Przejdź do treści

Fikcja na emocje? Aktywuj się w domu z książką w ręce

Fikcja na emocje? Aktywuj się w domu z książką w ręce
Fikcja na emocje? Aktywuj się w domu z książką w ręce Rawpixel.xom
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
„Ta decyzja zaprzecza dorobkowi ostatnich 40 lat polskiej medycyny rozrodu, neonatologii i pediatrii”. NIL i PTP o wyroku Trybunału Konstytucyjnego
dziewczyna, ból
„Czy wiesz, czym jest ból?”. Dr Paweł Kabata w mocnych słowach o tym, że nikt nie ma prawa do decydowania o cierpieniu innych
Przeziębienie w ciąży? Lekarka radzi, jak sobie z nim poradzić
Przeziębienie w ciąży? Lekarka podpowiada, jak sobie z nim poradzić
Personel medyczny z własnych środków stworzył „śluzę antycovidową”. Folia szklarniowa i czarne worki na śmieci mają chronić przed wirusem
Jak rozmawiać z dziećmi o sytuacji po wyroku Trybunału Konstytucyjnego ws. aborcji? Podpowiadają autorki profilu "Jak wychować dziewczynki"
Jak rozmawiać z dziećmi o protestach po wyroku Trybunału Konstytucyjnego ws. aborcji? Podpowiadają autorki profilu „Jak wychować dziewczynki”

Bierzesz do ręki powieść. Czytasz, czytasz i nie możesz przestać. Wreszcie, gdy ją kończysz, twój umysł pada ze zmęczenia, z satysfakcją, ale jednak – pada. Treść niektórych powieści mózg potrafi przetwarzać bardzo aktywnie. Co więcej, każda z nich poszerza spektrum naszych emocji.

Wyobraź sobie, że trzymasz w rękach książkę o wdzięcznym tytule: Dziewczyna, która została podłączona (oryg. The Girl Who Was Plugged In) autorstwa James Tiptree Jr. Nie byłoby w tym może nic dziwnego, gdyby nie to, że książka ta jest… zelektronizowana. Pokrywa ją 150 małych ledowych czujników świetlnych. Co więcej ‒ adekwatnie do tytułu – jest podłączona do twojego ciała. Masz na sobie czarną kamizelkę, która jest w stałej komunikacji z książką. Zaczynasz czytać i… twoje ciało mimowolnie poddaje się emocjom powieści. Czujniki książki świecą kolorem zależnym od nastroju bohatera. Gdy on się boi, ty też odczuwasz strach, bo twoja kamizelka, napełniając się powietrzem, lekko uciska klatkę piersiową. Gdy masz odczuć zakłopotanie, kamizelka ogrzewa ciało. W momencie podekscytowania bohatera odczujesz delikatne wibracje. I tak z każdą jego emocją. Emocjonalny klimat książki ma ci się w całości udzielić.

Projekt, o którym mowa, jest prototypem książki sensorycznej stworzonym przez naukowców z Instytutu Technologicznego w Massachusetts. Jego pomysłodawcy ‒ Felix Heibeck, Alexis Hope i Julie Legault – wyjaśniają, że to nowy sposób na przeżywanie literatury. Rodzi się zatem pytanie: czy sam mózg już nie wystarcza nam dla głębokiego przeżywania powieści? Czy musimy uciekać się do zaawansowanych technologii? Na szczęście ‒ uspokajają naukowcy ‒ mózg ma się bardzo dobrze, a codzienna fikcja sensoryczna pozostaje daleką futurystyczną wizją. Na razie wystarczy jedynie w przenośni podłączyć własny umysł i tradycyjny sposób czytania nadal będzie sprawdzał się fantastycznie. Jednak zaangażowanie mózgu w przeżywanie literatury zależy od tego, co czytamy.

kobieta na tarasie

Miejsce pierwsze: ambitna powieść

Od niedawna w świecie naukowym rozwija się nowa gałąź zwana neurobiologią literatury. Naukowców interesuje, dlaczego tak chętnie dajemy się porwać historiom innych oraz jak wtedy funkcjonuje mózg i co ma to wpływ.

David Comer Kidd i Emanuelle Castano z Nowojorskiej Szkoły Badań Społecznych badali zaangażowanie mózgu w różne rodzaje literatury. Uczestników w wieku 18‒75 lat podzielono na trzy grupy. Pierwsza grupa czytała książki nominowane do prestiżowej nagrody literackiej US National Book Award, w których wątki budowane są przez postaci o charakterach skomplikowanych i niejednoznacznych zachowaniach. Druga grupa miała przeczytać pozycje popularne – bestsellery serwisu Amazon.com, w których występowały postaci o charakterach dwubiegunowych i łatwych do oceny zachowaniach. Grupa trzecia nie czytała nic. Wszystkie grupy po przeczytaniu swoich tekstów poproszono o zidentyfikowanie rodzaju emocji danych twarzy. To standardowy test na empatię – ocenę zdolności współodczuwania i rozpoznawania emocji drugiej osoby. Grupa pierwsza, która czytała trudniejszą fikcję literacką, wypadła w teście najlepiej. Prawdopodobnie czytanie fabuły opartej na złożoności sytuacyjnej intensywniej angażuje umysł w pracę z tekstem i emocjami.

Kidd i Castano podobnych eksperymentów przeprowadzili kilka. Wszędzie wynik był zbliżony – trudniejsza lektura, np. dzieła Dostojewskiego lub Czechowa, bardziej angażowała mózg w przetwarzanie emocjonalne niż lżejsza lektura kryminałów G. Flynn, romansów R. Pilcher, s.f. R. Heinleina, a także reportaży i tekstów formy luźnej. Co ciekawe, grupy, które czytały właśnie cokolwiek innego od ambitnej literatury pięknej, w wynikach eksperymentalnych wypadały tak samo jak grupa, która nie przeczytała nic. A to dlatego, że w takich tekstach charakter literacki jest oczywisty w interpretacji. Krystyna Janda w rozmowie z cyklu „Po co żyjemy” w Wyższej Szkole Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu powiedziała, że jeśli aktor będzie miał za sobą lekturę m.in. Dostojewskiego i Czechowa, będzie potrafił na scenie wejść we wszystkie możliwe stany emocjonalne.

Czytanie – ciężka praca

Badacze z Uniwersytetu Emory w Atlancie w USA przez 19 dni prowadzili badania na 12 ochotnikach. Uczestnicy przez dziewięć wieczorów czytali jeden rozdział, tj. około 30 stron thrillera Roberta Harrisa Pompeja. Dobór książki był celowy – zdecydowała rozbudowana narracja. Każdego ranka, po wieczorze poprzedzającym czytanie, uczestnikom skanowano mózg czynnościowym rezonansem magnetycznym. Wynik badań po wieczorach czytelniczych pokazał wzmożoną aktywność kory skroniowej lewej półkuli mózgu ‒ części związanej z przetwarzaniem języka i mowy, a więc i z czytaniem. Efekt ten występował, oczywiście, w trakcie czytania, ale utrzymywał się także 12 godzin później. Ta część mózgu wciąż pracowała z tekstem. Jest to aktywność cieniowa neuronów, czyli ich podwyższone i przedłużone działanie.

Taką podwyższoną aktywność zauważono również w korze czuciowo-ruchowej mózgu. Tutaj mieści się tzw. homunkulus – planowy rozkład grup neuronalnych zbierających sygnały ruchowe i czuciowe (w tym bólu i dotyku) ze ściśle określonych części ciała. Na tej podstawie powstaje mentalny obraz naszego ciała, zostaje określona orientacja ciała w przestrzeni i jego relacja z otoczeniem. Znajdujące się tutaj neurony lustrzane umożliwiają wczucie się w sytuację drugiej osoby. Właśnie ta zdolność mózgu sprawia, że umysł dość łatwo daje się wciągnąć w fabułę i ‒ niemalże dosłownie – wskakuje do książki, a wtedy bardzo intensywnie aktywuje dwa powyższe obszary. Dlatego nie bez przyczyny po skończonym czytaniu literatury bywamy bardzo zmęczeni.

Zazdrość to stan umysłu

Dlaczego fikcja wciąga?

Kidd i Castano uważają, że tak silne zaangażowanie mózgu możliwe jest tylko dzięki transportacji, tj. przeniesieniu umysłu wprost do fabuły książki – wyobrażeniu sobie, że naprawdę jest się wewnątrz historii. Idzie nam to całkiem łatwo, prawie odruchowo – książka nas po prostu wciąga. Jest łatwo dlatego, że to proces zupełnie bezpieczny – to zaangażowanie emocjonalne, które nie wymaga ochrony siebie ‒ i wchodzimy tam bez żadnych grożących nam konsekwencji. Poza tym silnie sympatyzujemy z bohaterem, bo jesteśmy z nim w relacji woli, a nie realnego zobowiązania. Fabuła jest fikcją. I proszę – już jesteśmy w środku akcji. Dzięki temu, że uczymy się przez doświadczanie, taka intensywna podróż mentalna jest podstawą naszych zmian poznawczych zachodzących w mózgu.

Doświadczanie rozbudowanych historii fabularnych rozwija i trenuje zdolność empatii. Profesor psychologii Raymond Mar z Uniwersytetu Toronto jasno stwierdza, że osoby, które więcej i chętniej czytają fikcję literacką, lepiej radzą sobie w sytuacjach społecznych, lepiej odczytują emocje innych, a więc i ich zamiary. Wyniki badań Mai Djikic z Uniwersytetu Toronto pokazały, że czytanie fikcji literackiej otwiera umysł. Przebadała 100 studentów. Jednej grupie poleciła przeczytać osiem literackich opowiadań, drugiej osiem analitycznych esejów. Następnie uczestnicy wykonali test odpowiedzi. Grupa literacka udzielała odpowiedzi niejednoznacznych, bardziej otwartych, nieoceniających pochopnie innych osób. Jest to efekt przekierowania ich myślenia na tryb otwarty, który w rzeczywistości jest raczej zdominowany przez tryb analityczny i oceniający.

Badania również dowodzą, że taki otwarty tryb myślenia można świadomie w sobie wyćwiczyć. Podobnie jak inteligencję emocjonalną. Jedyne, co trzeba zrobić, to trenować, czyli traktować umysł literaturą piękną. Bo trochę paradoksalnie fikcja (literacka) kształtuje nasze rzeczywiste postawy. Warunek jest jeden – musi to być porządna fikcja.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Badanie błędnika (ENG, VNG) – jak wygląda i ile kosztuje?

Chroniczne zmęczenie – psychotest, przyczyny, zapobieganie

Zakochana para na tle morza

Zakochanie a miłość. Na czym polega różnica?

„Z twoimi ocenami to skończysz na ulicy!”, „Jesteś do niczego!”, „Zamknij się, ryby i dzieci głosu nie mają”. Tak brzmi przemoc psychiczna wobec dzieci

"Krytyka w gabinetach specjalistów w żadnym, ale to absolutnie w żadnym przypadku, nie pobudza do zmiany". Karla Orban mówi, dlaczego tak często tam się z nią stykamy i co sprawia, że jest nieskuteczna

„Krytyka w gabinetach specjalistów w żadnym przypadku nie pobudza do zmiany”. Karla Orban mówi, dlaczego tak często tam się z nią stykamy

Kobieta i jej odbicie w lustrze

„Ten sukces to przypadek, miałam akurat szczęście”. Często mówisz takie zdanie? Prawdopodobnie cierpisz na syndrom oszusta

"Jak będziesz się tak zachowywać, to zaraz cię ten pan zabierze". Psycholożka o "rewelacyjnym" sposobie na wzbudzenie w dziecku strachu

„Jak będziesz się tak zachowywać, to zaraz cię ten pan zabierze”. Psycholożka o „rewelacyjnym” sposobie na wzbudzenie w dziecku strachu

Świadomy sen

Świadomy sen – jak kontrolować sen, jak świadomie śnić?

Hipochondria – objawy i leczenie. Kim jest hipochondryk?

Złośliwe żarty – jak na nie reagować? Porady psychologa

10 najważniejszych filmów o depresji

Kobieta z kwiatami na czole

Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego. Jak zadbać o swój komfort psychiczny? Wyjaśnia psycholożka Anna Cyklińska

leczenie kryształami

„Niby żyjemy w tej samej rzeczywistości, ale nadajemy ze światów równoległych”. Z Łukaszem Lamżą rozmawiamy o pseudonauce

Dieta dla mózgu. Co jeść, by mieć dobrą pamięć i sprawny umysł?

Twój mózg też chce dobrze zjeść! Czego nie może zabraknąć w diecie dla mózgu?

Monika Baryła-Matejczuk

„Wysoka wrażliwość rzadko jest wymieniana wśród cech efektywnego pracownika. Zupełnie niesłusznie” – zauważa Monika Baryła-Matejczuk

Zapominasz? To znak, że z twoim mózgiem wszystko jest w porządku

Kobieta siedzi przy biurku

Trening mózgu – ćwiczenia. Jak efektywnie ćwiczyć umysł?

Kobieta za szybą zasłania sobie oczy

Lek. Joanna Adamiak: załamanie nerwowe jest naturalną reakcją organizmu na przeciążenie i jest poniekąd reakcją obronną

Motywacja – nie wzbudzisz jej żadnym trickiem ani sztuczką. Sprawdź, jak się skutecznie zmotywować

Wiele doświadczanych emocji odzwierciedla to, co się dzieje w jelitach”. Farmaceutka wyjaśnia powiązanie pomiędzy jelitami a zdrowiem psychicznym

„Wiele doświadczanych emocji odzwierciedla to, co się dzieje w jelitach”. Farmaceutka wyjaśnia powiązanie pomiędzy jelitami a zdrowiem psychicznym

Chwalenie wyglądu dziewczynek – dlaczego lepiej tego nie robić? Wyjaśnia Magda Korczyńska / Unsplash

Komplementowanie wyglądu dziewczynek – dlaczego lepiej tego nie robić? Wyjaśnia Magda Korczyńska

wyspadek samochodowy

Wstrząs mózgu – przyczyny, objawy, pierwsza pomoc, leczenie

Dobry seks – różnica wieku czyni cuda

Różnica wieku między partnerami? Może się okazać spełnieniem seksualnych marzeń

Zrelaksowana dziewczyna

ASMR – orgazm dla mózgu. Jak to działa i na co może pomóc?

Najpopularniejsze

Czym jest aborcja eugeniczna? Czy jest legalna w Polsce? Dlaczego budzi kontrowersje?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Łóżkowy savoir-vivre. Kilka przykładów fajnych zachowań w sypialni

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku