Przejdź do treści

Jakie są najbardziej typowe objawy uzależnienia? Dr Louise Stanger wymienia je w swojej najnowszej książce

Jakie są najbardziej typowe objawy uzależnienia? Dr Louise Stanger wymienia je w swojej najnowszej książce Pexels.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Czujesz, że przytłaczają cię emocje? Wypróbuj technikę samoregulacji STOP
Śpisz w skarpetkach? Sprawdź, czy to na pewno dobry pomysł
„Śmierdzisz”, „masz coś między nogami”, „okres jest obrzydliwy”. Okresowa Koalicja podkreśla: „Miesiączka jest wyśmiewana, a my obrażane”
„Jakie jeszcze ćwiczenia/profile polecacie?”. Aleksandra Żebrowska w humorystyczny sposób o powrocie do formy
Jak często należy ćwiczyć?

Jak do tego doszło, że bliska nam, cudowna osoba stała się kimś zupełnie obcym, kogo nie rozumiemy, a w tej chwili może nawet nie lubimy? Aby to pojąć, należałoby prześledzić, w jaki sposób używanie substancji psychoaktywnych oddziałuje na ludzki mózg. Przedstawiamy fragment książki „Uzależnienie w rodzinie. Wsparcie dla bliskich – rozpoznanie problemu, emocje, zdrowienie” autorstwa Louise Stanger, którą Hello Zdrowie oraz Hello Mama objęły swoim patronatem medialnym.

Czym jest uzależnienie?

Uzależnienie to powtarzający się wzorzec zachowania polegający na notorycznym używaniu substancji psychoaktywnych pomimo ich szkodliwego działania. Aktualna – piąta – edycja klasyfikacji zaburzeń psychicznych DSM-5, opracowana przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, uwzględnia 10 kategorii substancji psychoaktywnych, w tym alkohol, opioidy, konopie, halucynogeny, wziewne środki odurzające, środki uspokajające i nasenne.

Każda z tych substancji ma nieco inne działanie, ale łączy je to, że wszystkie w znaczący sposób wpływają na procesy chemiczne zachodzące w mózgu i wskutek ich długotrwałego zażywania ludzie zaczynają zachowywać się inaczej i zaniedbywać ważne aspekty swojego życia.

Przypomnijmy, że uzależnienie jest pierwotną chorobą przewlekłą. Angażuje układ nagrody odpowiedzialny za kontrolę zachowania i motywację, obwody pamięciowe i inne powiązane systemy. Uzależnienie prowadzi do szybkiego pogarszania się funkcjonowania mózgu, a nieleczone może skutkować nawet śmiercią. To, że osoba uzależniona zdaje sobie sprawę ze swojego stanu i pragnie zerwać z nałogiem, nie oznacza, że jest w stanie to zrobić. Przeszkodę stanowi m.in. silny głód środka uzależniającego, a także niemożność panowania nad sobą i kierowania swoim życiem. Człowiek cierpiący na zaburzenia spowodowane używaniem substancji psychoaktywnych traci kontrolę nad ciałem, emocjami i relacjami społecznymi.

Można u niego zaobserwować następujące objawy:

  • drażliwość,
  • nagłe i nieuzasadnione wybuchy gniewu,
  • tendencję do izolowania się,
  • zaburzenia snu,
  • brak energii i motywacji,
  • opuszczanie zajęć szkolnych albo godzin pracy,
  • unikanie uczestnictwa w życiu rodzinnym,
  • negatywne zmiany w nastawieniu do życia, siebie i innych,
  • przebywanie do późna lub nocowanie poza domem,
  • trudności finansowe,
  • kradzieże,
  • utratę zainteresowania nauką albo pracą,
  • prowadzenie samochodu pod wpływem alkoholu lub środków odurzających,
  • problemy z przestrzeganiem prawa,
  • wypadki komunikacyjne,
  • kłamanie i oszukiwanie,
  • zmiany w wyglądzie,
  • wypadki w domu,
  • kłótnie i bójki,
  • nadmierne gadulstwo lub zbytnią małomówność,
  • nadpobudliwość,
  • skrytość,
  • ślady po ukłuciach bądź siniaki na nadgarstkach, ramionach, nogach, podeszwach stóp,
  • posiadanie akcesoriów do zażywania narkotyków (fajki, elektroniczne inhalatory, np. e-papierosy, waporyzatory, igły, strzykawki),
  • szybką utratę lub nagły przyrost wagi,
  • zmianę kręgu przyjaciół lub znajomych,
  • zmianę w sposobach spędzania czasu wolnego,
  • zmiany w sposobie ubierania się,
  • intensywne wydawanie pieniędzy,
  • niekontrolowane granie w gry hazardowe,
  • niekontrolowane granie w gry komputerowe.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Szukasz konstruktywnych postanowień noworocznych? "Na start chciałabym zachęcić do śledzenia ilości i częstotliwości spożycia alkoholu" - pisze Anna Cykowska

Co się dzieje w mózgu?

Jak do tego doszło, że bliska nam, cudowna osoba stała się kimś zupełnie obcym, kogo nie rozumiemy, a w tej chwili może nawet nie lubimy? Aby to pojąć, należałoby prześledzić, w jaki sposób używanie substancji psychoaktywnych oddziałuje na ludzki mózg.

Specjaliści z zakresu psychoterapii oraz neurolodzy są zgodni, że pod wpływem substancji psychoaktywnych w mózgu zachodzą zmiany, które rzutują na nasze interakcje ze światem. Zmienia się sposób myślenia, przeżywania, a co za tym idzie – zachowanie i działanie. Znajdujący się w mózgu układ nagrody jest pobudzany przez podstawowe potrzeby i aktywuje się podczas ich zaspokajania. Wydzielana wówczas dopamina sprawia, że odczuwamy przyjemność, a wręcz euforię. Pierwszy pocałunek, podwyżka, awans – wszystko to stymuluje wytwarzanie dopaminy.

W analogiczny sposób działają substancje psychoaktywne, przy czym w ich przypadku poziom dopaminy wzrasta wielokrotnie bardziej niż podczas uprawiania seksu – setki, a może nawet tysiące razy. Dopaminowa gorączka zniewala mózg. Mózg człowieka ma pięć głównych sieci funkcjonalnych: limbiczną, istotności, wykonawczą, pamięci i domyślną. Wszystkie one zostają dotknięte przez uzależnienie. Układ limbiczny tworzą struktury odpowiedzialne za regulację stresu, emocji oraz odgrywające ważną rolę w procesach zapamiętywania i motywacji. Układ ten rejestruje pozytywne i negatywne rezultaty naszych działań oraz bierze udział w podejmowaniu decyzji.

Sieć istotności uczestniczy w różnorodnych, złożonych funkcjach, takich jak analiza sygnałów społecznych i sensorycznych. Umożliwia nam gromadzenie informacji z przeszłych doświadczeń, wyciąganie wniosków i dokonywanie wieloaspektowych wyborów. Sieć istotności odpowiada także za odbiór i interpretację sygnałów płynących z otoczenia, dzięki czemu, np. widząc czerwone światło, zatrzymujemy się przed skrzyżowaniem. Jednak osoba będąca pod wpływem substancji psychoaktywnych nie potrafi odpowiednio odczytać tych sygnałów i reaguje na nie niewłaściwie.

Funkcje wykonawcze należą do kluczowych funkcji mózgu i są w nie zaangażowane wszystkie sieci. Bierze w nich udział wiele elementów zdolności poznawczych, m.in. hamowanie, pamięć operacyjna, myślenie abstrakcyjne czy podejmowanie decyzji. Alkohol i inne środki odurzające upośledzają funkcje wykonawcze, które są odpowiedzialne za stawianie sobie celów i ich realizację, oraz zmieniają nasze reakcje, przez co nie jesteśmy w stanie hamować swoich działań. Oddziałują także na naszą pamięć, dlatego osoby pod ich wpływem nie potrafią sobie przypomnieć, co się zdarzyło („urwał im się film”). Rzutują również na nasze stany emocjonalne. Człowiek uzależniony może być spokojny i czuły, po czym nagle wybuchać gniewem, a za chwilę popadać w skrajne przygnębienie. Ta huśtawka emocji jest spowodowana przez nagły spadek lub wzrost poziomu dopaminy.

Zewnętrzną strukturę mózgu człowieka tworzy kora mózgowa podzielona na cztery parzyste płaty: czołowy, ciemieniowy, skroniowy i potyliczny. Każdy z tych obszarów ma określone zadanie. Przy uzależnieniu najwięcej problemów pojawia się w korze przedczołowej, stanowiącej część płata czołowego. Bierze ona udział w świadomych procesach myślowych i poznawczych, wyrażaniu się, osądach i podejmowaniu decyzji, a także w umiejętności hamowania swojego zachowania. Pod wpływem substancji psychoaktywnych kora przedczołowa traci zdolność do pełnego wykonywania swoich funkcji, z tego względu osoba uzależniona nie myśli racjonalnie i nie jest w stanie podejmować rozsądnych decyzji, uczyć się, powstrzymywać się przed działaniem szkodliwym, a kieruje się nieracjonalnymi impulsami.

Korę przedczołową można porównać do samochodu z jego układem hamowania i układem kierowniczym. Układ hamowania pozwala nam zatrzymać się bezpiecznie, kiedy dojeżdżamy do świateł, skrzyżowania lub innego samochodu. Przy używaniu substancji  psychoaktywnych żaden z tych systemów nie działa – nic nami nie kieruje i nic nas nie hamuje. Szalejące w nas emocje wymykają się spod kontroli, a wtedy nie widzimy znaku stopu.

W efekcie nasz dotychczasowy stosunek do miejsc, ludzi, rzeczy, a także myśli i uczucia ulegają diametralnej zmianie, za co po części odpowiadają duże i nagłe wahania poziomu dopaminy, która jest odpowiedzialna za odczuwanie przyjemności, motywację i energię do działania. Z czasem organizm przyzwyczaja się do dużej ilości dopaminy, a zatem potrzebuje coraz więcej substancji psychoaktywnej, by ponownie osiągnąć ten stan euforii.

Na szczęście nasz mózg jest plastyczny – czyli podatny na przekształcenia. Tę jego właściwość nazywamy neuroplastycznością. W uproszczeniu chodzi o to, że potrafi się zmieniać i regenerować, kompensując sobie straty. Czyli to nie koniec. Mamy szansę. Zdrowienie jest możliwe. Zarówno osoba uzależniona, jak i jej rodzina oraz bliscy mogą prowadzić normalne życie. Mamy do tego narzędzia – musimy tylko je poznać i nauczyć się z nich korzystać.

kobieta

„Uzależnienie w rodzinie. Wsparcie dla bliskich – rozpoznanie problemu, emocje, zdrowienie” autorstwa Louise Stanger

Poradnik uczący metod i technik postępowania w sytuacji, gdy członek rodziny ma problemy z uzależnieniem. Pomaga zrozumieć, przez co przechodzi ta osoba, uświadamia, jak choroba wpływa na funkcjonowanie całej rodziny, kreśli typowe problemy i proponuje konkretne rozwiązania. Pozwala na pracę we własnym tempie i koncentrowanie się na obszarach, w których rodzinie potrzebne jest największe wsparcie.

Autorka, opierając się na wieloletnim doświadczeniu w prowadzeniu terapii uzależnień i terapii rodzinnej, pokazuje, jak pomóc bliskiemu w dochodzeniu do zdrowia, nie zapominając przy tym o sobie.

 

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

„Wszyscy dookoła widzieli we mnie super towarzyską, zaradną dziewczynę. Nikt nie zdawał sobie sprawy, ile mojej uwagi zajmuje picie” – mówi Asia Skwierczyńska, znana jako Sober Polish Girl

Kobieta ćwiczy na siłowni

Sport jest zdrowy, jeśli nie przesadzisz. Psycholożka ostrzega, kiedy można uzależnić się od aktywności fizycznej

Hayden Panettiere / gettyimages

Hayden Panettiere ujawniła przyczyny swojego odejścia z show-biznesu. „Byłam w cyklu samozniszczenia, w moim życiu nie było żadnych barw poza szarością”

Sylwia Sitkowska, psycholożka/ Archiwum prywatne

„Zatracamy się w związku, bo chcemy, żeby wreszcie ktoś nas bezinteresownie i bezwarunkowo pokochał”. Dlaczego niektórzy kochają za mocno i jak z tego wyjść cało?

kobieta pijąca za dużo alkoholu

Pijesz za dużo alkoholu? Oto 11 sygnałów, które świadczą o tym, że powinnaś przystopować

Otuleni dymem o zapachu mango. „Co piąty rodzic nie interesuje się tym, czy jego dziecko pali” – mówi prof. Robert Mróz

Nie wyobrażasz sobie dnia bez “energetyka”? To może być już uzależnienie

Olejek CBD

Czego nie wiesz o olejkach CBD? Influencerzy promujący produkty tego typu nie mówią wszystkiego

Czy związek z osobą uzaleznioną może być udany? Odpowiada Natalia Smakulska/fot. arch. prywatne

„Uzależnienie zmienia człowieka. Druga osoba przestaje mieć znaczenie” – mówi psycholog Natalia Smakulska

Martyna Wojciechowska: „Jestem uzależniona”. Dziennikarka poruszyła temat, o którym nie mówi się zbyt często

Chłopiec przed komputerem

Hiszpania. Został umieszczony w szpitalu z powodu uzależnienia od gry komputerowej. To pierwszy taki przypadek na świecie

Marek Sekielski

Marek Sekielski: Alkoholizm to choroba egocentryków, którym się wydaje, że są pępkiem całego świata

„Posługiwanie się terminami ‘alkoholik’, ‘hazardzista’, ‘seksoholik’ jest nieprawidłowe”/fot. Pexels, cottonbro

„Posługiwanie się terminami ‘alkoholik’, ‘hazardzista’, ‘seksoholik’ jest nieprawidłowe”. O różnicach między diagnozowaniem a etykietowaniem rozmawiamy z Anną Bakułą

marihuana a schizofrenia

Palenie marihuany zwiększa ryzyko wystąpienia schizofrenii? Czterokrotny wzrost zachorowań w Danii

Objawy alkoholizmu są szczególnie widoczne po odstawieniu tej substancji.

Alkoholizm – objawy, skutki, leczenie. Jak pomóc alkoholikowi?

Marika z siostrą Karoliną Szlachtycz

„Pracuje u nas kobieta, która wyszła z odwyku. Nie pije od półtora roku, ma bardzo duże chęci do pracy, a wcześniej nie miała nawet chęci do życia” – mówi Marika Szlachtycz

seksoholiczka

„Media przedstawiają seksoholizm jako najprzyjemniejsze z uzależnień. Tymczasem to destrukcyjna siła, która upadla ludzi” – mówi Wiktor Krajewski

Liza Minnelli: Gdy mam się umartwiać albo walczyć, zawsze wybieram to drugie

Dziewczyna przed komputerem

Myślami ciągle w pracy? O tym jak nie popaść w uzależnienie, porozmawialiśmy z psychologiem Pawłem Dukaczewskim

Kobieta

„Kompulsywne objadanie się jest jak branie na kredyt energii, której nie masz” – alarmuje dietetyczka

Demi Lovato

„Straciłam dziewictwo w wyniku gwałtu”. Demi Lovato ujawnia co zaszło, gdy pracowała dla Disney Channel

Kobieta z liściem

Farmaceutka Anna Wyrwas: Uzależnić się można nie tylko od papierosów czy alkoholu, ale i leków. A krople do nosa są jak narkotyk

Szymon Bartnicki / Archiwum prywatne

„Tolerancja słabości kobiet jest dużo niższa” – mówi Szymon Bartnicki, autor projektu „Postaw na siebie”

Odwyk od alkoholu – objawy, jak zacząć, ile trwa, koszt

Najpopularniejsze

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

para zakochanych, romantyczny wieczór

Nie masz ochoty na seks? Poznaj 8 sposobów na podniesienie libido

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta leżąca w łóżku

9 możliwych przyczyn krwawienia po seksie

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Kobieta siedzi

Krwawienie po okresie – przyczyny, objawy, kolory wydzielin

×