Przejdź do treści

„Osoby niewidome są dużo aktywniejsze niż osoby widzące. Więcej chcą od życia, mają bardzo wysokie kompetencje. Same się od nich wiele uczymy” – mówią twórczyni projektu Wielozmysły

Ada, Monika i Natalia - twórczyni Wielozmysłów. Zdj: archiwum prywatne
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Zespół cieśni nadgarstka. Rozmowa z osteopatką Eweliną Tyszko-Bury
Zespół cieśni nadgarstka. Jak może pomóc osteopatia? Wyjaśnia Ewelina Tyszko-Bury
Andrzej Duda / prezydent.pl
Prezydent Andrzej Duda nominowany do Biologicznej Bzdury Roku 2020. Podczas debaty mówił o szczepionce, która nie istnieje
Oczyszczanie twarzy - jak to robić dobrze? Największe błędy i sposoby na prawidłowe mycie twarzy wylicza dermatolożka
Oczyszczanie twarzy – jak to robić dobrze? Dermatolożka wymienia największe błędy i sposoby na prawidłowe mycie skóry
Dieta jajeczna – bezpieczna i skuteczna, czy szkodliwa i monotonna?
Kalorie a miesiączka / rawpixel
W drugiej połowie cyklu miesiączkowego można jeść więcej? Dietetyk Jakub Chwiłkowski odpowiada

Wielozmysły – za intrygującą nazwą stoją Ada, Monika i Natalia. Opowiadają sztukę niewidomym, dają do rąk, pozwalają powąchać, usłyszeć. Budzą zmysły, a przy okazji swoją pracą budzą też wiele serc. Organizują spotkania połączone z oprowadzaniem po wystawach i instytucjach kultury dla osób z niepełnosprawnościami. Zapraszają na nie bez wykluczeń – nas wszystkich. – Dlaczego ktoś, kto nie ma jednego zmysłu, miałby się czuć gorszy – mówi Natalia.

Natalia Szemis: Kiedy powiedziałam bratu, że zakładamy fundację Wielozmysły, padło to pytanie: ”Młoda, po co niewidomi mają chodzić do galerii, co ty wymyśliłaś?!”.

Rachela Berkowska: Niepoprawne, ale rozumiem je. No właśnie, czy sztuka jest tylko dla zdrowych – to chyba też nie jest poprawne słowo, dla osób z niepełnosprawnościami.

Ada Lau: Trzeba jasno powiedzieć, że nawet osoby, które widzą, często nie widzą powodu, żeby chodzić do galerii. My, wszystkie jak tu siedzimy, możemy o tym same zdecydować i zrobić to w dowolnie wybranej chwili. Osoby z niepełnosprawnościami już nie zawsze. Nam chodzi o stworzenie im tej możliwości.

Natalia, co odpowiedziałaś bratu?

Natalia: Pracujemy z wieloma osobami, które np. straciły wzrok, wcześniej chodziły do kina, teatru, galerii. I w pewnym momencie, tracąc jeden ze zmysłów, straciły też określoną możliwość spędzania wolnego czasu. To nie jest jakiś wymysł, ale realna potrzeba. Może dosyć niszowa, ale jednak ważna. Mój brat nie zdawał sobie sprawy ze skali problemu, nie miał pojęcia, jak wielu ludzi jest w takiej sytuacji. (Z badań Głównego Urzędu Statystycznego z 2011 roku – niestety nowszych badań nie ma – wynika, że w Polsce żyje około 1 450 tys. osób, które przyznały się do poważnych kłopotów ze wzrokiem i 900 000 osób, które zadeklarowały, że mają problem ze słuchem – przyp. red.)

A wy chcecie połączyć je ze sztuką. Jak we trzy trafiłyście na siebie?

Monika: Każda z nas działała w obszarze kultury i sztuki, przy jednoczesnym zaangażowaniu w projekty społeczne.

Ada: Studiowałam historię sztuki razem z Moniką, broniłyśmy się w jednym czasie, dwa lata temu. I poczułyśmy, że chcemy razem działać. Obie poszłyśmy na szkolenie z audiodeskrypcji. (Audiodeskrypcja – słowny opis treści wizualnych, pozwala osobom niewidomym na możliwość odbioru sztuki wizualnej, np. malarstwa czy gry aktorskiej, dlatego też stosowana jest m.in. w muzeach, produkcjach audiowizualnych, teatrze, oraz podczas widowisk sportowych – przyp. red.) I tam spotkałyśmy Natalię, socjolożkę i fotografkę.

Ada
To są ludzie zwyczajni niezwyczajni. Są dużo aktywniejsi niż osoby widzące. Więcej chcą od życia, mają bardzo wysokie kompetencje. Same się od nich wiele uczymy.

Natalia: Ja z kolei robiłam projekt ”Imaginarium”, w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla Dzieci Niewidomych w Laskach fotografowałam niewidome dzieci i prosiłam, żeby spróbowały narysować to, jak widzą siebie.

Monika: Dla nas z Adą po studiach, których fokus skierowany był na kulturę wizualną, odejście od tego, świata sztuki, który jest tak bardzo obrazowy i formalny zarazem, było wymarzoną furtką. Zajmowałam się art brutem, sztuką prymitywną. Ada głównie sposobami odbioru sztuki przez niewidomych. Patrząc na siebie, doszłyśmy do wniosku, że właśnie ta przestrzeń włączania twórców i odbiorców sztuki jest tym, co w działaniach kulturalnych najbardziej nas interesuje.

Ada: Pisałam licencjat dotyczący tyflografiki. Jednocześnie wtedy pracowałam w galerii sztuki i muszę powiedzieć, że to, co mnie najbardziej przyciągało do zajęcia się problemem niewidzenia, to namysł nad widzeniem. Na historii sztuki jest bardzo dużo patrzenia, to wręcz zalew. Poczułam w sobie bunt przeciwko wizualności.

Poprzez Wielozmysły zaprzeczacie temu, że kultura wizualna jest z gruntu dla widzących i słyszących.

Ada: Interesuje mnie przekładanie języka wizualnego na inne. Szukanie różnych sposobów nazywania obrazu. Wierzę, że osoby niewidome są w stanie, nawet nie widząc, poszukać w sobie odpowiedzi.  Kiedy pisałam  licencjat o tyflografice, zdałam sobie sprawę, że jest to wspaniała metoda, ale jednocześnie silnie narzucająca interpretację. Szukałam sytuacji, w której w rozmowie o wizualności osoba niewidoma i widząca będą na równi. Tak powstał pomysł na stworzenie gry ”Słownik sztuki”. W parach, osoba niewidoma z widzącą losowały hasło, z obszaru historii sztuki. Tak jak w kalamburach, trzeba je było sobie nawzajem wyjaśnić. Któregoś razu osoba, która nie widzi od urodzenia, wylosowała hasło „perspektywa powietrzna” i powiedziała mi, że to dla niej jak echo. Czy to nie piękne! Jakiś rodzaj synestezji. (Synestezja dokładnie oznacza zdolność doświadczania jednego zmysłu, np. wzroku równocześnie przez inne zmysły. Rosyjski psycholog i badacz Aleksandr Łurija opisywał tak jednego ze swoich pacjentów „Każdy słyszany przez niego dźwięk łączył się jednocześnie z kolorem, światłem, smakiem i dotykiem” – przyp. red.)

Monika: Staramy się, żeby w tym naszym opowiadaniu o sztuce osobom niewidomym, wyjść trochę dalej niż klasyczna audiodeskrypcja i tyflografika, czyli wypukła grafika, która przestrzennie odzwierciedla obraz.

Zaraz zapytam, co znaczy wyjść dalej, ale najpierw powiedzcie, kto przygotowuje wam wszystkie pomoce?

Ada: My same.

Monika: To bardzo przyjemne zajęcie.

Natalia: Relaksujące. Kiedyś dłubiąc coś wspólnie, praca wymagała sporej precyzji, doszłyśmy do wniosku, że każda z nas, z osobna nigdy by się za coś takiego nie zabrała. W zespole łatwiej. Kiedyś na wsiach kobiety spędzały tak czas, siadały razem i np. dziergały. Tworzyła się wspólnota.

Monika: To przekładanie dzieła wizualnego na inny język. I już ci odpowiadam, co znaczy wychodzić dalej – staramy się poprzez inne zmysły przekazać emocje odczuwamy patrząc na sztukę. Dobieramy odpowiednią muzykę, tworzymy elementy dotykowe, włączamy działania performatywne. Chciałybyśmy by ta opowieść o wizualnym dziele sztuki stała się swego rodzaju wydarzeniem poruszającym zmysły. Chcemy w ten sposób stworzyć nowy meta-język.

Wielozmysły. Zdj: Wielozmysły

Brzmi intrygująco. Czuję, że nie tylko osoby z niepełnosprawnościami chciałyby chodzić z wami na takie oprowadzania.

Monika: My chcemy, żeby oprowadzania były jak najbardziej otwarte. Nie tylko dla niewidomych. Kiedy w Wielozmysłach jakieś ogłaszamy, jest otwarte dla wszystkich. Wracając do tego przykładu z echem, jak widać takie spotkanie może być rozwijające dla obu stron. Kiedy na oprowadzaniu spotykają się różne osoby, te z niepełnosprawnościami nie mają poczucia, że robimy coś tylko dla nich.

Rozumiem, że ta ”zwyczajność” jest ważna. Jak często wychodzicie na wystawy?

Ada: Staramy się robić choć jedno oprowadzanie w miesiącu. Teraz ruszamy z nowym projektem. Nazwałyśmy go ”Wielozmysłowe wycieczki kulturalne” i będziemy robić trzy oprowadzania w Warszawie, a później kolejne na całym Mazowszu, w mniejszych ośrodkach.

Chcecie robić oprowadzania dla wszystkich, połączyć różne światy. Jak same odbieracie czyjąś niepełnosprawność, jak ją dla siebie oswajacie?

Natalia: Mamy wspólną koleżankę, Monika jest niewidoma, robi właśnie doktorat. Opowiadała nam o wielu sytuacjach, w których ludzie są zbyt troskliwi wobec dziewczyny z niepełnosprawnością. Ktoś na przykład bierze ją pod ramię i przeprowadza przez ulicę, nie pytając, czy tego potrzebuje i się na to zgadza. Odbiera jej podmiotowość. Jakiś pan w tramwaju zapytał:

Natalia
Czujemy się przebodźcowani, w otaczającym nas świecie za dużo jest obrazów, hałasu, zapachów. Sami staramy się wyciszyć, chodzimy ze stoperami w uszach, to nasz sposób na zdrowie psychiczne. Dlaczego ktoś, kto nie ma jednego zmysłu, miałby się czuć gorszy.

– No to, dokąd jedziemy?

– Jak wiem, dokąd. A dokąd pan, to już nie moja sprawa – odpowiedziała mu ze śmiechem.

Trzeba zachowywać się normalnie. Tylko ta normalność bywa dla nas bardzo trudna. Bo chociażby nie wiemy, czy przed osobą na wózku otworzyć drzwi?

WielozmysłyAnia nie pasuje do obrazka osoby z ograniczeniami, ten brak jednego zmysłu zdaje się jej nie przeszkadzać. Macie wrażenie, że sztuka daje jej siłę?

Monika: Jej aktywność daje nam wszystkim energię. Sztuka stała się dla niej ważnym sposobem na złapanie kontaktu ze światem. Kiedy czasem chciałyśmy ją po spotkaniu na siłę odprowadzić, od razu to odczytywała. Nie potrzebowała tego nadmiaru wsparcia od nas. Bywa, że patrzymy na niewidomych zastanawiając się, jak oni sobie poradzą? Poradzą sobie.

Natalia: Ze stwierdzeniem, że kiedy nie mamy jednego zmysłu, to brak, mogłabym polemizować. Może to dodatkowy atut.

Zaskakujesz mnie.

Natalia: Czujemy się przebodźcowani, w otaczającym nas świecie za dużo jest obrazów, hałasu, zapachów. Sami staramy się wyciszyć, chodzimy ze stoperami w uszach, to nasz sposób na zdrowie psychiczne. Dlaczego ktoś, kto nie ma jednego zmysłu, miałby się czuć gorszy.

Jest kompletny?

Natalia: Znamy osoby, które tak o sobie myślą.

Monika: Nie widzisz, ale skupiasz się wtedy na innych rzeczach.

Ada: Wizualność potrafi być bardzo męcząca. Nie jestem w stanie obejrzeć dwóch wystaw z rzędu, nie daję rady wchłonąć takiej porcji, staram się z rozmysłem oglądać mniej.

Do dzisiaj pokutuje to, że główną rolą kobiety jest dbanie o dom

Jakie bariery stawia sztuka – ciekawi mnie, jak galerie czy muzea podchodzą do pomysłu dotykania eksponatów?

Monika: Jest mnóstwo obostrzeń narzuconych przez konserwatorów. Ale w przypadku współczesnych prac, coraz częściej pojawia się zgoda na to, by ich dotykać. Jakiś czas temu z dwiema niewidomymi paniami zwiedzałyśmy wystawę Wojtka Pustoły w Zamku Ujazdowskim. Próbowałyśmy opisać im jego marmurowe rzeźby, miałyśmy też ze sobą kawałki marmuru. Ale faktura rzeźb była tak specyficzna, że zapytałyśmy ochroniarza, czy może jednak panie mogłyby dotknąć eksponatów. Rozejrzał się, zastanowił: – Właściwie nie powinienem na to pozwalać, ale zgoda – usłyszałyśmy. To było wspaniałe.

Wielozmysły

Ada: Widzimy coraz większą otwartość. Zmienia się słownik, nie mówi się już osoba niepełnosprawna, tylko osoba z niepełnosprawnością. Społeczeństwo się zmienia.

Natalia: Dla mnie ta zmiana na wymiar zarówno ekonomiczny, jak i społeczny. Nasze społeczeństwo się bogaci, jesteśmy krajem rozwijającym się. Otworzyły się granice, dużo podróżujemy i widzimy, jak traktowane są osoby z niepełnosprawnością w innych krajach. Przede wszystkim widzimy je wokół siebie. Na ulicach, w klubach, kinach, metrze. To wszystko wpływa na nasze postrzeganie świata.

Monika: Od chwili, kiedy zaczęłyśmy działać jest coraz więcej muzeów, placówek, które włączają osoby z niepełnosprawnościami: Narodowa Galeria Sztuki Zachęta, Muzeum Sztuki Nowoczesnej, czy Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.

Ada: Dziś najbardziej zależy nam na angażowaniu prywatnych galerii, otwieraniu ich na kontakt z osobami z niepełnosprawnościami. Dążymy do tego, by osoba z niepełnosprawnością mogła wejść, gdzie chce, o dowolnej porze w godzinach otwarcia. A osoby, które pracują w galeriach miały w sobie naturalność w przełamaniu barier.

 

Wielozmysły, to projekt serca i pół etatu, poza tym każda z dziewczyn pracuje. Natalia zajmuje się tworzeniem identyfikacji wizualnej dla jednej z firmy IT. Ada jest związana z organizacją parasolową dla innych organizacji pozarządowych przy projekcie dotyczącym edukacji kulturalnej. Monika prowadzi warsztaty i pracuje przy kampanii promującej organizacje społeczne.

Więcej o projektach organizowanych przez Wielozmysły przeczytasz TU (http://wielozmysly.org/)

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Mizofonia - co to jest, objawy i przyczyny. Jak leczyć to schorzenie?

Mizofonia – co to jest, objawy i przyczyny. Jak leczyć to schorzenie?

Mężczyzna na wózku

Czy osoba na wózku może uprawiać seks i czerpać z niego przyjemność? Odpowiada Łukasz Wala z kanału „Keep Wheel”

dysgrafia - dziewczynka pisząca w zeszycie

Dysgrafia – co to jest i jakie są jej objawy? Ćwiczenia na dysgrafię

Seks niepełnosprawnych

„Dla niepełnosprawnych seks jest dokładnie tak samo ważny, jak dla pełnosprawnych, ale przez to, że społeczeństwo pomija ich potrzeby, oni sami zaczynają je wypierać” – mówi Monika Rozmysłowicz, trener psycho-fizjo-seksualny

Stopnie niepełnosprawności - ich rodzaje i wyjaśnienie

Stopnie niepełnosprawności – rodzaje i objaśnienie

Głusi bardzo często są odbierani jako nadmiernie ekspresyjni, a wręcz agresywni

„Głusi bardzo często są odbierani jako nadmiernie ekspresyjni, a wręcz agresywni” – mówi Anna Gronowska-Karolkiewicz, pierwsza w Polsce niesłysząca psycholożka

In vitro – ostatnia szansa dla niepełnosprawnych

„W społeczeństwie funkcjonuje wiele mitów na temat osób niepełnosprawnych, że nie myślą o seksie, nie marzą o rodzinie lub są całkowicie nieporadni życiowo” – mówi ginekolog i seksuolog Monika Łukasiewicz

Jedyna w Polsce

„Wtedy myślałam, że jestem gorsza. Dopiero teraz zrozumiałam, że jestem wyjątkowa” – mówi Kinga Wawro, dziewczyna bez ręki pracująca w warsztacie samochodowym

istockphoto.com

Niepełnosprawni na SORze. Pielęgniarz opisał, jak wygląda szpitalna rzeczywistość, gdy pacjent nie widzi, nie ma nogi albo ma autyzm

„Dziękuję Bogu, że tak się to skończyło, że nie mam kawałka stopy. Inaczej pewnie bym się nie ogarnęła” – mówi Michalina Wesołowska. Pięć lat temu powiedzieli jej, że będzie miała problemy z chodzeniem, dziś… tańczy twerk

Pierwsza transpłciowa, niepełnosprawna modelka z porażeniem mózgowym na wybiegu. Kolejny przełom w świecie mody!

STOP Barierom. Ruszyła kampania zwracająca uwagę na problemy niepełnosprawnych

smutne dziecko

Mutyzm wybiórczy i zaburzenia lękowe u dzieci – objawy, leczenie

dziecko badające rękę dorosłego

Stopnie upośledzenia umysłowego – podział na upośledzenia w stopniu lekkim, umiarkowanym, znacznym i głębokim

kobieta przykładająca dłoń do głowy

Czym jest (był) debilizm i czemu określenie to wyszło z użycia?

kobieta trzymająca się obiema rękami z okolice gardła

Przyczyny występowania dysfonii – objawy, przebieg, leczenie

„Jak to możliwe, że nie mam rąk i nogi, a mam chłopaka i pracę, kiedy ona jest zdrowa i ładna, a tego nie ma” – mówi w rozmowie z Hello Zdrowie Aldona Plewińska, modelka inna niż wszystkie

dziecko z matką

Dyslalia – zaburzenie mowy, którego nie należy lekceważyć. Rodzaje dyslalii oraz terapia.

kobieta na wózku

„Nie mamy dodatkowych osób do pomocy, a sama nie będę pani wkładać na fotel”. Co słyszy kobieta z niepełnosprawnością u ginekologa?

Obrazkowy savoir-vivre, czyli genialne grafiki, które pokazują, jak pomagać osobom niepełnosprawnym

Hulajnoga na ulicy

„Stawianie przeszkód w formie hulajnóg i rowerków elektrycznych jest bezmyślne”. Porzucony sprzęt zagrożeniem dla niewidomych

autyzm dziecięcy - psycholog patrzy na bawiącego się chłopca

Autyzm dziecięcy – jak się objawia i jakie ma podłoże?

ból gardła spowodowany przez dysfagię

Dysfagia – czym jest i jak leczyć zaburzenie? Przyczyny oraz objawy

mężczyzna cierpiący na afazję

Afazja – przyczyny, rodzaje i objawy. W jaki sposób leczy się takie zaburzenia mowy?

Najpopularniejsze

Kortyzol – jak go obniżyć? Objawy i przyczyny podwyższonego poziomu kortyzolu

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

kobieta, ból

Fibromialgia – kiedy boli cię wszystko. Czym objawia się ta tajemnicza choroba?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Rak kości – objawy i przyczyny

Rak kości – przyczyny i objawy. Jak je szybko rozpoznać?

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

Regeneracja organizmu po odstawieniu alkoholu. Sprawdź, jakie są efekty, kiedy zrezygnujesz z weekendowego drinka

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?