Przejdź do treści

„Co mówi o tobie wynik psychotestu?”. Psycholożka zdradza, jakie niebezpieczeństwa mogą się kryć za efektem horoskopowym

Efekt horoskopowy w psychologii / istock
Efekt horoskopowy w psychologii / istock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim

Znasz to uczucie, kiedy czytasz horoskop lub wynik w internetowym psychoteście i masz ochotę wykrzyczeć, że to o tobie? Odpowiedzialnym za ten stan może być efekt horoskopowy, nazywany także efektem Forera lub Barnuma. Dzięki niemu każdy znajdzie w nich coś dla siebie! Jak działa ten schemat?

Czy to jest o tobie?

„Masz potrzebę, by ludzie cię lubili i podziwiali, jednak jesteś osobą krytyczną wobec siebie. Masz duże możliwości, które wciąż pozostają niewykorzystane. Niekiedy masz poważne wątpliwości, czy twoja decyzja była dobra albo czy twoje czyny były właściwe. Życie nauczyło cię, aby nie przesadzać ze szczerością, kiedy się przed kimś otwierasz. Czasem bywasz osobą otwartą na ludzi, ale innym razem ostrożną i zdystansowaną. Niektóre z twoich marzeń wydają się być nierealistyczne” – taki przykładowy opis charakteru opublikowała na swoim instagramowym profilu psycholożka Joanna Gutral.

Ekspertka daje nam zadanie: określ na skali od 0 do 5, na ile trafnie ten opis oddaje ciebie. I tłumaczy, dlaczego tak wielu z nas zaznaczyło zapewne okolice piątki.

„Ponad 70 lat temu psycholog Bertram R. Forer przeprowadził dwuczęściowy eksperyment wśród swoich studentów. W pierwszej części Forer rozdał badanym kwestionariusz z prośbą o jego wypełnienie. Obiecał, że na podstawie wyników testu każda osoba otrzyma spersonalizowany opis swojej osobowości. Tydzień później badani dostali kartki z opisami” – czytamy na profilu Joanny Gutral.

W rzeczywistości Forer nie wziął pod uwagę żadnego z wyników testu i przygotował identyczne diagnozy osobowości dla wszystkich badanych. Fragmenty opisu, który otrzymali studenci psychologa, to właśnie cytat z początku naszego artykułu.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

PROMOCJA
Zdrowie umysłu
Good Sleep from Plants 60 kaps. wegański
45,00 zł 60,00 zł
Zdrowie umysłu
Miralo Sen, Suplement na dobry sen, 20 kapsułek
20,99 zł
PROMOCJA
Zdrowie umysłu
Deep Focus from Plants 60 kaps. wegański
45,00 zł 60,00 zł
Zdrowie umysłu
Miralo, Suplement diety wspomagający odporność na stres, 20 kapsułek
20,99 zł
Zdrowie umysłu
WIMIN Głębokie skupienie, 30 kaps.
79,00 zł
Para całuje się

Efekt horoskopowy

„Okazało się, że średnia ocena trafności opisu dokonana przez studentów Forera wyniosła 4,26. Późniejsze badania (Synder, 1977) wykazały, że siła tego efektu, który nazywany jest horoskopowym, zależy od tego, ile danych o sobie przekazał badany. Jeśli nie przekazał żadnych informacji, wówczas ocena trafności opisu wynosiła 3,24. Przekazanie tylko daty urodzenia sprawiało, że średnia trafności rosła do 4,38” – pisze ekspertka.

I dodaje, że efekt horoskopowy (nazywany także efektem Forera lub Barnuma) polega na skłonności do przyjmowania ogólnych opisów jako trafnych w odniesieniu do siebie.

„Prawdopodobnie, gdybyśmy teraz przeczytały horoskop z poprzedniego tygodnia dla naszych znaków zodiaków, coś z tych prognoz uznałybyśmy za prawdziwe. Właśnie na takiej zasadzie działa efekt horoskopowy – dostajemy niejednoznaczny tekst, który można rozumieć na wiele różnych sposobów i dzięki temu pasuje niemal do każdej sytuacji i osoby” – wyjaśnia ekspertka.

I dodaje, że chociaż efekt Barnuma wykorzystywany jest w całej branży horoskopów, to jeszcze nie koniec jego zasięgu. Takie ogólne przekazy sprawdzają się również w reklamie i handlu.

„To mogą być komunikaty, które opierają się na pozytywnych cechach osobowości (’Na pewno podejmiesz rozsądną decyzję, widzę, że znasz się na rzeczy i nie stracisz okazji, kiedy ją zobaczysz’), ale mogą też być skierowane do konkretnej grupy osób, która potrzebuje danej usługi (’Często się martwisz, wracasz do wcześniej podjętych decyzji i zastanawiasz się nad nimi, bywasz zamknięty i zdystansowany – nasz warsztat podnoszenia samooceny jest właśnie dla ciebie!’)” – wymienia psycholożka.

Terapia lasem

Efekt horoskopowy w psychologii

Psycholożka pisze dalej, że efekt horoskopowy pojawia się również w psychologii.

„Z jednej strony mamy do czynienia z psychotestami, szybkimi narzędziami do oceny tego, jakim człowiekiem jesteś (albo jakim bohaterem z serialu, a nawet jakim rodzajem pizzy), które wiele z nas traktuje jak niegroźną zabawę, z drugiej z masą poradników psychologicznych, wpisów blogowych i postów na Instagramie, które ogólnie opisują zjawisko, a kiedy my je czytamy, wydaje nam się, że są o nas, jakby autor tych słów doskonale znał nasze życia” – czytamy na profilu Joanny Gutral.

Jakie jest tego niebezpieczeństwo? Jak wyjaśnia ekspertka, przede wszystkim autodiagnozy i zjawiska samospełniającej się przepowiedni, czyli takiej sytuacji, gdy utożsamiamy się z jakąś etykietą (również oficjalną diagnozą) i zaczynamy zachowywać się tak, żeby do tej etykiety pasować.

„Nie ma nic złego w rzetelnie przygotowanych poradnikach samopomocowych czy dobrze prowadzonej psychoedukacji na Instagramie, ale pamiętajmy, że każde takie kliknięcie w mózgu 'To o mnie!’ warto skonsultować ze specjalistą. Dzięki temu nie zostaniecie ze swoją autodiagnozą same, otrzymacie wsparcie i narzędzia pomagające poradzić sobie z tym, co dana diagnoza niesie” – pisze psycholożka.

Joanna Gutral – kim jest?

Joanna Gutral jest psycholożką, certyfikowaną psychoterapeutką Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej, doktorantką w Instytucie Psychologii Uniwersytetu SWPS w Warszawie, psychoedukatorką i podcasterką.

W podcaście „Gutral Gada” ekspertka porusza wątki związane ze zdrowiem psychicznym, dobrostanem, relacjami i rozwojem osobistym.

Joanna Gutral prowadzi też swój profil na Instagramie. W publikowaniu postów pomaga jej m.in. autorka profilu @zaparzeciherbate, która przygotowała post o efekcie horoskopowym. Profil Gutral obecnie obserwuje niemal 29 tysięcy osób.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

„Całe życie towarzyszył mi natłok myśli. Jakby w mojej głowie grało radio” – mówi Paulina Pietrzak, psycholożka z diagnozą ADHD

Coraz więcej z nas potrzebuje pomocy psychoterapeuty, ale obecnie dla wielu to luksus. Dr Agnieszka Mościcka-Teske mówi, jak skorzystać z psychoterapii, kiedy nas na nią nie stać

Emocje pełnią bardzo ważną funkcję w naszym życiu. Poznaj najważniejsze mity na ich temat

Kiedyś Zaborem straszono, dziś już nikt tego nie zrobi. O największym szpitalu psychiatrycznym dla dzieci i młodzieży w Polsce

Kobieta rozmawia z psychoterapeutką w trakcie sesji

Powstanie nowa dziedzina specjalizacji m.in. dla lekarzy i pielęgniarek. „System opieki zdrowotnej zyska wysoko wyspecjalizowaną kadrę medyczną”

„Zaburzenia odżywiania u dorosłych pociągają za sobą bardzo wysokie koszty w relacji” – mówi psycholożka Marta Cieśla

Psycholożka Katarzyna Binkiewicz

„Żałoba to nie tylko emocje. Strata to doświadczenie totalne i doznajemy jej na każdym poziomie naszego funkcjonowania” – mówi psycholożka Katarzyna Binkiewicz

„Latałam z wywieszonym jęzorem, nie lubiłam siebie i jeszcze sobie dowalałam, że jestem beznadziejna”. O wychodzeniu z depresji i pracoholizmu opowiada Dagny Kurdwanowska

„Będziemy odchodzić od technologii, a skupiać się na powrocie do naturalnego kontaktu człowieka z człowiekiem. Takie skin to skin w psychologii” – mówi psycholożka Monika Winek

Iga Świątek: „Zdrowie psychiczne jest ważne”. Tenisistka przekazała wygraną na rzecz organizacji non profit

Skąd biorą się dobre pomysły? Czy istnieje sposób, by mieć ich więcej? I dlaczego często przychodzą w dziwnych momentach? / istock

Skąd biorą się dobre pomysły? Czy istnieje sposób, by mieć ich więcej? I dlaczego często przychodzą w dziwnych momentach?

„Myśli mają potężną moc, ale nie magiczną. Afirmacje i medytacja nas nie wyleczą”. O prawie przyciągania i pseudopsychologii mówi Zuzanna Butryn

Czujesz, że przytłaczają cię emocje? Wypróbuj technikę samoregulacji STOP

Czujesz, że przytłaczają cię emocje? Wypróbuj technikę samoregulacji STOP

Zrób 8 kroków i przestań się martwić

Dr. n. med. Grzegorz Mączka

SESJA TERAPEUTYCZNA: Jesteś tym, kim myślisz, że jesteś

Stresujesz się? Sięgnij po... szklankę wody! / unsplash

Stresujesz się? Sięgnij po… szklankę wody!

„Można stworzyć szczęśliwy związek, udane małżeństwo, można pracować, tylko trzeba być uważnym”. O życiu z ChAD mówi Monika Kotlarek

Zamknięto Oddział Psychiatryczny dla Dzieci i Młodzieży w Konstancinie-Jeziornej. Powodem brak psychiatrów dziecięcych / gettyimages

Zamknięto Oddział Psychiatryczny dla Dzieci i Młodzieży w Konstancinie-Jeziornie. Powodem brak psychiatrów dziecięcych

Odporność psychiczna – czym jest? Jak ją wzmocnić?

Erytrofobia – czym jest, przyczyny, leczenie 

Kampania "Nie osądzaj" MZ / mat. prasowe

„Nie osądzaj. Wspieraj osoby w kryzysie psychicznym. Zobacz człowieka” – mówią Julia Wróblewska i Sebastian Karpiel-Bułecka. Nowe spoty MZ powinien zobaczyć każdy z nas

„Ludzie się boją, że inflacja za chwilę sprawi, że zniknie nasze życie. To, które dzisiaj znamy”. O jej wpływie na nasze zdrowie psychiczne mówi psychoterapeutka Renata Składanek

„Niektórzy pacjenci życzą sobie, żeby w trakcie psychoterapii terapeuta coś z nimi skutecznie 'zrobił'. Terapia nie jest leczeniem zęba” – dr Krzysztof Ciepliński / pexels

„Niektórzy pacjenci życzą sobie, żeby w trakcie psychoterapii terapeuta coś z nimi skutecznie 'zrobił’. Terapia nie jest leczeniem zęba” – mówi dr Krzysztof Ciepliński

„Osoby, które są w stanie poświęcić wszystko, żeby osiągnąć cel, a przy tym są perfekcjonistyczne, mogą doświadczać depresji maskowanej”. O „korpoosobowości” mówi psycholożka Katarzyna Kawka

×