Przejdź do treści

„Perfekcjonizm jest jednym z czynników, które sprzyjają rozwijaniu się niewłaściwych wzorców odżywiania” – mówi psychodietetyk Małgorzata Kaczyńska

"W wyniku bardzo nasilonej bulimii pacjentka musiała zostać poddana transfuzji krwi" – wspomina psychodietetyk Małgorzata Kaczyńska
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Krowa za bramą
Hodowla zwierząt wyrządza większe szkody dla klimatu niż auta, podaje raport Greenpeace
Kobieta w ciąży
Włosy w ciąży. Co można a czego nie wolno? Wyjaśnia trycholożka Marta Klowan
Muesli/iStockphoto
Muesli – szczęście w proszku. 3 pomysły na zdrowe śniadanie
Dorośli stoją w szlafrokach
Duńska telewizja publiczna pokazuje dzieciom nagich dorosłych: „Tak wyglądają normalne ciała”
Mamy polski lek na COVID-19! To pierwszy taki produkt na świecie
Mamy polski lek na COVID-19. To pierwszy taki produkt na świecie

– Napady niekontrolowanego objadania się mogą mieć różne oblicza – dla jednych będą to niewielkie porcje, dla innych prawdziwa uczta, generalnie jednak przekonanie o braku kontroli nad jedzeniem jest sygnałem alarmowym – tłumaczy psychodietetyk Małgorzata Kaczyńska, z którą rozmawiamy o tym, dlaczego kobiety, często mające ustabilizowane życie, wpadają w zaburzenia odżywiania, jak przebiega terapia u dorosłych osób i czym grozi emocjonalny stosunek do jedzenia.

Ewa Podsiadły-Natorska: Często zgłaszają się do pani gabinetu dorośli cierpiący na zaburzenia odżywiania?

Małgorzata Kaczyńska: W ciągu ostatniego roku zdecydowanie przybyło w moim gabinecie dorosłych z zaburzeniami odżywiania. Były to osoby – głównie kobiety – zarówno z objawami wskazującymi na bulimię, jak i anoreksję, ale też mające zaburzone wzorce odżywiania. Ostatnio sporo osób wykazywało zachowania żywieniowe mogące wskazywać na ortoreksję, która polega na obsesyjnej dbałości o czystość diety. Natomiast jeśli trafiają do mnie mężczyźni, to najczęściej z problemem napadowego objadania się.

Dlaczego dorosłe kobiety, często wiodące ustabilizowane życie, miewają problemy z odżywianiem? Przecież nie jest to raczej skutek braku wiedzy, jak należy się odżywiać.

Zdecydowanie nie jest to brak wiedzy. Wręcz przeciwnie – wiedza moich pacjentów dotyczących zdrowego sposobu żywienia jest imponująca! Mają oni świadomość, że zaburzenia odżywiania to nie tylko doprowadzanie się do skrajnej chudości czy prowokowanie wymiotów. Coraz częściej przychodzą do mnie pacjenci, którzy przyznają, że robią inne rzeczy, które są dla nich niepokojące.

Aleksandra Serocka

Co więc powoduje zaburzone wzorce odżywania?

Ciężko o jedną, uniwersalną odpowiedź na pytanie, dlaczego dorosłe kobiety wpadają w ED (ang. eating disorders – przyp. red.). Spojrzałabym na to z perspektywy ogólnej, czyli skąd zaburzenia odżywiania biorą się u wszystkich – również u nastolatków. Zwykle jest to wpływ wielu czynników, m.in. kulturowych, środowiskowych, oddziaływania mediów. Do tego dochodzi aspekt rodzinny, choć akurat ten u osób dorosłych ma mniejsze znaczenie niż u ludzi młodych. Bardzo duże znaczenie mają natomiast czynniki osobowościowe. Ważne jest jednak to, że zawsze musi być jakiś czynnik wyzwalający – stres, życiowa trudność, przełomowe wydarzenie, pod wpływem którego dochodzi do uruchomienia zaburzonego wzorca odżywiania. Ten czynnik wyzwalający spycha nas z torów. Ostatnio czymś takim był lockdown i rozregulowanie stylu życia związane z wybuchem pandemii. Natomiast zachowania ortorektyczne bardzo często rozwijają się na skutek przełomowych sytuacji związanych z naszym zdrowiem.

Jak to rozumieć?

Kiedy okazuje się, że – na przykład – mamy nietolerancję pokarmową, trudności gastryczne, refluks czy dolegliwości z obszaru przewodu pokarmowego, to właśnie diagnoza często jest punktem wyzwalającym zaburzenia odżywiania. Myślimy wtedy: „Mam problem zdrowotny, muszę się zacząć zdrowo odżywiać”. Nie ma w tym oczywiście nic złego, jednak wiele osób na fali tej pozytywnej tendencji zaczyna przechylać się w stronę dysfunkcyjnych wzorców odżywiania. Rezygnują z kolejnych grup produktów, o których przeczytali, że mogą być dla nich szkodliwe.

Czy historia którejś z pacjentek z zaburzeniami odżywiania szczególnie zapadła pani w pamięć?

Pamiętam pacjentkę, która trafiła do mnie po tym, jak w wyniku bardzo nasilonej bulimii miała tak złe wyniki krwi, że musiała zostać poddana transfuzji. Kiedy coś takiego się dzieje, bezsprzecznie jest to sygnał alarmowy mówiący nam, że trzeba jak najprędzej o siebie zadbać i poszukać pomocy. Miałam też niedawno pacjentkę, która z powodu zmian w życiu wywołanych pandemią zgłosiła się do mnie, bo czuła się bardzo wyizolowana od świata, brakowało jej kontaktu z rówieśnikami, znajomymi, bliskimi. Poczucie zagrożenia i braku kontroli nad życiem wywołały u niej rozregulowanie wzorców odżywiania – od głodzenia się po objadanie się i prowokowanie wymiotów.

Czy zgodzi się pani z tezą, że w zaburzenia odżywiania często wpadają perfekcjonistki, które wszystko chciałyby mieć pod kontrolą?

Jak najbardziej się z tym zgadzam; perfekcjonizm jest jednym z czynników predysponujących do rozwinięcia się niewłaściwych wzorców odżywiania, a perfekcjonistki to osoby o dużej wrażliwości i bogatej emocjonalności, intensywnie przeżywające różne wydarzenia. Do tego dochodzi niskie poczucie własnej wartości czy niezadowolenie ze swoich osiągnięć w myśl: „Staram się, daję z siebie wszystko, ale można było zrobić to lepiej, to nie jest dość dobre”. Perfekcjonistki bardzo często biorą na siebie zbyt dużo obowiązków i są mocno nimi przytłoczone, bo wszystko starają się zrobić na sto procent – i w życiu zawodowym, i w życiu prywatnym. To stawianie sobie bardzo wysoko poprzeczki dotyczy również kwestii odżywiania i dbania o swój wygląd.

Jak leczy się zaburzenia odżywiania u dorosłych kobiet? Terapia przebiega tak samo jak u nastolatek?

Terapia jest zawsze dobierana indywidualnie. Dzieci i nastolatków leczy się inaczej niż osoby dorosłe. W terapii młodych ludzi bardzo ważną rolę odgrywa zaangażowanie w proces leczenia całej rodziny. Wyobraźmy sobie, że do psychologa trafia dwunastolatek z zaburzonymi wzorcami odżywiania – wiemy wtedy, że jeszcze przynajmniej przez kilka lat będzie on w tej rodzinie funkcjonował. Żeby więc młoda osoba mogła uzyskać odpowiednie wsparcie w walce z chorobą i by mogła zmienić nieprawidłowe wzorce, konieczna jest interwencja wobec całego systemu rodzinnego. I to jest właśnie podstawowa różnica pomiędzy leczeniem osób dorosłych a nieletnich. Jeśli pracujemy z osobą dorosłą mającą problemy z odżywianiem, to terapią objęty jest tylko pacjent.

Sama terapia może mieć różny charakter i jeden uniwersalny model pracy nie istnieje. Bardzo ważne jest to, by osoba dorosła była pod opieką zarówno psychologa, jak i dietetyka, który przekaże wskazówki żywieniowe i będzie monitorował postępy od strony dietetycznej, przeprowadzi pomiar masy i składu ciała. W zależności od indywidualnych potrzeb często jest też wskazane, żeby pacjentka skonsultowała się z psychiatrą. Zaburzenia odżywiania nierzadko współwystępują z innymi zaburzeniami takimi jak np. zaburzenia depresyjne. Gdy pacjent, choćby przez jakiś czas, wesprze się farmakoterapią, będzie miał lepsze samopoczucie, więcej energii i siły, a cały proces terapeutyczny dzięki temu będzie mógł przebiegać sprawniej. Praca zespołu specjalistów daje najlepsze efekty.

Zaburzenia odżywiania w dorosłym wieku leczy się łatwiej czy trudniej niż u osób młodych?

Trudno powiedzieć. Generalnie uważa się, że im wcześniej dana osoba rozwinęła u siebie zaburzenia odżywiania, tym łatwiej je wyleczyć. Czynnikiem sprzyjającym pracy przy ED u osób dorosłych jest to, że jak już wspomniałam, pracujemy tylko z pacjentem, a nie z całym systemem rodzinnym, którego motywacja do terapii bywa zmienna, przez co proces może przebiegać nieco trudniej. Dorośli są zwykle bardziej zmotywowani do pracy nad sobą, szukają pomocy, bo chcą się zmienić. Kiedy trafia do mnie dorosła osoba, to zwykle widzi, że jej sposób odżywiania nie służy jej, powoduje cierpienie i ograniczenia w funkcjonowaniu. Jest gotowa skorzystać z pomocy. Nastolatki natomiast często trafiają do gabinetów psychologów pod wpływem rodziców. Ich motywacja jest zewnętrzna – to rodzice chcą, a nie ja chcę się leczyć.

Kompulsywne objadanie się

Dorosłe kobiety same decydują o skorzystaniu z pomocy specjalisty?

Najczęściej same, choć czasem ze wsparciem bliskich osób, które namówiły ją na skorzystanie z pomocy psychologa albo wręcz zamówiły u niego konsultację, bo tak też się zdarza. Zdecydowanie najczęściej jednak te kobiety trafiają do mnie z własnej woli. Dzięki temu z dorosłymi pacjentami pracuje się zupełnie inaczej. Są zmotywowani i gotowi uporządkować kwestie związane z zaburzonymi wzorcami odżywiania. Nastolatkowie z ED niejednokrotnie są w trudnych relacjach rodzinnych, co nie ułatwia terapii. W gabinecie od młodych pacjentów często słyszę, że ich rodzice bardziej skupiają się na tym, co ich dzieci jedzą, niż na tym, że w szkole dzieje się coś niepokojącego lub że dziecko ma problemy osobiste, obniżony nastrój lub inne trudności natury emocjonalnej. Rodzice chcą, żeby ich dziecko zaczęło odżywiać się w zdrowy sposób, a ono chce rozmawiać o czymś zupełnie innym – o ile w ogóle chce rozmawiać.

Jakie zachowania powinny być dla nas sygnałem alarmowym pokazującym, że nasze wzorce odżywiania nie są prawidłowe?

Czymś, co pojawia się podczas każdej konsultacji w moim gabinecie, jest zaabsorbowanie jedzeniem. Znaczny procent myśli moich pacjentów, które towarzyszą im w ciągu dnia, dotyczy jedzenia. Zastanawiają się: „Co mam zjeść? Czego nie mogę zjeść? Co zjem, gdy wrócę do domu? Czego udało mi się dziś nie zjeść?”, „Cieszę się, że tego nie zjadłam”, „Jak wrócę z pracy, to chciałabym zjeść to i to”. Kiedy ktoś zauważa, że coraz częściej myśli o jedzeniu, które staje się centralnym punktem jego życia, i idą za tym bardzo silne emocje – często sprzeczne – to jest to sygnał, że dzieje się coś niedobrego. Do tego dochodzą skrajne zachowania: od poniedziałku jestem na diecie, odmawiam sobie jedzenia, trzymam się planu, a za dwa tygodnie dochodzę do wniosku, że nie mam na to siły i hulaj dusza – piekła nie ma! Zjadam wszystko, na co miałam ochotę przez ostatnie dwa tygodnie. Objadam się bez kontroli. A potem znowu urządzam głodówki, bo mam wyrzuty sumienia. Sygnałem alarmowym jest też zaabsorbowanie masą ciała bądź obwodami – ciągle się ważymy albo mierzymy.

Dziewczyna przeglądająca się w lustrze

Coś jeszcze powinno nas zaniepokoić?

W bulimii zachowaniem kompensacyjnym jest nie tylko prowokowanie wymiotów, ale też stosowanie środków przeczyszczających albo moczopędnych oraz intensywne ćwiczenia. Jeżeli np. w ciągu dnia się pilnowałam, a wieczorem zjadłam więcej niż uważam, że powinnam, to funduję sobie supertrening, bo chcę odkupić swoje grzechy. Pamiętam pacjenta – mężczyznę – który twierdził, że ma napady objadania się, podczas gdy zjadał wtedy… dwa dodatkowe banany. Napady mogą mieć więc różne oblicza – dla jednych będą to niewielkie porcje, dla innych prawdziwa uczta, generalnie jednak przekonanie o braku kontroli nad jedzeniem jest sygnałem alarmowym. Pacjent, o którym wspomniałam, objadanie się zaczynał od dwóch bananów, z czasem jednak podczas takich „napadów” jadł coraz więcej i więcej. Kluczowe jest to, by jak najwcześniej wyłapać niepokojące sygnały i zadbać o siebie, zanim nieprawidłowe wzorce na dobre zagoszczą w naszym życiu.

Ale przecież wszyscy lubimy dobrze zjeść! Kto z nas, gdy ma gorszy dzień, nie pociesza się pyszną kolacją? Chyba nie ma w tym nic złego.

Nie, jeżeli są to rzadkie sytuacje. Gdy ktoś był na przyjęciu albo na wakacjach i czuje, że trochę przytył, chciałby o siebie zadbać, to jasne, że nie ma w tym nic złego. Niebezpiecznie robi się w chwili, kiedy powstaje emocjonalny stosunek do jedzenia na zasadzie: „Źle się czuję, więc pocieszę się jedzeniem” lub „Znowu nie udało mi się to czy tamto – jestem do niczego, mogę się objeść”. Przyzwyczajamy się do tego, tworzymy rytuał, że np. zawsze po powrocie do domu rekompensujemy sobie trud całego dnia jedzeniem lub rozgrywamy jedzeniem negatywne emocje wobec samych siebie. Nagradzamy się w ten sposób lub wprost przeciwnie: karzemy. Jeżeli staje się to utartym wzorcem postępowania, jedynym schematem, to wtedy pojawia się problem i w takiej sytuacji musimy popracować nie tylko nad nawykami żywieniowymi, ale też nad swoimi wzorcami zachowania.

Małgorzata Kaczyńska – psycholog, psychodietetyk. Absolwentka wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego i studiów podyplomowych na kierunku Psychodietetyka Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej. Pracuje w Instytucie Zdrowego Żywienia i Dietetyki Klinicznej SANVITA gdzie prowadzi terapię pacjentów z zaburzeniami odżywiania oraz pracuje z pacjentami będącymi w trakcie leczenia dietetycznego. Wykładowca Uniwersytetu SWPS.

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Pandemia koronawirusa a zaburzenia odżywiania

Pandemia pogłębiła problemy osób z zaburzeniami odżywiania. Niepokojące wyniki badań komentuje psychodietetyczka

Kobieta je danie na talerzu

W których odcinkach przewodu pokarmowego wchłaniane są poszczególne witaminy? Wyjaśnia dietetyczka

Aleksandra Serocka

„Bodyshaming to jest czysta nienawiść”. Ola Serocka o swoich zmaganiach z zaburzeniami odżywiania

Extreme hunger - co to jest i czym różni się od kompulsywnego jedzenia? Wyjaśnia psychodietetyczka

Extreme hunger – co to jest i czym różni się od kompulsywnego jedzenia? Wyjaśnia psychodietetyczka

Kobieta przed laptopem

Dieta IF – czy działa? Rozmowa z dietetyczkami

Anoreksja zapisana w genach. „Nawet połowa chorych odziedziczyła ją po swoich przodkach”

Joanna Watała

„Mówią, że fotografuję dusze ludzkie”. Joanna Watała o pracy z dziewczynami z zaburzeniami odżywiania

Kobieta na krześle - zaburzenia odżywiania

„Zaburzenia odżywiania nie wyglądają”. Blogerka, która zmagała się z bulimią, opowiada o szkodliwym micie

Bulimia / istock

Bulimia – przyczyny, objawy, leczenie

Odchudzanie to nie wszystko. Dietetyczka Anna Reguła tłumaczy, dlaczego w traceniu kilogramów ważny jest umysł

Anna Boenish / Instagram

Anna Boenish szczerze o chorobie: lata anoreksji bulimicznej nauczyły mnie, że jedzenie to wróg, że trzeba liczyć kalorie, ważyć się codziennie, ćwiczyć i jeść mało albo wcale

6 powodów, dla których warto obejrzeć dokument „Miss Americana” o Taylor Swift

Marta Stoberska / Instagram

Kompulsywne objadanie się, bo „zasłużyłaś”, to zaburzenia odżywiania. Tak samo jak 3 godziny spędzone na cardio, bo zjadłaś pizzę

zaburzenia odżywiania

Zaburzenia odżywiania – jakie są rodzaje? Jak wygląda leczenie?

Jesteś osłabiona, masz problemy z koncentracją, drętwieją ci nogi i ręce? To może być niedobór witaminy B12! Kto jest zagrożony? Tłumaczy farmaceutka

anorektyczka

„Dzisiaj uświadamiam kobiety, że mogą o siebie dbać, ale żeby robiły to z głową, bo jeśli tylko odłożą ją na półkę, a w zamian wybiorą ciało, to już po nich”. Rozmawiamy z Martą Kieniuk-Mędrala o zaburzeniach odżywiania

Psycholog i psychoterapeuta Paulina Chojecka-Dragon: rosną kolejne pokolenia córek, których matki odchudzają się całe życie

Psycholog i psychoterapeuta Paulina Chojecka-Dragon: rosną kolejne pokolenia córek, których matki odchudzają się całe życie

„Postanowiłam, że to ja wydymam bulimię, a nie ona mnie”. Aleksandra Dejewska o wyjściu z zaburzeń odżywiania

Jameela Jamil: To, jak społeczeństwo sprawiło, że nienawidzimy każdego kawałka naszych ciał, to zbrodnia

Dziewczyna przeglądająca się w lustrze

„Dwukrotnie żałowałam, że wyszłam z tego, bo anoreksja była złudną przyjaciółką. Więcej zabierała niż dawała”. Rozmawiamy o anoreksji

Wstydź się za to, że „żresz”. O kontrowersyjnych plakatach na polskich ulicach. Miały edukować, a upokarzają

Joanna Frejus/archiwum prywatne

„Czas pozbyć się tej cukrowej pokrywy i zacząć mówić o emocjach i potrzebach rodziców prawdziwie i bez poczucia wstydu”. O depresji poporodowej rozmawiamy z psycholożką Joanną Frejus

Amy Adams

Amy Adams: To, co naprawdę się zmieniło, to mój dysfunkcyjny stosunek do pracy. Przynosiłam do domu wiele moich kompleksów i oczekiwań

Miejsce Pamięci Dzieci Utraconych

Tu spoczywają pozostawione w szpitalach dzieci i te, których nigdy nie pochowano. „Odzywają się do nas ludzie z całej Polski i zza granicy”

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Objawy odstawienia alkoholu. Jakie są korzyści z niepicia alkoholu?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm