Przejdź do treści

„Żonom zawsze powtarzam, że smacznie przyrządzony obiad jest podstawą szczęścia domowego i dobrego humoru męża”. Lucyna Ćwierczakiewiczowa i jej „365 obiadów”

"365 obiadów" Lucyny Ćwierczakiewiczowej . Zdj: materiały własne
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Pieczona dynia Hokkaido
Przepis na pieczoną dynię Hokkaido. Świetnie sprawdzi się na lunch, obiad albo kolację!
Keira Knightley na premierze "Official Secrets"
Keira Knightley o macierzyństwie: to trzeci raz od porodu, gdy mam uczesane włosy
5 konsekwencji chodzenia do pracy z grypą
5 konsekwencji chodzenia do pracy z grypą
Dieta w endometriozie. Na co zwrócić uwagę, a czego lepiej unikać? Wyjaśnia dietetyczka
Dieta w endometriozie. Na co zwrócić uwagę, a czego lepiej unikać? Wyjaśnia dietetyczka
7 rzeczy, których lepiej nie robić po kłótni z partnerem lub partnerką
7 rzeczy, których lepiej nie robić po kłótni z partnerem lub partnerką

Potężna i groteskowa. Kobieta niespożyta. Postrach dorożkarzy, z którymi kłóciła się o pół grosza, postrach przekupek, z których żadna tej paniusi nie przegada – tak o legendarnej autorce książek kucharskich Lucynie Ćwierczakiewiczowej pisała Zofia Kossak. Poradniki Ćwierczakiewiczowej były prawdziwymi bestsellerami – słynne „365 obiadów” w latach 1860–1923/24 sprzedało się w oszałamiającym nakładzie ponad 130 tys. egzemplarzy. Jej przepisy i rady budzą zainteresowanie również dzisiaj.

Popularność żyjącej w latach 1829–1901 Lucyny z domu von Bachman, po drugim mężu Ćwierczakiewicz, była ogromna, można powiedzieć, że wręcz „celebrycka”. Ale nie szła ona w parze z sympatią dla niej. Na balu dobroczynnym w Resursie Kupieckiej w 1866 roku zjawiła się Eliza Orzeszkowa, która właśnie zadebiutowała w „Tygodniku Ilustrowanym”. Była młodsza od Lucyny Ćwierczakiewiczowej o czternaście lat. Słyszała co nieco o jej ostrym języku, mimo to zdecydowała się do niej podejść i zagadać.

– Ach, to pani pisze o plackach – zaczęła.

– A pani pod placki – odgryzła się nasza bohaterka.

Zofia Kossak w „Dziedzictwie”, powieści o latach poprzedzających powstanie styczniowe, wspomina jedną z bohaterek, która zmieniła sobie imię, bo nie chciała używać tego z chrztu – Lucyna – aby nie wołali na nią jak na „tego heroda Ćwierczakiewiczową”.

Czy to przez zazdrość? Niewykluczone. Lucyna Ćwierczakiewiczowa jako autorka książek kucharskich osiągnęła wielki sukces (również finansowy) i do dziś uchodzi za królową polskiej kuchni. – Czas jest złotą monetą – mawiała. Trudno nie oddać jej racji. Była ciągle w ruchu, emanowała niespożytą energią, a przy tym słynęła z ciętego języka i nieugiętości. Prawdziwa liderka. Niektórzy wytykali jej tupet i obcesowość. „Panoszy się na mieście jak pawie pióro w kapeluszu” – mówili o niej warszawiacy. „Jest jak rtęć, wszędzie się wciśnie”.

Wyprzedzała epokę

A może po prostu Lucyna Ćwierczakiewiczowa wiedziała, czego chce i konsekwentnie do tego dążyła? Dziś takie kobiety budzą podziw. W XIX wieku były zjawiskiem. Lucyna von Bachman, całe życie związana z Warszawą, odebrała staranne domowe wykształcenie. W czasach, w których żyła, nastąpiły ogromne przemiany społeczne i gospodarcze. Zmienił się także model odżywiania. Ówczesne panie domu potrzebowały porządnej książki kucharskiej, a literatura na ten temat była uboga. Lucyna Ćwierczakiewiczowa wyczuła to i odpowiedziała na zapotrzebowanie społeczne.

Miała więc talent nie tylko do gotowania, ale niewątpliwie również do biznesu. Dla „Bluszczu” pisała artykuły o modzie i prowadzeniu gospodarstwa domowego. Bez dwóch zdań wyprzedzała swoją epokę. Dość dodać, że w jej przepisach znalazło się miejsce m.in. na kapary, trufle, parmezan, kasztany, ciasto francuskie czy raki.

Powodzenie przyniosły jej już wydane w 1858 roku „Jedyne praktyczne przepisy wszelkich zapasów spiżarnianych oraz pieczenia ciast”, które Ćwierczakiewiczowa opublikowała własnym sumptem. Dwa lata później wydała „365 obiadów za pięć złotych”, swoje opus magnum – dzieło życia. Pierwszy nakład, liczący półtora tysiąca egzemplarzy, rozszedł się na pniu. Książkę rozsławił tzw. marketing szeptany – plotkowano, że tę pozycję po prostu trzeba mieć w domu. Jan Gebethner w monografii swojego rodu zauważył, że „dla wielu pań domu tamtego okresu [książka] była niezastąpionym podręcznikiem w codziennym gospodarstwie i przeszła do historii polskiej sztuki kulinarnej”.

W 1883 roku za wydania swoich poradników Lucyna Ćwierczakiewiczowa otrzymała najwyższe honoraria autorskie w Warszawie w XIX wieku! Nakładami wyprzedzała takie sławy literatury jak Adam Mickiewicz czy Juliusz Słowacki. Wypłacone jej honorarium – 84 tysiące rubli – to był majątek. Dla porównania: przeciętnej rangi urzędnik zarabiał wtedy 6 tys. rubli rocznie, a spory majątek ziemski kosztował ok. 30 tysięcy.

W jej kuchni stale wrzało

Skąd miała wiedzę, by pisać o gotowaniu? Lucyna Ćwierczakiewicz prowadziła m.in. szkołę kucharską dla pań. Jan Kalkowski, autor wstępu do dwudziestego trzeciego (!) wydania „365 obiadów” z roku 1988, odnotował, że po tekście o królowej polskiej kuchni, który napisał dla „Przekroju”, dostał list od czytelniczki. „Wspomina, że jako mała dziewczynka mieszkała w tej samej kamienicy, co Ćwierczakiewiczowa. Pamięta, że w jej kuchni stale wrzało. Kulinarna mistrzyni dyrygowała kucharkami. Oprócz odgłosów, jakie wydają w kuchennym używaniu garnki, rondle i patelnie, przez okna wydobywały się także zapachy”.

Ze swojego mieszkania pani Lucyna schodziła po schodach… tyłem. Powód? Tusza zasłaniała jej widok na to, co miała pod nogami. Lucyna Ćwierczakiewiczowa była otyła – gdy wracała do siebie, stróż z jej kamienicy wyciągał fotel i z pomocą jakiegoś życzliwego człowieka, rzecz jasna za opłatą, taszczył na górę naszą królową.

Na sukces książki „365 obiadów” z pewnością złożyła się również jej pragmatyczna zawartość – autorka podaje propozycje jadłospisu na każdy dzień roku z dodatkiem menu okazjonalnego. Lucyna Ćwierczakiewiczowa miała głowę na karku – w trosce o domowy budżet ówczesnych Polek podawała niekiedy drugi, oszczędniejszy przepis.

Dziś niektóre jej porady trącą myszką; zmieniły się przecież czasy, a wraz z nimi miary, korzystamy z nowoczesnych sprzętów, a niektóre wymieniane przez Ćwierczakiewiczową chemiczne dodatki do żywności wyszły z użycia. Mimo to lektura „365 obiadów” wciąż pozostaje fascynująca i stanowi prawdziwe kompendium kulinarnej wiedzy. W przedmowie do wydania dwudziestego nasza bohaterka odnotowała: „Żonom zawsze powtarzam, że smacznie przyrządzony obiad jest podstawą szczęścia domowego i dobrego humoru męża”.

Wybrane przepisy Lucyny Ćwierczakiewiczowej z „365 obiadów”

Zupa szczawiowa

Ugotować dobry rosół, usiekać tyle szczawiu, żeby zupa była kwaśna; ten szczaw udusić na maśle, rozprowadzić rosołem i zaprawić śmietaną rozbitą z mąką, dać się raz zagotować i wydać na stół.

Paulina Górska

Kotlety wieprzowe

Wziąć część schabową, to jest kotletową, pokrajać tak, aby przy każdej kostce było mięso, zbić dobrze, osolić, umaczać w rozbitym jajku z wodą, posypać bułką wymieszaną z mąką i smażyć na rozpalonym maśle lub gorącym smalcu. Można je smażyć bez maczania w jajku i posypywania bułką, a po nasoleniu osolić tylko lekko mąką przed smażeniem.

Sos grzybowy

Ugotować na miękko 8 grzybów suszonych, zarumienić łyżką mąki w łyżce masła, rozprowadzić smakiem z grzybów, wlać trochę octu winnego, włożyć drobno usiekane grzyby, zagotować razem i podać do sztuki mięsa.

Kapusta włoska jak szparagi

Młodą, włoską kapustę obrać ze zbytecznych liści, pokrajać na ćwiartki, opłukać i zagotować parę razy, kładąc w zimną, obfitą wodę. Odcedziwszy tę wodę, nalać w mniejszym rondlu świeżą, gorącą, włożyć masła i łyżkę cukru, a gdy w tej drugiej wodzie dogotuje się do miękkości, odlać, na półmisku polać obficie młodym masłem z rumianą bułeczką. Tak samo gotuje się brukselkę.

Milena Nosek

Pierożki z powidłami

Zagnieść ciasto, jak zwykle, jajkiem z wodą, albo samą kwaśną śmietaną, rozwałkować jak najcieniej, nakładać kupki powideł, lub konfitur, posmarować brzegi, jak u każdych pierogów wodą i wykrawać kieliszkiem małe pierożki; rzucać na obfity ukrop, ostrożnie wyjmować łyżką durszlakową i polać masłem młodym, posypać cukrem z cynamonem i polać śmietaną kwaśną.

Korzystałam z:

  1. „365 obiadów”, Lucyna Ćwierczakiewiczowa, Krajowa Agencja Wydawnicza w Krakowie, Kraków 1988,
  2. „Pani od obiadów. Lucyna Ćwierczakiewiczowa. Historia życia”, Marta Sztokfisz, Wydawnictwo Literackie, Warszawa 2018.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Polecamy

Bergamotka jest skarbnicą witaminy A i C

„Bergamotka jest prawdziwą skarbnicą witaminy A i C, pomaga przy przeziębieniach, ma pozytywny wpływ na psychikę, pomaga w stresie, ułatwia zasypianie oraz pogłębia sen” – mówi dr Grażyna Pająk

Joga powięziowa

„Na zajęciach jogi powięziowej masz czas, żeby zastanowić się, co się dzieje w twoim ciele, a ciało jest nośnikiem tego, co w głowie i w sercu” – mówi Patrycja Adaszewska, trenerka jogi powięziowej.

„Udowodniono, że kawa wykazuje szereg prozdrowotnych działań na pracę organizmu, dlatego znalazła się piramidzie prawidłowego żywienia”- mówi dr Agnieszka Jarosz

Aneta Cybula

„Jak ktoś dobrze wygląda, ładnie pachnie i umie się wysłowić, to nie może mieć HIV – osoby, które myślą w ten sposób, trafiają do szpitala już na etapie AIDS” – mówi dr Aneta Cybula, specjalistka chorób zakaźnych

Zainteresują cię również:

Przepis na makaron sojowy. Obłędnie smaczny!

Przepis na polewę czekoladową w wersji fit

Ciasto marchewkowe na nowo. Mamy dla ciebie 3 pyszne inspiracje

Muffiny z jabłkami

Jesienne patenty na słodkości. Poznaj trzy przepisy

Ziemniak – pieczony, ale inaczej

Wegańska śmietana

Wegańska śmietana. Wiemy jak ją zrobić i do czego wykorzystać

Pomidorowa raz!

Zupa pomidorowa raz!

Miksujemy superfoods! Koktajl z jagodami goji

Miksujemy superfoods! Koktajl z jagodami goji doskonale wzmocni odporność organizmu

Kiszone cytryny

Kiszone cytryny – doskonałe źródło witamin

Dynia – pomarańczowa alternatywa dla smutnej jesiennej aury. Zobacz, jakie przepisy poleca Kasia Bem

Batony dyniowe – prosta przekąska idealna na jesień

Domowa chałwa

Domowa chałwa

Risotto z dyni i szałwii

Risotto z dyni i szałwii – idealne danie na wzmocnienie organizmu

Pieczemy kasztany pod zdrową kruszonką

Domowy ketchup

Przepis na domowy ketchup. Pyszny i bez dodatku sztucznych barwników!

Pizza z dynią

Podwójnie dyniowa jesienna pizza. Zachwyca nie tylko kolorem, ale również delikatnością!

Dyniowy dżem – słodycz bez cukru. Pyszne uroki jesieni!

Makaron orkiszowy – poznaj jego właściwości i wypróbuj świetny przepis

Śliwki pod orzechową kruszonką, czekoladowe mleko z orzechów laskowych, makaron z orzechowym sosem. Jesień po prostu smakuje orzechami!

Tarta z jesiennymi owocami

Przepis na tartę z jesiennymi owocami – rozkosz dla podniebienia!

3 razy wrap

Znudziły ci się zwykłe kanapki? Zrób sobie wrapy. Proponujemy 3 niebanalne przepisy

Dyniowe pankejki

Dyniowe pankejki. Posypane orzechami laskowymi i polane syropem klonowym smakują obłędnie!

Wek na przeziębienie: syrop z malin

Sposób na przeziębienie: syrop z malin, lepszy niż kupowany w spożywczaku

Przepisy z owocu czarnego bzu – poznaj trzy wyjątkowe propozycje

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Mama zakleja plaster dziekcu. Na zdjeciu widoczne dłonie na drewnianym stole

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?

paznokcie

Paznokcie mówią wiele o twoim zdrowiu. Sprawdź, jakie ostrzeżenia mogą ci wysyłać

Regeneracja organizmu po odstawieniu alkoholu. Sprawdź, jakie są efekty, kiedy zrezygnujesz z weekendowego drinka

https://www.istockphoto.com

To, co wydalamy, wiele mówi o stanie naszego zdrowia. Sprawdź, co trzeba wiedzieć o… kupie

dłonie

Drętwienie palców u rąk – skąd się bierze i co oznacza?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Kobieta trzymająca się za plecy na dole z powodu bólu pleców

Co oznacza ból pleców na dole i jakie podjąć leczenie, by go uśmierzyć?

ucho kobiety

Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą? Skuteczne domowe sposoby na zatkane ucho