Witamina B12 – pogromca anemii i zmian neurologicznych. Kiedy potrzebujesz jej więcej?

Czym jest witamina B12? 

Budowę witaminy B12 opisała Dorothy Crowfoot Hodgkin, za co zresztą otrzymała Nagrodę Nobla. Co wiemy dzisiaj o kobalaminie? Bez wątpienia należy podkreślić, że jest to nazwa stosowana w odniesieniu nie do jednego związku, ale ich grupy – kobalamin (zawierają w składzie układ korynowy), które występują w kilku formach: 

• cyjanokobalaminy, 
• hydroksylkobalaminy, 
• metylokobalaminy, 
• dezoksyadenozylokobalaminy. 

Tylko trzy ostatnie z wymienionych postaci kobalaminy są aktywnie biologicznie w organizmie człowieka. Cyjanokobalamina jest związkiem syntetycznym, który wykorzystuje się do produkcji suplementów stosowanych w leczeniu anemii złośliwej. 

Ponadto witamina B12 należy do grupy witamin rozpuszczalnych w wodzie, podobnie jak to ma miejsce w przypadku pozostałych witamin z grupy B i witaminy C. Magazynowana jest natomiast w wątrobie i mięśniach. Co ciekawe, jest to jedyna witamina, której synteza odbywa się wyłącznie w komórkach bakteryjnych. Organizm jej nie wytwarza, co oznacza, że należy ją dostarczać wraz z pożywieniem.

Jakie są właściwości witaminy B12? 

Aby poznać właściwości witaminy B12, należy najpierw przyjrzeć się procesom metabolicznym. A więc wchłanianie omawianego związku odbywa się w końcowym odcinku jelita cienkiego. Tam wiąże się on z glikoproteinami produkowanymi przez komórki w ścianach żołądka. Powstały kompleks uczestniczy w procesie produkcji komórek krwi. Ale to nie jedyna rola, jaką odgrywa witamina B12 w organizmie. Jest też ważna dla: 

• syntezy RNA i DNA w erytroblastach, czyli wyposażonych w jądro komórkach, z których powstają erytrocyty, 
• metabolizmu tłuszczu, 
• metabolizmu węglowodanów, 
• metabolizmu DNA, 
• prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego (uczestniczy m.in. w budowaniu otoczki mielinowej neuronów), 
• przyspieszania działania enzymów: syntazy metioninowej i mutazy metylmalonylo-CoA, 
• stabilizacji genomu człowieka (wraz z kwasem foliowym, w którego przemianie uczestniczy).

Co zawiera witaminę B12? 

Przyjęło się mylnie sądzić, że zapotrzebowanie organizmu na witaminę B12 mogą zaspokoić wyłącznie produkty odzwierzęce. Nie jest to jednak prawda. Również weganie i wegetarianie, stosując wykluczające diety, mogą mieć unormowany poziom kobalaminy. Związek występuje bowiem także w warzywach poddanych fermentacji oraz algach. 

Witaminę B12 znaleźć możesz w następujących produktach: 

Zapotrzebowanie na witaminę B12 

Zapotrzebowanie na witaminę B12 zmienia się wraz z wiekiem. Nie jest również identyczne dla wszystkich krajów. Podczas gdy w Polsce dzienne zalecane spożycie (RDA) kobalaminy wynosi dla kobiet i mężczyzn 2,4 µg/dobę, to w Stanach Zjednoczonych już nieco więcej, bo 2,4–2,8 µg/dobę, a w Niemczech – 3 µg/dobę. Zalecane dzienne spożycie witaminy B12 w Polsce jest wyższe dla kobiet będących w ciąży i karmiących piersią – RDA wynosi odpowiednio 2,6 µg/dobę i 2,8 µg/dobę. 

W przypadku dzieci i młodzieży, począwszy od narodzin, RDA wynosi:  

Normy witaminy B12 

Wartości referencyjne stężenia witaminy B12 we krwi zmieniają się w zależności od metod analitycznych przyjmowanych w wybranym laboratorium. Możesz spotkać się z oznaczeniem zakresu normy wynoszącym zarówno 211–911 pg/ml, jak i 140–700 pg/ml. Zawsze wiec kieruj się wartościami referencyjnymi podanymi przez laboratorium. Sam lekarz również będzie brał je pod uwagę podczas analizy kondycji twojego zdrowia.

Jak objawia się niedobór witaminy B12 w organizmie? 

Niedobory witaminy B12 są dość często diagnozowane u osób, które: 

• stosują nieprawidłowo zbilansowaną dietę, w której brakuje produktów zawierających kobalaminę, 
• przeszły gastrektomię (usunięcie żołądka), 
• zmagają się z zaburzeniem wchłaniania i wydalania witaminy B12 (np. na skutek schorzeń jelita krętego), 
• stosują leki ograniczające wchłanianie witaminy B12 (np. metforminę, tlenek azotu czy sulfazalazynę), 
• mają problem z nadmiernym wzrostem flory bakteryjnej jelit. 

Charakterystycznym objawem niedoboru witaminy B12 jest rozwijająca się anemia, której towarzyszyć może osłabienie, senność, utrata apetytu, a także nadmierne wypadanie włosów i bladość skóry. Jeśli zbagatelizujesz ten stan, hipowitaminoza może doprowadzić do zaburzeń neurologicznych (np. ataksji, czyli trudność w zachowaniu płynności ruchów), a nawet porażenia kończyn. Kobalamina ma też znaczenie w rozwoju chorób, takich jak stwardnienie rozsiane, miażdżyca czy dolegliwości sercowe. 

Jak rozpoznać nadmiar witaminy B12 w organizmie? 

Nadmiar spożytej witaminy B12 jest wydalany wraz z moczem, dlatego przedawkowanie kobalaminy jest niezwykle rzadko spotykane. W przypadku stosowania suplementów poza kontrolą lekarską może jednak wystąpić reakcja alergiczna, dla której charakterystyczne są krwawienia z nosa. 

Bibliografia 

1. A. Gryszczyńsa, Witaminy z grupy B – naturalne źródła, rola w organizmie, skutki awitaminozy, Postępy Fitoterapii 2009, nr 4, s. 229–238. 
2. A. Kośmiderek, K. Czaczyk, Witamina B12 – budowa, biosynteza, funkcje i metody oznaczania, Żywność. Nauka. Technologia. Jakość 2010, nr 5 (72), s. 17–32. 
3. J. Biernat, M. Bronkowska, Interakcje z lekami – istotnym wskazaniem suplementacji diety witaminą B12, Bromatologia i Chemia Toksykologiczna 2014, nr 4, s. 857–864. 
4. M. Mziray, P. Domagała, Witamina B12 – skutki niedoboru, zasadność terapii i suplementacji diety u osób w wieku podeszłym, Polski Przegląd Nauk o Zdrowiu 2016, nr 3 (48), s. 295–301. 
5. N. Barnasz, A. Dobosz, Witaminy w pigułce. Witamina B12, Instytut Jakości.