Uzależnienie

Uzależnienie określa się jako chorobę ośrodkowego układu nerwowego dotyczącą zaburzeń fizjologicznych, behawioralnych i poznawczych. Jest to stan, w którym przyjęcie określonych substancji lub wykonanie czynności jest w życiu chorego dominujące, czego skutkiem jest negatywny wpływ na życie codzienne.

W obecnym świecie uzależnić się można niemal od wszystkiego. Uzależnienie od internetu, alkoholu czy gier sprawia, że chory nie panuje nad emocjami w momencie braku nałogu. Leczenie uzależnienia to proces długotrwały, w którym powinni brać udział wszyscy bliscy osoby uzależnionej.

Czym jest i na czym polega uzależnienie?

Fachowo uzależnienie określa się mianem choroby ośrodkowego układu nerwowego dotyczącej zaburzeń fizjologicznych, behawioralnych i poznawczych. Jej cechą charakterystyczną jest silne pragnienie przyjęcia substancji lub wykonania czynności, co uniemożliwia osobie uzależnionej normalne funkcjonowanie.

Rodzaje uzależnień

Uzależnienie można podzielić na dwa podstawowe rodzaje – fizyczne i psychiczne. Nałóg fizyczny polega na silnej potrzebie przyjęcia określonej substancji lub grupy substancji. U chorego, który ich nie otrzymuje, pojawiają się niepokój, złość i objawy zespołu odstawiennego. Nałogiem fizycznym jest uzależnienie od alkoholu, papierosów, narkotyków czy leków.

Uzależnienie psychiczne to z kolei silna potrzeba wykonania czynności, która w umyśle chorego jest powodem do radości i uspokaja go. Niemożność jej wykonania powoduje, że uzależniony nie może się odnaleźć w rzeczywistym świecie. Do nałogów związanych z psychiką zalicza się uzależnienie od telefonu, od komputera i coraz częstsze obecnie – uzależnienie od gier, nie tylko komputerowych, ale też hazardowych.

Uzależnić się można także od seksu, jedzenia, zakupów, a nawet pracy.

Mechanizm powstawania uzależnienia

Powstawanie uzależnienia początkowo wygląda niewinnie. Osoby chore sięgają po używki sporadycznie, by za kilka tygodni stosować je coraz częściej, czerpiąc z tego coraz większą przyjemność. Granica między normalnością a uzależnieniem jest bardzo cienka, a sporadyczne z pozoru działania lub zachowania przeistaczają się w styl życia, z którym trudno poradzić sobie samemu.

Nie ma złotego środka, który pozwoliłby na szybkie zdiagnozowanie uzależnienia. Zazwyczaj rozpoznaje się je dopiero po zespole odstawiennym, którego objawy są bardzo charakterystyczne.

Uzależnienie – objawy

Osobom uzależnionym, którym zostaje odebrana możliwość oddania się nałogowi, towarzyszy tzw. zespół odstawienia. Jest to nic innego, jak zespół objawów, który ujawnia się w momencie zaprzestania przyjmowania określonej substancji lub wykonywania czynności powodującej uzależnienie.

Objawy zespołu odstawiennego to:

  • niepokój,
  • złość i agresja (towarzyszy m.in. uzależnieniu od komputera i gier komputerowych),
  • złe samopoczucie ogólne,
  • bóle mięśniowe połączone ze skurczami,
  • halucynacje, urojenia,
  • napady drgawek padaczkowych (bardzo częste przy uzależnieniu od alkoholu),
  • nadwrażliwość na dźwięki lub światło,
  • zaburzenia snu,
  • dolegliwości ze strony układu pokarmowego takie jak biegunka, wymioty, nudności i bóle brzucha,
  • metaliczny posmak w ustach, zaburzenia smaku,
  • wzmożony apetyt bądź jego brak,
  • kołatanie serca,
  • zaburzenia świadomości.

Najbardziej dotkliwym objawem zespołu odstawiennego jest głód psychiczny spowodowany silną potrzebą kontynuowania nałogu. Jeśli uzależnienie nie jest jeszcze tak silne, jego objawy mogą ustąpić samoistnie. Przy silnym głodzie, związanym z majaczeniem lub dużą agresją, wskazana jest jednak interwencja medyczna. Silny głód psychiczny może bowiem prowadzić do prób samobójczych.

Leczenie i terapia dla osób uzależnionych

Leczenie uzależnień to proces długotrwały. Do powodzenia terapii konieczna jest chęć zaprzestania nałogu ze strony osoby uzależnionej. Jest to trudne, ponieważ chory może nie dostrzegać minusów z tym związanych, a próbę pomocy ze strony bliskich traktuje jak ograniczenie, które jest powodem do złości.

Kluczowym elementem leczenia uzależnienia jest terapia behawioralno-poznawcza, podczas której chory otrzymuje wsparcie psychologiczne i ma szansę zrozumieć, co pchnęło go w szpony nałogu. Dzięki terapii może też dostrzec, jak jego nałóg wpływa na najbliższe otoczenie, w tym rodzinę.

W terapii uzależnień stosuje się także leczenie farmakologiczne. Jest ono wdrażane w ostateczności, gdy u chorego widać wyraźny spadek nastroju lub agresywne zachowania niebezpieczne dla niego samego bądź jego otoczenia.

Bibliografia:

  1. Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Szkody zdrowotne i uzależnienie, parpa.pl
  2. M. Filip, Nowe Uzależnienia XXI Wieku, Pismo Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika, Kraków 2013, Tom 114, Zeszyt 4–6, s. 2592–2594.

Najnowsze