Niepełnosprawność

Środowiska medyczne, społeczne i prawne posiadają własne interpretacje znaczenia stanu niepełnosprawności. Międzynarodowa Organizacja Pracy oraz Światowa Organizacja Zdrowia także różnią się w definiowaniu niepełnosprawności. Czym jest niepełnosprawność, jakie są jej stopnie i rodzaje?

Niejednoznaczność naukowego i prawnego definiowania niepełnosprawności może przekładać się bezpośrednio na jakość funkcjonowania społeczno-zawodowego obciążonej nią osoby.

Czym jest niepełnosprawność?

Najogólniej rzecz ujmując, niepełnosprawność to stan ograniczenia prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka na skutek obniżenia jego sprawności fizycznych, psychicznych i/ lub umysłowych. Niepełnosprawność utrudnia wypełnianie ról społecznych, powodując przede wszystkim niezdolność do pracy zawodowej. Niepełnosprawność może być całkowita lub częściowa, trwała bądź tymczasowa, wrodzona lub nabyta oraz ustabilizowana bądź progresywna. Niepełnosprawność, w przebiegu której diagnozuje się zaburzenia natury umysłowej, psychicznej i somatycznej jednocześnie, określana jest mianem niepełnosprawności sprzężonej.

Stopnie niepełnosprawności

W stosunku do osób powyżej 16. roku życia ustala się:

1. Niepełnosprawność w stopniu lekkim, która „dotyczy osób o naruszonej sprawności organizmu, powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, wporównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną, lub mająca ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne”.

2. Niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym, która „dotyczy osób z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych”.

3. Niepełnosprawność znaczna, która „dotyczy osób z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy  innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji”.

Wniosek o niepełnosprawność

O niepełnosprawności, zdolności do funkcjonowania w społeczeństwie i wykonywania pracy zawodowej, decydują zespoły orzekające:

  • miejskiego lub powiatowego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności (pierwsza instancja),
  • wojewódzkiego  zespołu ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności (druga instancja).

Każdy zespół orzeka w odpowiedzi na wniosek o niepełnosprawność złożony przez zainteresowaną osobę.

Rodzaje niepełnosprawności

Rodzaj niepełnosprawności ustala się na podstawie dominujących przyczyn i objawów aktualnego stanu zdrowia. Niepełnosprawność określana jest w postaci szyfrowanych kodów. Kombinacja co najmniej dwóch kodów zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności, oznacza niepełnosprawność sprzężoną

  • 01-U – upośledzenie umysłowe, czyli niepełnosprawność intelektualna w stopniu lekkim, umiarkowanym i znacznym;
  • 02-P – choroby psychiczne (np. zaburzenia psychotyczne, zaburzenia nastroju, zespoły otępienne, zaburzenia lękowe);
  • 03-L – zaburzenia głosu, mowy i słuchu (np. częściowa lub całkowita utrata krtani, zaburzenia mowy w wyniku uszkodzeń neurologicznych);
  • 04-O – choroby narządu wzroku (np. wrodzone i nabyte wady narządu wzroku ograniczające pole widzenia w granicach 30 stopni);
  • 05-R – niepełnosprawność ruchowa, czyli choroby narządu ruchu (np. wady wrodzone i rozwojowe narządu ruchu, choroby zwyrodnieniowe i reumatyczne);
  • 06-E – epilepsja w postaci nawracających napadów padaczkowych i z wyraźnymi następstwami psychoneurologicznymi;
  • 07-S – choroby układu oddechowego i krążenia (np. przewlekła obturacyjna choroba płuc, zakaźne choroby płuc, wrodzone i nabyte wady serca, kardiomiopatie, nadciśnienie tętnicze);
  • 08-T – choroby układu trawiennego (np. stany po resekcji żołądka, przewlekłe choroby jelit, wątroby i trzustki);
  • 09-M – choroby układu moczowo-płciowego (np. choroby nerek, zaburzenia czynności dróg moczowych i funkcji narządów rodnych);
  • 10-N – choroby neurologiczne (np. encefalopatia, mózgowe porażenie dziecięce, stan po udarze mózgu).

Niepełnosprawność – przywileje

Niezależnie od stopnia niepełnosprawności, można korzystać z wielu ulg i uprawnień, które są regulowane odrębnymi przepisami. Należą do nich m.in. ulgi podatkowe, komunikacyjne, pocztowo-telekomunikacyjne, świadczenia pomocy społecznej, dodatki pielęgnacyjne, opiekuńcze i mieszkaniowe, specjalistyczne szkolenia, zatrudnienie na rynku pracy chronionej, korzystanie z rehabilitacji ze wskazaniem form odpowiednich do potrzeb i możliwości, refundacja zaopatrzenia ortopedycznego czy korzystanie z terapii zajęciowej i systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji.

Najnowsze