Przejdź do treści

Autonomiczny układ nerwowy – współczulny i przywspółczulny. Jakie pełni funkcje?

system nerwowego układu autonomicznego
Fot. BillionPhotos.com / Adobe
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Przełam się
Nie daj się i przełam się! Co zrobić, kiedy nie widać efektów ćwiczeń i diety?
Alkohol a metryka
Alkohol a metryka. Im więcej mamy lat, tym mniej nam potrzeba?
6 związkowych pułapek
6 związkowych pułapek. Często wpadamy w nie przez samych siebie
Oporni na insulinę. Co powinnaś wiedzieć o insulinooporności?
Oporni na insulinę. Co powinnaś wiedzieć o insulinooporności?
Dlaczego decydujemy się na operacje plastyczne?
Dlaczego decydujemy się na operacje plastyczne? Odpowiada dr Zofia Bochen, specjalistka chirurgii plastycznej

Autonomiczny układ nerwowy odpowiada za dostarczanie impulsów nerwowych z mózgu do narządów wewnętrznych i powstawanie reakcji, które są niezależne od woli człowieka: skurcze serca, ruchy perystaltyczne jelit lub rozszerzanie źrenic. Układ autonomiczny dzieli się na współczulny i przywspółczulny.

Nasze teksty zawsze konsultujemy z najlepszymi specjalistami

Agnieszka Widera
lekarz

Układ autonomiczny i somatyczny tworzą razem obwodowy układ nerwowy człowieka. Składa się on z nerwów i zwojów, których zadaniem jest przekazywanie informacji między wszystkimi narządami i mięśniami a ośrodkowym układem nerwowym. Zaburzenia są spowodowane uszkodzeniem nerwów przez czynniki pochodzenia zewnętrznego i wewnętrznego, w efekcie czego pojawiają się niedowłady, porażenia i zaburzenia czucia.

Co to jest układ autonomiczny?

Autonomiczny układ nerwowy to część obwodowego układu nerwowego, która odpowiada za przekazywanie impulsów nerwowych między mózgiem a narządami wewnętrznymi. Jego działanie powoduje powstawanie reakcji, które są niezależne od woli człowieka. Głównymi neuroprzekaźnikami są noradrenalina, acetylocholina i tlenek azotu. Składa się z nerwów i zwojów oraz jąder zlokalizowanych w tkance mózgowej. Budowa autonomicznego układu nerwowego przedstawia się następująco:

  • drogi nerwowe odśrodkowe,
  • drogi nerwowe dośrodkowe,
  • ośrodki autonomiczne (rdzeniowe, podwzgórzowe, korowe).

Nerwy i zwoje tworzą sploty autonomiczne, czyli zbiór włókien nerwowych. W organizmie człowieka wyróżnia się sploty: trzewny, sercowy, płucny, międzykrezkowy, podbrzuszny górny i podbrzuszny dolny. Układ autonomiczny dzieli się na część współczulną i przywspółczulną, które działają względem siebie antagonistycznie, dzięki czemu wszystkie narządy wewnętrzne funkcjonują prawidłowo.

Funkcje autonomicznego układu nerwowego

Układ autonomiczny odpowiada za reakcje niezależne od woli, które nie podlegają świadomej kontroli człowieka. Funkcje autonomicznego układu nerwowego to:

  • kontrolowanie czynności akcji serca,
  • regulowanie ciśnienia tętniczego krwi (dzięki rozszerzaniu i zwężaniu naczyń krwionośnych),
  • kontrolowanie ruchów perystaltycznych jelit,
  • kontrolowanie oddechu,
  • regulowanie wydzielania śliny, wielkości źrenic, wydalania moczu,
  • pobudzanie wydzielania soku żołądkowego,
  • odpowiadanie za reakcje odruchowe (połykanie, kaszel, kichanie),
  • regulowanie pobudzenia seksualnego.

Układ autonomiczny – współczulny

Układ współczulny (układ sympatyczny) to część autonomicznego układu nerwowego, która odpowiada za pobudzanie i mobilizację organizmu „do walki”. Działanie części współczulnej układu autonomicznego można odczuć między innymi w sytuacji stresowej. Jego receptory najsilniej reagują na obecność noradrenaliny.

Do najważniejszych funkcji części współczulnej autonomicznego układu nerwowego należą:

  • przyspieszenie akcji serca,
  • wzrost ciśnienia tętniczego krwi,
  • przyspieszenie oddechu,
  • rozszerzenie oskrzeli,
  • wzrost wydzielania potu,
  • rozszerzenie źrenic,
  • zwiększenie napływu krwi do mięśni,
  • podwyższenie stężenia glukozy we krwi,
  • zwolnienie perystaltyki jelit,
  • hamowanie produkcji śliny,
  • zatrzymanie moczu,
  • stymulowanie orgazmu.

Zobacz także

Układ autonomiczny – przywspółczulny

Układ przywspółczulny (parasympatyczny) działa odwrotnie od układu współczulnego. Jest odpowiedzialny za hamowanie procesów i odpoczynek organizmu. Nie działa jako całość – uruchamia tylko te elementy, które są niezbędne w danym momencie. Jego neuroprzekaźnikiem jest acetylocholina. Funkcje części przywspółczulnej autonomicznego układu nerwowego to:

  • zwolnienie akcji serca,
  • spadek ciśnienia tętniczego krwi,
  • zwężenie źrenic,
  • zwężenie oskrzeli,
  • przyspieszenie perystaltyki jelit i poprawa trawienia,
  • pobudzenie produkcji śliny,
  • stymulacja produkcji insuliny,
  • kontrolowanie pobudzenia seksualnego (erekcja).

Zaburzenia autonomicznego układu nerwowego

Zaburzenia autonomicznego układu nerwowego są skutkiem uszkodzenia nerwów i ośrodków przez czynniki pochodzenia zewnętrznego lub wewnętrznego: urazy, choroby neurologiczne (choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane, otępienie z ciałami Lewy’ego), choroby nerwów obwodowych, cukrzyca. Zaburzenia układu autonomicznego prowadzą do pojawienia się różnorodnych objawów, np. wzmożonej potliwości, impotencji, nietrzymania moczu, zaparć, zmniejszenia wydzielania śliny, hipotonii ortostatycznej (obniżenie ciśnienia tętniczego krwi po nagłej zmianie pozycji). Nieprawidłowe działanie układu autonomicznego może być także przyczyną nerwicy, której objawem jest ból w klatce piersiowej, uczucie kołatania serca, uczucie ciężkości w żołądku, spadek apetytu i bezsenność.

Najnowsze w naszym serwisie

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Jak rozpoznać zawał i pomóc osobie, która go przechodzi? Poznaj porady ratownika medycznego!

Migrena czy neuralgia / istock

Neuralgia czy migrena? Wyjaśniamy różnice

rozciągająca się kobieta

O czym może świadczyć ból żeber? Jak wyglądają objawy? Jak złagodzić ból?

Jaglany detoks – oczyść swój organizm szybko i bezpiecznie

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Jak pomóc, gdy ktoś się zadławi?

omdlenie

Czym jest utrata przytomności? Udzielanie pierwszej pomocy przy omdleniu

zgaga

Przyczyny zgagi – co może powodować dyskomfort i palenie za mostkiem?

naukowiec

Objawy salmonelli – jak je szybko rozpoznać?

kobieta w ciąży

Wzdęcia w ciąży – jak sobie z nimi radzić?

ból

Co stres robi z naszymi stawami? Będziesz zaskoczona

Fonoforeza – wskazania i przeciwwskazania

Fonoforeza – wskazania i przeciwwskazania

lekarka

Badania profilaktyczne – które zrobić w zależności od wieku?

Terapia genowa. Czym jest i kiedy się ją stosuje?

Terapia genowa. Czym jest i kiedy się ją stosuje?

badania wysokościowe

Badania wysokościowe – na czym polegają? Jak się do nich przygotować?

USG ginekologiczne - na czym polega, jak się do niego przygotować?

USG ginekologiczne – na czym polega, jak się do niego przygotować?

Tomografia komputerowa - cena, jak się przygotować do badania?

Tomografia komputerowa – cena, jak się przygotować do badania?

Łuk odruchowy - rodzaje, budowa

Łuk odruchowy – rodzaje, budowa

Badania lekarskie na prawo jazdy — wszystko, co powinieneś wiedzieć o badaniach dla przyszłych kierowców

Badania lekarskie na prawo jazdy – jak się do nich przygotować?

Obdukcja — czym jest potwierdzenie doznania obrażeń, co daje i jak je wykonać?

Obdukcja – czym jest? Jaki lekarz ją wykonuje?

Lamotrygina - działanie, wskazania, skutki uboczne

Lamotrygina – działanie, wskazania, skutki uboczne

Otolaryngologia — jakimi chorobami się zajmuje?

Otolaryngologia – jakimi chorobami się zajmuje ta dziedzina?

alkohol

Na czym polega detoks alkoholowy? Gdzie poddać się oczyszczeniu organizmu z toksyn?

Najpopularniejsze

8 rzeczy, których organizm kobiety nie wybacza po 30-tce

Sandra Kubicka

Sandra Kubicka: nigdy już nie powiem, że jestem w stu procentach zdrowa, nawet jeśli kiedyś będę czuła się lepiej

„Wyjście z toksycznego związku nie łatwe, ale jest możliwe. I trzeba to zrobić. Dla siebie”. Dr Bogdan Stelmach o niezdrowych relacjach w parze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

cynk w migdałach

Cynk – gdzie go szukać? Poznaj 5 naturalnych źródeł cynku

Kobieta z grypą hiszpanką leży w łóżku

Grypa hiszpanka – przyczyny i objawy. Historia największej pandemii na świecie.

Mama zakleja plaster dziekcu. Na zdjeciu widoczne dłonie na drewnianym stole

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Kobieta trzymająca się za plecy na dole z powodu bólu pleców

Co oznacza ból pleców na dole i jakie podjąć leczenie, by go uśmierzyć?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Ropiejące oczy kobiety

Ropiejące oczy u dzieci i dorosłych – przyczyny i metody leczenia

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

sen

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

para zakochanych, romantyczny wieczór

8 sposobów na podniesienie libido

kobieta trzymająca się obiema rękami z okolice mostka

Co oznacza ból w mostku? Charakter i różne przyczyny dolegliwości