wszystkim od wieku takiego dziecka. Na pewno jest ważne, żeby podczas terapii grupowej przeprowadzić psychoedukację rodziny i wtedy zdrowe rodzeństwo też powinno ją odbyć – pomoże mu to zapoznać się z chorobą i lepiej ją zrozumieć. Psychoedukacja pokazuje, w jaki sposób rodzina może nauczyć się radzić sobie z kryzysem. Usprawnia komunikację między domownikami, wskazuje, jak rozmawiać o chorobie. Pomaga zmienić do niej nastawienie. To forma umacniającego treningu, która stawia na aktywną postawę pacjentów, poczucie odpowiedzialności i świadomości. Dzięki psychoedukacji wzrasta poczucie własnej wartości pacjentów i zwiększa się ich odporność na stres.

A co z lekami?

U dziecka chorującego na depresję czasem trzeba zastosować farmakoterapię, ale tylko jako dodatek do terapii głównej. Jak wspomniałam, podstawową metodą leczenia jest psychoterapia. Niekiedy stosuje się leki przeciwdepresyjne z grupy inhibitorów zwrotnego wychwytu serotoniny, ewentualnie leki uspokajające lub nasenne.

Jak powinny wyglądać relacje rodziców/dziadków/opiekunów w dzieckiem, które ma depresję?

Zawsze to powtarzam: najważniejszy jest kontakt z dzieckiem. Rodzice, dziadkowie czy opiekunowie muszą takiemu dziecku poświęcać więcej uwagi, spędzać z nim jak najwięcej czasu. Rozmawiać, słuchać – co ważne – bez oceniania, nie ponaglać, nie krytykować i nie pouczać. Dziecku chorującemu na depresję musimy pokazać, że jesteśmy obok. Wspierać je, zapewniać o swojej obecności i miłości bez względu na chorobę. Poza tym najważniejsza jest akceptacja – rodzice, dziadkowie czy opiekunowie muszą zaakceptować fakt, że ich dziecko ma depresję i nie zaprzeczać jego uczuciom.

Czym grozi nieleczona depresja u małego dziecka?

Zbagatelizowane zaburzenia depresyjne u kilkulatka  czy dziecka w wieku szkolnym drastycznie obniżają jakość jego życia i całej rodziny. Depresja utrudnia dziecku codziennie funkcjonowanie, ogranicza je w każdej sferze, może źle wpływać na naukę czy relacje z rówieśnikami. Przede wszystkim jednak nieleczona depresja u kilkulatka może nasilać się w wieku dojrzewania – a wtedy też jest ona trudniejsza do wyleczenia. Może ponadto wrócić w życiu dorosłym z podwójną siłą. W najgorszym przypadku nieleczona depresja u dziecka może prowadzić do prób samobójczych.

Wspomniałaś o tym, że kiedyś nie pytano dzieci o emocje. Rozmowa z dzieckiem o tym, co czuje w różnych sytuacjach, uchroni je przed zaburzeniami depresyjnymi?

Na wystąpienie zaburzeń depresyjnych ma często wpływ wiele czynników – nie tylko trudności w wyrażaniu emocji przez dziecko. Z pewnością jednak taka rozmowa bardzo dziecku pomoże. Należy rozmawiać z nim o jego uczuciach, czytać książeczki na ten temat – mnóstwo jest takich dla kilkulatków – ale również dbać o to, żeby pozwolić dziecku odczuwać różne emocje, nie blokować ich. Rodzic powinien pomóc swojemu dziecku te emocje nazwać. Powinien pozwolić mu płakać, kiedy ma na to ochotę,  pozwolić się smucić, kiedy ma taką potrzebę, nie zaprzeczać temu, nie starać się na siłę zmienić „negatywne” uczucia na pozytywne.

 

Zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Edukacji Narodowej od września 2019 roku w każdej szkole ma być psycholog lub pedagog. Co o tym sądzisz?

Samo założenie jest dobre, należy jednak pamiętać, że psycholog w szkole NIE PROWADZI TERAPII PSYCHOLOGICZNEJ! Jego zadanie polega na doraźnej pomocy dzieciom/młodzieży, a nie na regularnej terapii, więc jeśli pojawia jakaś większa trudność u dziecka, to z pewnością należy szukać dodatkowej pomocy u psychologa z zewnątrz. Poza tym z doświadczenia wiem, że dzieci często wstydzą się chodzić do psychologa w szkole. Chociażby dlatego, że nie chcą, aby ktoś zobaczył, że wchodzą do jego gabinetu. Dlatego tak ważne jest to, co dzieje się w każdym domu.

Od czego więc my, rodzice powinniśmy zacząć?

Jest bardzo ważne, żebyśmy jako rodzice mówili przy dziecku o swoich uczuciach, okazywali je. Jak jestem zła, to mówię o tym, nazywam to, co czuję – w ten sposób pokazuję dziecku, że złość jest normalna i każdy ją odczuwa. Rodzice są lustrem dla swoich dzieci, modelują im różne zachowania, które później dziecko kopiuje. Dlatego nie bójmy się negatywnych emocji, nie ukrywajmy ich, pokażmy dziecku, że one też są w porządku i pokażmy również, w jaki sposób próbujemy sobie z nimi poradzić.

Ewa Sękowska-Molga – psycholog dzieci i młodzieży. Ukończyła studia magisterskie na kierunku Psychologia Zdrowia i Psychoterapia, studia podyplomowe w Ośrodku Pomocy i Edukacji Psychologicznej INTRA w Warszawie oraz studia podyplomowe z zakresu Oligofrenopedagogiki. Współpracuje m.in. z „Pytaniem na śniadanie” w TVP2. Na Instagramie prowadzi profil: mama_psycholog_dzieciecy.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Zainteresują cię również:

Znasz to uczucie, kiedy oblewa cię fala wstydu? Psycholożka Anna Cyklińska wyjaśnia, jak możesz pracować z tą emocją

Zakochana para na tle morza

Zakochanie a miłość. Na czym polega różnica?

„Z twoimi ocenami to skończysz na ulicy!”, „Jesteś do niczego!”, „Zamknij się, ryby i dzieci głosu nie mają”. Tak brzmi przemoc psychiczna wobec dzieci

"Krytyka w gabinetach specjalistów w żadnym, ale to absolutnie w żadnym przypadku, nie pobudza do zmiany". Karla Orban mówi, dlaczego tak często tam się z nią stykamy i co sprawia, że jest nieskuteczna

„Krytyka w gabinetach specjalistów w żadnym przypadku nie pobudza do zmiany”. Karla Orban mówi, dlaczego tak często tam się z nią stykamy

„Jeśli chcemy widzieć potęgę kobiet, musimy znajdować sobie za przewodniczki stare i mądre kobiety” – o menopauzie bez wstydu mówi Voca Ilnicka

Drew Barrymore: Chrzanić operacje plastyczne! Wolałabym wyglądać jak stare, zramolałe psisko, niż tak się torturować

Co może boleć ze stresu? Sprawdź, zanim sięgniesz po leki przeciwbólowe

rozstanie

Rozstanie – jak sobie z nim poradzić? Etapy żałoby

Złośliwe żarty – jak na nie reagować? Porady psychologa

10 najważniejszych filmów o depresji

Kobieta z kwiatami na czole

Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego. Jak zadbać o swój komfort psychiczny? Wyjaśnia psycholożka Anna Cyklińska

Tilda Swinton

Tilda Swinton: Płeć to tylko rola, którą mamy do odegrania. Ta sama osoba. Żadnej różnicy. Tylko inna płeć

Dziewczyna stoi i trzyma się za ramię. Obok bukiet kwiatów

W jaki sposób wspierać osoby w kryzysie psychicznym? Przeczytaj „Poradnik antykryzysowy” Anny Cyklińskiej

Katarina Hellstrom: „Obecnie modne jest posiadanie twardego, wciągniętego i płaskiego brzucha. Przepraszam za mocne słowa, ale to powolne samobójstwo”

,,To tylko seks? Naga prawda o naszych pragnieniach” to kompendium wiedzy o ludzkiej seksualności. Mamy patronat!

Monika Baryła-Matejczuk

„Wysoka wrażliwość rzadko jest wymieniana wśród cech efektywnego pracownika. Zupełnie niesłusznie” – zauważa Monika Baryła-Matejczuk

„Głównym problemem w relacjach psio-ludzkich jest to, że mówimy w innych językach”. Zofia Zaniewska-Wojtków i Piotr Wojtków, behawioryści psów, tłumaczą nam mowę czworonogów

Kate Beckinsale

Kate Beckingsale opowiedziała o swoim poronieniu. „To może być najbardziej samotny i niszczący duszę czas”

Chrissy Teigen, amerykańska modelka i prezenterka telewizyjna, poroniła. „Odczuwamy ból, jakiego nigdy wcześniej nie czuliśmy”

Sekrety szczęśliwych par – 10 filarów udanego związku

Kobieta za szybą zasłania sobie oczy

Lek. Joanna Adamiak: załamanie nerwowe jest naturalną reakcją organizmu na przeciążenie i jest poniekąd reakcją obronną

Basia Kędzior

Hello My Hero. „Wygląd nie mówi o tym, kim się jest, czy jest się lepszym, czy gorszym. Każdy ma tak samo ważny powód i prawo do życia” – mówi Basia Kędzior, dziewczyna z rybią łuską

Editing friends, czyli porządki wśród znajomych. „Warto co jakiś czas przejrzeć spis swoich kontaktów” – radzi psycholog dr Joanna Heidtman

Motywacja – nie wzbudzisz jej żadnym trickiem ani sztuczką. Sprawdź, jak się skutecznie zmotywować

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Łóżkowy savoir-vivre. Kilka przykładów fajnych zachowań w sypialni

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.