Czerwonka wymaga leczenia polegającego na nawadnianiu organizmu. W zależności od przyczyny powstania i stanu chorobowego do terapii dołącza się antybiotyki lub leki przeciwpierwotniakowe. Przy szybkim ich wdrożeniu ryzyko pojawienia się powikłań czerwonki zmniejsza się.
Co to jest czerwonka (dyzenteria) i jakie są jej rodzaje?
Czerwonka to potoczne określenie choroby przebiegającej z krwistą biegunką. Może być ona wywołana przez czynnik bakteryjny lub przez pierwotniaka. Zazwyczaj pojawienie się choroby wiąże się z podróżą do ciepłych krajów. Jej występowanie w krajach rozwiniętych, w tym w Polsce, nie zdarza się już często. Czerwonka bakteryjna, wywoływana przez pałeczkę czerwonki (Shigella) – gram-ujemną bakterię, to choroba zakaźna przewodu pokarmowego. Źródłem zakażenia jest człowiek chory, ozdrowieniec lub nosiciel. Do zachorowania najczęściej dochodzi poprzez spożycie zakażonego pokarmu lub wody, a także przez brudne ręce. Czynnikiem chorobotwórczym tej bakterii są toksyny, które wytwarzane są przez nią w przewodzie pokarmowym. Inną chorobą jest czerwonka amebowa – pełzakowica. Wywoływana jest przez pierwotniaka – pełzaka czerwonki (Entamoeba histolytica). Pasożytuje on w jelicie grubym – najczęściej w kątnicy oraz wstępnicy. Człowiek zaraża się cystami, spożywając zanieczyszczoną wodę, nieumyte owoce i warzywa lub poprzez bezpośredni kontakt z osobą zarażoną. Po ich przedostaniu się drogą doustną do ostatniego odcinka przewodu pokarmowego uwalniają się trofozoity. Wydzielają enzymy uszkadzające ścianę jelita i to przez nie tworzą się owrzodzenia z wtórnymi zakażeniami bakteryjnymi. Zarażenie czerwonką pełzakowatą następuje zazwyczaj na terenach tropikalnych oraz subtropikalnych, w krajach rozwijających się.
Rolki
Objawy czerwonki
Choć różnią się przyczyną, to objawy czerwonki bakteryjnej (shigellozy) oraz pełzakowicy w początkowym stadium są podobne. W obu przypadkach podstawową dolegliwością jest biegunka. Ponadto mogą pojawić się:
- kurczowe bóle brzucha,
- częste oddawanie małych ilości stolca z zawartością patologicznych wydzielin: krwi, śluzu oraz ropy,
- osłabienie,
- gorączka,
- utrata apetytu,
- zmniejszenie masy ciała,
- nudności oraz wymioty.
Dodatkowo charakterystyczne dla czerwonki jest szybkie pojawienie się objawów odwodnienia: suchości śluzówek, zmniejszenia napięcia skóry, przyspieszenie akcji serca, a u dzieci zapadnięcie się ciemiączka. W przypadku czerwonki bakteryjnej rokowanie jest dobre, a objawy ustępują zazwyczaj po 7–10 dniach jej trwania. Najgroźniejsze dla tej choroby są jednak powikłania: uszkodzenie nerek, zespół hemolityczno-mocznicowy oraz sepsa – w ich przebiegu mogą pojawić się dolegliwości ze strony układu nerwowego, bóle głowy, zapalenie stawów, cewki moczowej, mięśnia sercowego oraz uszkodzenie wątroby. Czerwonka pełzakowata ma cięższy i dłuższy przebieg. Objawy ustępują wolno po leczeniu, ale przez lata mogą pojawiać się dolegliwości, które przypominają zespół jelita drażliwego. Do możliwych powikłań czerwonki amebowej należą: ropień wątroby, płuc, mózgu, niedrożność przewodu pokarmowego, perforacja, krwotok. Powikłania chorób w obu przypadkach występują częściej u osób z osłabioną odpornością.
Czerwonka – leczenie
Obecność krwi w stolcu oraz biegunek, które prowadzą do ciężkiego odwodnienia, powinny sprowokować chorego do jak najszybszej wizyty u lekarza. Najważniejszym postępowaniem w leczeniu czerwonki jest nawodnienie organizmu (uzupełnienie strat wody związanych z biegunkami). W tym celu podaje się płyny wieloelektrolitowe. W większości przypadków konieczne jest leczenie za pomocą kroplówek w warunkach szpitalnych. Dodatkowo należy przeprowadzić terapię antybiotykową lub przeciwpierwotniakową. Wybór odpowiedniego leku podparty jest wywiadem oraz wynikami badań dodatkowych: kolonoskopii oraz analizy kału. W przypadku zakażenia bakteriami czerwonki stosuje się doustnie nifuroksazyd lub inne antybiotyki, w zależności od wrażliwości patogenów określanej na podstawie wykonanego antybiogramu. Jeśli przyczyną stanu chorobowego jest pełzak, to w terapii pierwszego rzutu stosuje się metronidazol oraz leki aktywne tylko w świetle jelita, które mają za zadania wyeliminować cysty. W obu przypadkach niezwykle istotna jest profilaktyka zakażenia pełzakiem czerwonki oraz pałeczką czerwonki. W zapobieganiu choroby istotne znaczenie ma przegotowywanie wody do spożycia – wysoka temperatura zabija drobnoustroje. Należy pamiętać o częstym myciu rąk, odpowiednim przygotowaniu warzyw oraz owoców – dokładnym ich umyciu lub termicznej obróbce.
