Przejdź do treści

„Jeśli przełożony zaczyna lizać po twarzy swoją pracownicę, a ona się temu sprzeciwia, to jest najsłuszniejsza reakcja” – mówi o krakowskim #metoo Joanna Grzymała-Moszczyńska

Joanna Grzymała-Moszczyńska, psycholożka społeczna z Uniwersytetu Jagiellońskiego
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Kobieta kupuje mięso w sklepie
Sklep Aldi wycofuje ze sprzedaży mięso na pulpety. Powodem jest znalezienie pałeczek salmonelli
Noworodek w szpitalu
Pobranie krwi u noworodka. Jak wygląda? Skąd się pobiera? Wyjaśnia położna
Spermidyna w jabłkach / istock
Spermidyna pomoże ci zachować długowieczność. Czym jest substancja, o której wszyscy mówią?
Magdalena Mikołajczyk
Ból karku to coraz częstszy problem. Fizjoterapeutka Magdalena Mikołajczyk mówi, jak wykonać automasaż
Co musisz wiedzieć o koronawirusie? Ministerstwo Zdrowia opublikowało wytyczne

„Sprawcy tylko w pojedynczych przypadkach są w stanie przyznać się i przeprosić za swoje słowa albo czyny. Szczerze przeprosić, a nie tak, jak to bardzo często się dzieje: Przepraszam, JEŚLI to cię uraziło, ale tak naprawdę to cię pozwę, bo to ty mnie obraziłaś” – Joanna Grzymała-Moszczyńska, psycholożka społeczna z Uniwersytetu Jagiellońskiego, komentuje krakowskie #metoo w Teatrze Bagatela.

Jolanta Pawnik: Mam wrażenie, że polaryzacja opinii w sprawie zachowania byłego dyrektora Teatru Bagatela rozkłada się wraz z wiekiem. Kobiety starsze pytają: Ale o co chodzi, przecież faceci mają prawo do przaśnych żartów i niewybrednych komentarzy i nic to nie znaczy. Młodsze postrzegają to całkiem inaczej. Gdzie znajdują się granice molestowania? Jakie normy to regulują?

Joanna Grzymała-Moszczyńska: To, co określamy mianem molestowania, bardzo się zmieniło w ostatnich latach. Te same zachowania mogą być różnie oceniane różnych ludzi. Prawo pracy nazywa molestowaniem seksualnym każde niepożądane zachowanie o podtekście seksualnym. Trzeba przyznać, że jest pewna dowolność w definiowaniu miejsca, gdzie ta granica została przekroczona i zależy od osoby, która tego doświadcza – bo to od niej zależy, czy dane zachowanie akceptuje, czy nie. To może być nie tylko zachowanie o niepożądanym kontekście erotycznym, jak np. dotknięcie, ale także np. żart o podłożu erotycznym, który kogoś śmieszy, a kogoś wręcz przeciwnie. To wiele bardzo różnych zachowań, które w pewnych środowiskach mogą być bardziej znormalizowane, a w innych niedopuszczalne.

Wydaje mi się, że mamy teraz czas podważania norm, które do tej pory obowiązywały w przestrzeni publicznej. To oczywiście nie dzieje się bezproblemowo. Niestety bardzo często osoby, które decydują się na rozpoczęcie rozmowy, postawienie granic albo zgłaszają przypadki molestowania, spotykają się z niechęcią społeczną, doświadczają hejtu.

Molestowanie seksualne / Katarzyna Koczułap / Instagram

„Co on takiego zrobił, przecież niektórzy faceci już tacy są…”. Takie komentarze w przypadku byłego dyrektora krakowskiego teatru wcale nie są odosobnione.

Jeśli, jak czytamy w relacjach, przełożony podchodzi i zaczyna lizać po twarzy albo chce całować swoją pracownicę, to moim zdaniem, nie jest kwestia przewrażliwienia, sprzeciw to najsłuszniejsza reakcja na przekroczenie granic. O ile można zinterpretować w różny sposób np. poklepanie po plecach, to jednak tego typu zachowania czysto seksualne były przekraczaniem granic od bardzo dawna. Niestety towarzyszyła im taka norma, że wszyscy wprawdzie o tym wiedzą, ale o tym się nie mówi. Przyjmuje się, że tak już jest. Szczęśliwie zmienia się to na naszych oczach.

Na mnie największe wrażenie zrobiła relacja jednej z kobiet, która wymiotowała z powodu zachowania swojego szefa. Aż tak fizyczne objawy na pewno nie są efektem przewrażliwienia, ale raczej nagromadzenia złych doświadczeń i strachu.

Widzimy taką tendencję, że młodsze kobiety reagują w bardziej jednoznaczny sposób, dla starszych to nie zawsze jest takie oczywiste. Ale w Bagateli, w gronie kobiet, które zdecydowały się mówić o tym, jakie są relacje dyrektora z podwładnymi, były też aktorki pracujące z nim od wielu lat. W kilkunastoosobowej grupie część zdecydowała się ujawnić prawdę, część nie. To jak najbardziej zrozumiałe, bo nie wszyscy są gotowi wystawić się na hejt i różne konsekwencje, do jakich może prowadzić taka sytuacja. Sama pani mówi o skrajnie różnych ocenach tej sytuacji.

Jeśli przełożony podchodzi i zaczyna lizać po twarzy albo chce całować swoją pracownicę, to moim zdaniem, nie jest kwestia przewrażliwienia, sprzeciw to najsłuszniejsza reakcja na przekroczenie granic

Czy uważa Pani, że krakowskie #metoo przyczyni się do ujawnienia takich przypadków w innych środowiskach zawodowych? Fala #metoo przetoczyła się przez Hollywood. U nas także dotknęła środowiska artystycznego. Czy w tych grupach społecznych jest większe przyzwolenie na takie działania?

Myślę, że bardzo dużo spraw związanych z #metoo było rozwiązywanych nie tak bardzo publicznie, działy się one za zamkniętymi drzwiami. Wiem o wielu takich sytuacjach, gdzie poszkodowane osoby nie decydowały się pójść do mediów, ale starały się poradzić sobie w obrębie grupy.

Ale nie tylko. Nie tak dawno Adriana Rozwadowska z „Gazety Wyborczej” pisała o takich doświadczeniach w swojej pracy dziennikarki. Maja Staśko głośno mówi o seksizmie i molestowaniu w środowisku poetyckim.

Bardzo ciekawe jest, jak różni mężczyźni, bo to głównie oni są sprawcami molestowania seksualnego, na to reagują. Tylko w pojedynczych przypadkach są w stanie przyznać się i przeprosić za swoje słowa albo czyny. Szczerze przeprosić, a nie tak, jak to bardzo często się dzieje: „Przepraszam, JEŚLI to cię uraziło, ale tak naprawdę to cię pozwę, bo to ty mnie obraziłaś”. Spotkałam się też z przeprosinami, gdzie mężczyzna uznał, że sprawił komuś przykrość i przekroczył czyjeś granice, powiedział, że wykonał jakąś pracę związaną z tym tematem i wziął pełną odpowiedzialność za swoje zachowanie. Bardzo mi się to spodobało.

Dobrze, że tak się dzieje, bo pomaga w jasnym ustawieniu granic, wskazaniu normy, czego nie wolno, a co jest dopuszczalne. Ale też pokazuje, że sam fakt wychowania w patriarchalnym modelu męskości nie oznacza, że nie można czegoś zmienić w swoim zachowaniu, odrobić lekcji.

CPK / Centrum Praw Kobiet

Kto dopuszcza się molestowania czy przekraczania granic? Czy widać jakąś prawidłowość?

Dużo zależy od środowiska, w jakim obraca się dana osoba. Nie ma większego znaczenia czy to mężczyźni młodsi, czy starsi. Niewątpliwie jest tak, że normy dotyczące tego, co wolno powiedzieć, co zrobić, co jest stosowne a co nie, w ostatnich latach bardzo się zmieniły. Wydaje mi się, że ci, którzy funkcjonowali w środowisku pracowniczym, gdzie było im więcej wolno, jeszcze nie do końca to u siebie zaktualizowali. Nie wszyscy zrozumieli, mam wrażenie, że zachowania, które jeszcze kilkanaście lat temu mogły być odebrane przez niektóre osoby jako zabawne, w tej chwili są poważnym naruszeniem.

Bardzo dużo zależy od tego, jakie normy obowiązują w danej organizacji, miejscu pracy. Mówię dużo o normach, bo jestem głęboko przekonana, że to w radykalny sposób warunkuje nasze zachowania.

Mówimy o molestowaniu seksualnym w kontekście zawodowym jednoznacznie piętnując takie zachowania. A jak jest z normami, które powinny obowiązywać w sferze prywatnej, np. w związkach?

Skala przemocy seksualnej ze strony osób, które znamy, jest bardzo duża. Sprawcami znaczącej części gwałtów są osoby, które znają poszkodowanych. Stosunkowo od niedawna uznaje się, że może istnieć coś takiego jak gwałt w małżeństwie. Statystyki dotyczące doświadczenia przemocy seksualnej w sferze prywatnej są wstrząsające. Są badania wskazujące, że zdecydowana większość kobiet miała takie doświadczenie czy to w sytuacjach towarzyskich, czy gdzieś na ulicy, czy w rodzinie.

Bardzo ciekawy jest raport Fundacji Ster pt. „Przełamać tabu” poświęcony przemocy seksualnej. Wynika z niego, że aż 87 proc. pytanych kobiet spotkało się w swoim życiu z jakąś formą molestowania seksualnego. 37 proc. uczestniczyło w aktywności seksualnej wbrew swojej woli. 23 proc. doświadczyło próby gwałtu, a 22 proc. gwałtu. Ponad połowa tych przypadków wydarzyła się w domu, a więc w otoczeniu, które powinno być bezpieczne. Te traumatyczne przeżycia w większości przypadków pozostają tajemnicą, nie są zgłaszane na policję.

Ludzie kwestionują odczucia ofiar, pytają o poczucie humoru, zawstydzają, podważają ich racjonalność w ocenie sytuacji. To nic innego jak próba wywołania poczucia winy

Ofiary nie chcą czuć się ofiarami po raz kolejny?

Gdy popatrzymy na reakcję, z jaką spotkały się aktorki Teatru Bagatela czy inne kobiety, które upubliczniły medialnie swoje doświadczenia przemocy seksualnej, widzimy, że jest to dla nich bardzo bolesne. Szczególnie wtedy, kiedy reakcja dotyka je ze strony ludzi, którzy teoretycznie powinni być ich sojusznikami. Ludzie kwestionują ich odczucia, pytają o poczucie humoru, zawstydzają, podważają ich racjonalność w ocenie sytuacji. To nic innego jak próba przeniesienia odpowiedzialności za czyn ze sprawcy na ofiarę,  wywołanie poczucia winy. Takie uciszanie ofiar przemocy poprzez umniejszanie znaczenia tego, co się wydarzyło, jest bardzo częste. Krzepiące w takich sytuacjach jest to, że bardzo często w chwili zgłoszenia takiego wydarzenia ujawniane są podobne zachowania. Tak było w Teatrze Bagatela. Kilka tygodni po aktorkach zaczęły zgłaszać się pracownice okolicznych kawiarni, sklepów, które również doświadczyły napastowania ze strony byłego dyrektora teatru.

Pracownice Bagateli mówią o wielkiej uldze, jaką odczuwają teraz, kiedy przysłowiowe mleko się wylało i nie muszą już kryć się ze swoimi doświadczeniami. Mówią też o wstydzie.

To naturalne uczucia. Mimo tego, że to absolutnie nie jest nasza wina, że ktoś nas skrzywdził, to jednak kiedy myślimy o tej sytuacji, czujemy zawstydzenie. Może pojawić się także poczucie złości a nawet zniechęcenia. Poszkodowana osoba zaczyna zastanawiać się, czy chce dalej w tym uczestniczyć, czy ma jeszcze siłę opowiadać o tym obcym ludziom, jakiejś komisji, organom ścigania. To jest bardzo trudne, ale równocześnie też bardzo, bardzo potrzebne.

Z każdą taką sprawą ci wszyscy ludzie, którzy uważali, że są bezkarni i mogą składać niedwuznaczne propozycje współpracowniczkom albo rzucać niestosowne komentarze, widzą, że za chwilę to mogą być oni. Jeśli mamy takie podejrzenie, że w naszym otoczeniu są osoby z podobnymi doświadczeniami, warto tworzyć sojusze. Jest dużo raźniej, kiedy widzimy, że to nie tylko nasz problem i nie będziemy uczestniczyć w wyjaśnieniu tej sprawy w pojedynkę. Przestaje to być takie wstydliwe i dodaje pewności siebie.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Harvey Weinstein przed sądem w Nowym Jorku

Harvey Weinstein został uznany za winnego napaści seksualnej. Dla wielu kobiet wyrok jest rozczarowujący

Molestowanie seksualne / Katarzyna Koczułap / Instagram

„Sama chciałaś”, „Brałbym”, „Spoko cycki”, „Niezła dupa” – te zdania każda z nas słyszała przynajmniej raz. To molestowanie seksualne

CPK / Centrum Praw Kobiet

„Sąd nie da mi rozwodu, bo współżycie między mną a moim mężem nie ustało. No bo nie ustało. Mąż gwałci mnie co noc”. Zobacz poruszający spot Centrum Praw Kobiet

Studentka robiąca notatki

Niemal co druga polska studentka była molestowana seksualnie

kobieta siedzi w metrze obok siedzenia w kształcie mężczyzny z widocznym penisem

Penis na siedzeniu w wagonie metra. Niech mężczyźni poczują to, czego doświadczają molestowane kobiety

kobieta na imprezie

Sukienka, która liczy niechciany dotyk. Wyniki są szokujące

Reese Witherspoon. Sukces na własnych nogach

Szokujący podręcznik do edukacji seksualnej, czyli czego uczą się dzieci w podstawówkach

Ćwiczenia wszech czasów – box jumps. Jak prawidłowo trenować?

Cynthia Nixon, "Be a Lady They Said"

„Bądź damą, mówili”. Poruszający film „Girls. Girls. Girls. Magazine” o wymaganiach wobec kobiet

Ćwiczenia na pośladki – dlaczego warto je wykonywać? Tłumaczy fizjoterapeutka Gosia Włodarczyk

Gdy kobieta staje się przedmiotem, a gwałt wydaje się romantyczny

„365 dni”: gdy kobieta staje się przedmiotem, a gwałt wydaje się romantyczny

Kobieta skacze na skakance

Skakanka na 3 sposoby. Jak trenować skutecznie?

3 kobiety pracują na laptopach w kawiarni i rozmawiają ze sobą

Ergonomia – nie pracuj kosztem zdrowia!

Kobieta stoi na drodze

Brak ci pewności siebie? Popracuj z ciałem!

Osoby trenujące

Trening na szóstkę z plusem! Jaki powinien być? Jak efektywnie ćwiczyć?

Kobieta rozciąga się

Jak rozciągać się po treningu? Kasia Bigos i Andrzej Bogdał wyjaśniają

Kobieta ćwiczy bosu

Trening z bosu. Wzmocnij mięśnie głębokie dzięki prostym ćwiczeniom z piłką bosu!

Olej palmowy – jeść czy nie jeść?

Olej palmowy – szkodliwy czy nie? Paulina Górska zebrała najważniejsze fakty

Sala na onkologii dziecięcej. Rodzice w małym pomieszczeniu śpią na podłodze, czuwając przy chorych dzieciach

Jak wygląda onkologia dziecięca w Polsce? Przepełnione sale, dzieci z chemioterapią na korytarzach, rodzice śpią na podłodze

Katarzyna Kucewicz, psycholożka, pedagożka i psychoterapeutka

„Nie przyszłaś na świat po to, żeby zostać pracownikiem miesiąca” – mówi Katarzyna Kucewicz, psycholożka, pedagożka i psychoterapeutka

IKEA Kraków wprowadziła wtorki przyjazne sensorycznie dla osób ze spektrum autyzmu

Niestandardowe modelki na okładkach Glamour. Magazyn zmienia oblicze piękna kobiet!

Paulina Młynarska / fot. Tatiana Jachyra

„Wkurzyłam się maksymalnie. Na was kobiety. Na część z was…” – pisze Paulina Młynarska. Chodzi o dyskusję na temat nowej kampanii, która mówi m.in., że miejsce kobiety jest w kuchni

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

8 rzeczy, których organizm kobiety nie wybacza po 30-tce

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

Mama zakleja plaster dziekcu. Na zdjeciu widoczne dłonie na drewnianym stole

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?

„Wyjście z toksycznego związku nie łatwe, ale jest możliwe. I trzeba to zrobić. Dla siebie”. Dr Bogdan Stelmach o niezdrowych relacjach w parze

mózg

Chorzy ze stresu – co się dzieje z naszym organizmem w sytuacjach stresowych?

Regeneracja organizmu po odstawieniu alkoholu. Sprawdź, jakie są efekty, kiedy zrezygnujesz z weekendowego drinka

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

Ropiejące oczy kobiety

Ropiejące oczy u dzieci i dorosłych – przyczyny i metody leczenia

8 sposobów na podniesienie libido

sen

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Kobieta trzymająca się za plecy na dole z powodu bólu pleców

Co oznacza ból pleców na dole i jakie podjąć leczenie, by go uśmierzyć?

insulinooporność

Dieta w insulinooporności