Przejdź do treści

Zaburzenia mowy – przyczyny, rodzaje, diagnostyka i leczenie

Zaburzenia mowy - przyczyny, rodzaje, diagnostyka oraz leczenie Pexels.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
10 rzeczy, za które podziękują ci twoje oczy
Ile spać, żeby się wyspać? Najzdrowsze pozycje do spania
„Zbyt dużo seksu, za mało soku z żurawiny”. Obalamy mity o zapaleniu pęcherza
Kąpiel z dreszczykiem, czyli co na nas czeka na publicznych kąpieliskach?
Masz problemy z jelitami? Wypróbuj „Metodę 5R”, czyli plan naprawczy polecany przez dietetyka

Zaburzenia mowy mogą mieć charakter wrodzony lub nabyty – i w tym drugim przypadku mogą pojawić się w każdym momencie życia. Do zaburzeń mowy może dojść na podłożu neurologicznym, psychicznym bądź w efekcie nieprawidłowości z funkcjonowaniu aparatu mowy. Zaburzenia mowy mogą przyjmować różne postacie, a za ich diagnozowanie odpowiada laryngolog, neurolog czy logopeda. Leczenie zaburzeń mowy ściśle zależy od przyczyny.

 

Czym jest mowa?

Mowa służy do porozumiewania się. Jest to czynność polegająca na budowaniu i odbiorze (rozumieniu) komunikatów językowych słownych. Czynności tej towarzyszy szereg zachowań niejęzykowych. Porozumiewanie się między sobą możliwe jest dzięki znajomości języka (rozumianego jako system wyrazów i reguł gramatycznych), ale także – opanowanie umiejętności mówienia i rozumienia tekstów słownych.

Do rozwoju mowy dochodzi od najmłodszych lat, a warunkiem jest prawidłowy rozwój fizyczny oraz funkcjonowanie układu nerwowego, aparatu słuchu oraz aparatu mowy (jama ustna, jama nosowa, gardło, język, podniebienie i zęby). Stymulowanie mowy powinno odbywać się od pierwszych miesięcy życia dziecka, a po 12 miesiącu życia powinno dojść do intensywnego rozwoju mowy, skutkującego wypowiadaniem słów.

Pod pojęciem zaburzeń mowy rozumiemy szereg nieprawidłowości, które utrudniają prawidłowe wysławianie się i wymawianie poszczególnych głosek. Zaburzenie mowy mogą mieć dwojakie podłoże. Do zaburzeń mowy może dojść w efekcie nieprawidłowego funkcjonowania aparatu mowy, czyli mięśni okolic jamy ustnej czy gardła. Kolejny typ zaburzeń dotyczy współistnienia schorzeń neurologicznych lub psychiatrycznych.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

dziewczynka rozmawiająca z kobietą

Zaburzenia mowy u dziecka – przyczyny

Na prawidłowy rozwój mowy u dziecka wpływ ma już rozwój prenatalny. Wówczas dochodzi do kształtowania układu nerwowego oraz aparatu mowy. Za wystąpienie zaburzeń mowy mogą być wówczas odpowiedzialne następujące czynniki:

  • choroby u matki, występujące w I trymestrze ciąży;
  • niewłaściwie zbilansowana dieta, prowadząca do niedoborów pokarmowych;
  • urazy fizyczne i psychiczne podczas ciąży;
  • przedwczesny poród;
  • komplikacje okołoporodowe;
  • stosowanie podczas ciąży niektórych leków lub sięganie po używki.

Opóźniony rozwój mowy może być konsekwencją rozszczepu wargi i podniebienia, zaburzeń rozwoju umysłowego, chorób krtani, problemów ze słuchem. Czynnikami zaburzającymi rozwój mowy mogą być stres, a także autyzm. Inne możliwe przyczyny zaburzeń mowy u dzieci to nowotwory ośrodkowego układu nerwowego lub inne schorzenia neurologiczne, np. padaczka.

U najmłodszych dzieci za rozwój zaburzeń mowy mogą odpowiadać nieprawidłowe odruchy niemowlęce, w tym odruch ssania, połykania, gryzienia czy zaciskania zębów.

dziecko z matką

Przyczyny zaburzeń mowy u dorosłych

Zaburzenia mowy u osób dorosłych mogą wynikać z ich przetrwania od okresu dziecięcego. Inny typ zaburzeń to nabyte zaburzenia mowy wynikające z zaburzeń funkcjonowania układu nerwowego.  Zazwyczaj zaburzenia mają charakter afazji, czyli utraty mowy w efekcie uszkodzenia mózgu. Jedną z najczęstszych przyczyn afazji jest udar mózgu – krwotoczny lub niedokrwienny. Problemy z mową mogą być jednym z objawów udaru – wówczas towarzyszyć może im niedowład połowy twarzy lub ciała, ból i zawroty głowy, problemy z utrzymaniem równowagi. Zaburzenia mowy mogą być także powikłaniem po udarze, podobnie jak utrata pamięci czy niedowłady.

Zaburzenia mowy mogą pojawiać się u osób z padaczką. Stopień zaburzeń mowy zależy od lokalizacji i dysfunkcji mózgu, wieku, w którym wystąpiły napady padaczkowe oraz od cech osobniczych. Zaburzenia mowy pojawiają się także w przebiegu schorzeń mogących zaburzać pracę struktur mózgowych związanych z mową. Takimi schorzeniami mogą być urazy mózgu, nowotwory ośrodkowego układu nerwowego, a także schorzenia neurodegeneracyjne (choroba Huntingtona, stwardnienie zanikowe boczne).

Uszkodzenie mięśni zaopatrujących aparat mowy, nowotwory i inne schorzenia krtani, a także zaburzenia słuchu czy silnie stresujące sytuacje także mogą generować problemy z mową.

mężczyzna cierpiący na afazję

Rodzaje zaburzeń mowy

Uwzględniając wymienione uprzednio przyczyny zaburzeń mowy, można wyróżnić kilka rodzajów zaburzeń mowy:

  • jąkanie, czyli przedłużanie dźwięków, sylab czy słów lub ich powtarzanie;
  • seplenienie, czyli nieprawidłowe wypowiadanie tych sylab, w przypadku których kluczową rolę odgrywa odpowiednie ułożenie zębów;
  • mutyzm, czyli brak mowy lub ograniczenie jej stosowania przy jednoczesnym rozumieniu mowy innych;
  • dyzartria, czyli problem z artykulacją wynikający z zaburzenia funkcjonowania aparatu mowy;
  • anartria, czyli zaburzenie mowy wynikające z uszkodzenia aparatu wykonawczego mowy (mięśni języka, podniebienia miękkiego, warg lub krtani);
  • afonia, czyli utrata dźwięczności głosu, wynikająca zazwyczaj z zaburzeń funkcjonowania krtani;
  • dysfonia, czyli zmiany barwy, częstotliwości oraz poziomu głośności, związana ze schorzeniami fałdów głosowych krtani lub zaburzeniami pracy mięśni krtani;
  • alalia, czyli zaburzenia mowy na podłożu uszkodzenia struktur korowych mózgu, do których doszło przed nauką mowy;
  • dyslalia, czyli nieprawidłowa artykulacja jednej lub wielu głosek, prowadząca do zniekształcenia języka mówionego;
  • apraksja, czyli trudność w inicjowaniu oraz wykonywaniu ruchów niezbędnych w procesie artykulacji dźwięków;
  • dysprozodia, czyli zaburzenie intonacji, akcentu, tempa mowy;
  • parafazja, czyli zachowanie zdolności płynnego mówienia, ale z jednoczesnym przekręcaniem wyrazów lub używaniu niewłaściwych słów;
  • oligofazja, czyli zaburzenie mowy stwierdzane u osób upośledzonych umysłowo, wywołane przez zaburzenia poznawcze;
  • afazja, czyli utrata zdolności mowy w konsekwencji uszkodzenia mózgu; wyróżnić można następujące postacie afazji:
  1. Afazja czuciowa, czyli zaburzenia rozumienia mowy.
  2. Afazja ruchowa, czyli utrata zdolności tworzenia mowy lub znaczne upośledzenie mowy.
  3. Afazja mieszana, w przebiegu której występują problemy zarówno z mówieniem, jak i rozumieniem mowy.
  4. Afazja nominalna, czyli problemy z nazywaniem i odnajdywaniem słów.
  5. Afazja globalna, czyli całkowita utrata możliwości mówienia i rozumienia mowy.
Dzieckok trzyma się za policzki, a z jego ust wychodza kolorowe literki

Diagnostyka zaburzeń mowy

Ocena przyczyny zaburzeń mowy możliwa jest dzięki przeprowadzeniu odpowiedniego wywiadu lekarskiego (choć może być on utrudniony), badania przedmiotowego pacjenta, a także wykonaniu odpowiednich badań diagnostycznych. W przypadku zaburzeń mowy u dzieci wskazane jest przeprowadzenie konsultacji logopedycznej oraz psychologicznej, konieczne może być wykonanie badań laryngologicznych, audiologicznych oraz neurologicznych.

W przypadku zaburzeń mowy u dorosłych, które pojawiają się nagle należy wykluczyć w pierwszej kolejności takie przyczyny jak udar mózgu, urazy neurologiczne, śpiączka cukrzycowa. W dalszej kolejności wymagane może być wykonanie odpowiednich badań, np. neurologicznych czy laryngologicznych.

Zaburzenia mowy – leczenie

Leczenie zaburzeń mowy zależy ściśle od przyczyny, ma zatem charakter przyczynowy. U dzieci wskazana może być pomoc logopedy, a tego typu terapia zazwyczaj wymaga sporo czasu i zaangażowania ze strony pacjenta, który musi wykonywać odpowiednie ćwiczenia narządu mowy. Wczesna interwencja logopedyczna dedykowana jest dzieciom w początkowym etapie rozwoju, czyli do 3 roku życia. Także w późniejszych okresach życia dziecka wymagana może być odpowiednia diagnostyka i terapia logopedyczna. Logopeda w pierwszej kolejności ocenia anatomiczne warunki jamy ustnej, w tym ruchomość języka, długość wędzidełka, obecność wad zgryzu.

Jeśli zaburzenia mowy mają podłoże stresowe, wymagana może być psychoterapia. W przebiegu zaburzeń mowy o podłożu neurologicznym, konieczne jest wyeliminowanie przyczyny, po czym zalecana jest terapia neurologopedyczna. Taka forma leczenia opracowywana jest indywidualnie dla każdego pacjenta, z uwzględnieniem przyczyny zaburzenia, rodzaju zaburzeń mowy i stopnia zaawansowania problemów z mową.

Źródła:

  1. Neurologopedia w teorii i praktyce pod red. Joanny Skibskiej i Dawida Larysza; Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno – Humanistycznej, 2012
  2. Stecko E., Zaburzenia mowy u dzieci – wczesne rozpoznawanie i postępowanie logopedyczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2002.
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Zainteresują cię również:

Trzaskający palec – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie. Kiedy konieczny zabieg?

Naukowcy odkryli sposób na szybsze wchłanianie leków. Wystarczy przyjąć odpowiednią pozycję

Naukowcy odkryli sposób na szybsze wchłanianie leków. Wystarczy przyjąć odpowiednią pozycję

Ashton Kutcher przyznał, że chorował na poważną chorobę immunologiczną. "Mam szczęście, że żyje po tej przerażającej podróży"

Ashton Kutcher przyznał, że chorował na poważną chorobę immunologiczną. „Mam szczęście, że żyję po tej przerażającej podróży”

Farmaceutka

Nowy tajemniczy wirus pojawił się w Chinach. Potwierdzono już dziesiątki zakażonych

Będzie dostępna szczepionka na boreliozę? Niedługo kluczowy etap badań / istock

Będzie dostępna szczepionka na boreliozę? Niedługo kluczowy etap badań

W szczecińskim szpitalu wykryto zarażenie błonicą. Pacjent nie żyje

W szczecińskim szpitalu wykryto zarażenie błonicą. Pacjent nie żyje

Mikroskop

Młoda krew wydłuża życie? Naukowcy w końcu poznali odpowiedź

Nie żyje Olivia Newton-John. Gwiazda "Grease" od 30 lat chorowała na nowotwór

Nie żyje Olivia Newton-John. Gwiazda „Grease” od 30 lat chorowała na nowotwór

Próbki w laboratorium

Szczepionka komórkowa na raka coraz bliżej? Pracują nad nią polscy naukowcy

Psychologiczny problem… zaparć

Sandra Kubicka choruje na tężyczkę. "Pierwszy atak był tak silny, że przez pół godziny leżałam na podłodze

Sandra Kubicka choruje na tężyczkę. „Pierwszy atak był tak silny, że przez pół godziny leżałam na podłodze”

"To on jest przyczyną wszystkich twoich problemów. To przez niego organizm nie może wyjść z opresji, szaleje gospodarka hormonalna, ubożeje mikrobiota" - podkreśla lek. Dorota Helim-Sobkowiak

„To on jest przyczyną wszystkich twoich problemów. To przez niego szaleje gospodarka hormonalna, ubożeje mikrobiota” – pisze o… stresie lek. Dorota Helim-Sobkowiak

Kasia Smutniak o bielactwie: „Patrzę w lustro i nie widzę plam”

10-latka czekająca na przeszczep serca dostała kamizelkę defibrylującą. To najmłodsza pacjentka w Polsce, u której ją zastosowano

10-latka czekająca na przeszczep serca dostała kamizelkę defibrylującą. To najmłodsza pacjentka w Polsce, u której ją zastosowano

Choroba Alzheimera ma podłoże wirusowe? / gettyimages

Choroba Alzheimera ma podłoże wirusowe? Badania wskazują, że wywołują ją wirusy, które ma każdy z nas

Łysienie da się wyleczyć białkiem? Przełomowe odkrycie naukowców z Kalifornii

Prof. Modrzejewski podczas operacji / facebook 109 Szpital Wojskowy z Przychodnią w Szczecinie

Polski chirurg usunął ponad 10 tys. pęcherzyków żółciowych. To najprawdopodobniej rekord świata

Zgony z powodu małpiej ospy / gettyimages

Małpia ospa w Europie. Pierwsze zgony poza Afryką

Witamina B6 pomoże w walce z depresją? Zaskakujące odkrycie naukowców

Unsplash.com

Wydaje ci się, że o trzustce wiesz wszystko? Sprawdź te odpowiedzi

Ochojska o swojej walce z nowotworem / fot. Artur Szczepański

„Stanęłam na nogi”. Janina Ochojska w poruszającym wpisie o rehabilitacji po leczeniu raka piersi

Obowiązek izolacji przy małpiej ospie / istock

Będzie obowiązek izolacji przy małpiej ospie. Zmiany mają spowodować ograniczenie rozprzestrzeniania się choroby w Polsce

"Bardzo dynamiczny wzrost zachorowań na koronawirusa". Minister zdrowia wyjaśnia, jaką strategię postanowił obrać rząd

„Bardzo dynamiczny wzrost zachorowań na koronawirusa”. Minister zdrowia wyjaśnia, jaką strategię obrał rząd

Najstarszy pacjent wyleczony z HIV: „Nie myślałem, że dożyję tego dnia”

Najpopularniejsze

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

para w łóżku

Fellatio, czyli oswajanie penisa. 7 najważniejszych zasad!

kobieta z problemami skórnymi

Wybroczyny (petocje) – co to jest, dlaczego powstają i jak sobie z nimi poradzić?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

para zakochanych, romantyczny wieczór

Nie masz ochoty na seks? Poznaj 8 sposobów na podniesienie libido

×