Przejdź do treści

Jama ustna – budowa i funkcje. Choroby jamy ustnej

Jama ustna / pexels
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
laboratorium, badanie próbki małpiej ospy
Małpia ospa w Europie – potwierdzone przypadki. Czy jest groźna i jakie daje objawy?
para w łóżku
Fellatio, czyli oswajanie penisa. 7 najważniejszych zasad!
Pocałunek to samo zdrowie / istock
Całowanie się jest zdrowe. Jakie plusy dla organizmu za sobą niesie?
Tampon z jogurtem na infekcje intymne? Ginekolog mówi nam, czy skorzystanie z rady krążącej w internecie może przynieść ulgę
Tampon z jogurtem na infekcje intymne? Ginekolog wyjaśnia, czy skorzystanie z rady krążącej w internecie może przynieść ulgę
Tomasz Dzieciątkowski: obawy dotyczące szczepionek przeciw COVID-19 i chorób powodujących bezpłodność kobiet są bezpodstawne

Jama ustna to początkowy odcinek przewodu pokarmowego oraz część aparatu mowy. Znajdujące się w niej zęby umożliwiają rozdrabnianie pokarmu, a język jego przeżuwanie i przesuwanie w stronę gardła. Z kolei trzy pary dużych ślinianek wydzielają ślinę potrzebną do nawilżania jamy ustnej oraz ochrony zębów. Do najczęstszych chorób jamy ustnej należą choroby zębów i przyzębia, owrzodzenia oraz nowotwory jamy ustnej. Codzienna higiena jamy ustnej jest konieczna do zachowania zdrowia.

Budowa i funkcje jamy ustnej

Jama ustna rozpościera się od warg do cieśni gardła. Wargi stanowią początkowy odcinek przewodu pokarmowego. Zbudowane są przede wszystkim włókien mięśniowych i tkanki łącznej. Czerwoną barwę nadają im prześwitujące włośniczki. Obecne w wargach zakończenia nerwowe pomagają w rozróżnieniu rodzaju spożywanego pokarmu. Dzięki współpracy warg oraz innych struktur jamy ustnej – policzków, łuków zębowych, języka i podniebienia możliwe jest jedzenie oraz wydawanie dźwięków.

Jama ustna właściwa z przodu ograniczona jest przez wargi, z tyłu przez łuk językowo-migdałkowy, od dołu przez dno jamy ustnej oraz od góry przez podniebienie twarde i miękkie.

kobieta zakrywająca usta

Podniebienie twarde i miękkie

Podniebienie zbudowane jest z płytki kostnej, która oddziela jamę ustną od jamy nosowej. Wyróżnia się dwa rodzaje podniebienia. Podniebienie twarde utworzone jest z kości szczęki i stanowi dwie trzecia całego podniebienia. Pokrywające je gruczoły śluzowe wytwarzają śluz, który nawilża przyjęty pokarm i umożliwia jego połykanie.

Podniebienie miękkie stanowi jedną trzecią podniebienia. Znajdujące się w nim mięśnie (napinacz i dźwigacz podniebienia), unoszą podniebienie i odgradzają jamę nosową od jamy ustnej podczas połykania pokarmu. Ponadto mięśnie te biorą udział w otwieraniu trąbki słuchowej, dzięki czemu możliwe jest wyrównanie ciśnienia po obu stronach błony bębenkowej.

Zęby

Zęby to twarde struktury służące gryzieniu i żuciu pokarmu. Ich zawiązki powstają już w czasie życia płodowego. Wyżynanie pierwszych zębów mlecznych ma miejsce około szóstego miesiąca życia niemowlęcia i trwa do 21-31 miesiąca. Wszystkich zębów mlecznych jest dwadzieścia, po dziesięć w każdym łuku. Są to siekacze, kły oraz oraz zęby trzonowe. Zęby przedtrzonowe pojawiają się dopiero podczas wyżynania zębów stałych, czyli około szóstego roku życia. Proces wyżynania kończy się około 25. roku życia.

Ile zębów ma człowiek? Dorosły człowiek ma od 28 do 32 zębów. Zęby, które nie występują u wszystkich osób to tzw. ósemki (zęby mądrości). Każdy rodzaj zębów pełni odmienną funkcję. Wyróżnia się:

  • cztery siekacze (dwa przyśrodkowe i dwa boczne) –  mają płaski kształt i służą do cięcia pokarmu,
  • dwa kły (trójki) – są bardzo ostre i biorą udział w oddzieraniu twardego pożywienia,
  • cztery zęby przedtrzonowe (czwórki i piątki) – posiadają dwa guzki; służą do rozgniatania i rozcierania pokarmu,
  • trzy zęby trzonowe (szóstki, siódemki i ósemki) – podobnie jak zęby przedtrzonowe mają szeroką koronę i guzki umożliwiające kruszenie pokarmu.

Wszystkie zęby występują symetrycznie po obu stronach łuku. W budowie zęba wyróżnia się od góry: guzek zęba, szkliwo, miazgę zęba, zębinę i cement.

płukanie zębów

Język

Język jest narządem umożliwiającym mówienie oraz żucie i połykanie pokarmu. Na jego grzbiecie usytuowane są brodawki nitkowate, których funkcją jest wspomaganie żucia. Pomiędzy nimi znajdują się brodawki grzybowate zawierające kubki smakowe. Największymi brodawkami są brodawki okolone. Położone są przy tylnej jednej trzeciej języka; układają się w kształt odwróconej litery V i są głównym narządem smaku. Ponadto na brzegach języka występują brodawki liściaste. Rozmieszczone na całej powierzchni języka kubki smakowe umożliwiają rozpoznawanie czterech smaków: słonego, gorzkiego, słodkiego i kwaśnego

Ślinianki

Ślinianki to parzyste narządy wytwarzające ślinę, która nie tylko nawilża jamę ustną, wspomaga połykanie i życie pokarmu, ale też  bierze udział w ochronie jamy ustnej i zębów. Ślinianki podżuchwowe i podjęzykowe znajdują się w dnie jamy ustnej, natomiast ślinianki przyuszne leżą pomiędzy żuchwą a uchem. Występującą w nich dwa typy komórek:  komórki surowicze oraz komórki śluzowe. Te pierwsze produkują wodnistą wydzielinę zawierającą amylazę, natomiast drugie wytwarzają lepką wydzielinę, w której znajduje się mucyna.

dziewczyna z lodami

Choroby jamy ustnej

Do najczęstszych schorzeń jamy ustnej należą choroby zębów i przyzębia, w tym:

  • próchnica zębów,
  • zapalenie miazgi,
  • ropień zęba,
  • paradontoza,
  • przerost dziąseł i zapalenie dziąseł,
  • liszaj płaski,
  • leukoplakia,
  • wady zgryzu.

Ponadto w obrębie jamy ustnej mogą występować owrzodzenia i afty. Są to bolesne nadżerki pojawiające się na języku, wargach i podniebieniu miękkim. Mogą być spowodowane niedoborami witamin i minerałów (witaminy B12, żelaza i kwasu foliowego), urazami oraz narażeniem na stres. Nawracające owrzodzenie ust, czyli opryszczka (potocznie nazywana zimnem) spowodowana jest wirusem opryszczki. Jest to bardzo bolesna zmiana tworząca się na błonie śluzowej warg. Do czynników, które mogą wyzwolić nawrót opryszczki, należą: osłabienie organizmu, zmęczenie, miesiączka, ekspozycja na silne promieniowanie słoneczne oraz stres.

Wśród nowotworów jamy ustnej wymienia się: raki płaskonabłonkowe rozwijające się w obrębie języka i w dnie jamy ustnej oraz raki gruczołowe powstające w śliniankach. Najczęstszym nowotworem jamy ustnej jest rak języka. Z wyglądu przypomina narośl lub niegojące się owrzodzenie. Im wcześniej zostanie wykryty, tym większe szanse na pozytywny wynik terapii.

Ślinianki narażone są na tworzenie się guzów, które powodują powiększenie ich rozmiaru. Rosnący guz złośliwy może doprowadzić do zniszczenia nerwu twarzowego, co powoduje jednostronne porażenie mięśni twarzy. W przebiegu choroby Sjorgena obserwuje się powiększenie ślinianki przyusznej spowodowane naciekiem limfocytów. Uszkodzenie ślinianki i zanik komórek surowiczych prowadzą do spadku wydzielania śliny. Niedobór śliny sprawia, że jama ustna nie oczyszcza się, co wywołuje stany zapalne dziąseł, krwawienie z dziąseł i próchnicę zębów.

kobieta z dłońmi na policzkach

Badanie jamy ustnej

Badanie jamy ustnej umożliwia ocenę błon śluzowych oraz oraz identyfikację zmian takich jak: nadżerki, owrzodzenia, obrzęk, rumień, nadmierne rogowacenie, zmiany w pigmentacji, torbiele śluzowe, zapalenie i krwawienie przyzębia oraz nadżerki zębów. W trakcie badania lekarz oświetla wnętrze jamy ustnej otoskopem lub latarką i sprawdza kolejno: czerwień wargową i błonę śluzową wargi górnej i dolnej, śluzówkę policzków, część grzbietową języka i okolicę podjęzykową oraz podniebienie miękkie.

W trakcie badania pacjent może zostać poproszony o zwilżenie warg językiem (ocena czerwieni wargowej), wysunięcie języka (ocena powierzchni grzbietowej języka), uniesienie języka do podniebienia (ocena powierzchni spodnio- bocznej języka) oraz wysunięcie języka i powiedzenie „aaa” (ocena podniebienia miękkiego).

kobieta leży w łóżku i pije wodę ze szklanki

Jak prawidłowo dbać o higienę jamy ustnej?

Odpowiednia higiena jamy ustnej jest niezwykle ważna dla zachowaniu zdrowych zębów oraz zapobiegania powstawaniu zmian zapalnych w jamie ustnej. Z tego względu należy myć zęby minimum dwa razy dziennie przez dwie minuty oraz czyścić przestrzenie międzyzębowe nitką dentystyczną. Podstawą są także regularne wizyty u dentysty. Aby zmniejszyć ryzyko występowania chorób jamy ustnej należy prawidłowo się odżywiać, zrezygnować z palenia papierosów oraz ograniczyć spożycie alkoholu.

Bibliografia:

  1. Bochenek A., Reicher M.: „Anatomia człowieka. Tom I. Anatomia ogólna, kości, stawy i więzadła, mięśnie”. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2006.
  2. Traczyk W., „Fizjologia człowieka w zarysie”, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007.
  3. Monika Jankowska, Anna Starzyńska, „Nowotwory złośliwe jamy ustnej — charakterystyka, diagnostyka, postępowanie”, Forum Medycyny Rodzinnej 2016, tom 10, nr 5, 111–262.

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Usuwanie kamienia nazębnego – przebieg i cena zabiegu

Choroba Zollingera-Ellisona (ZZE) – objawy i leczenie

Proteza szkieletowa – cena, rodzaje, refundacja NFZ

Nakładki na zęby – czym są, kiedy stosować, jaki jest ich koszt?

Czym są „cukry ukryte” i jak ich unikać? Ostrzega Tata Stomatolog

Czym są „cukry ukryte” i jak ich unikać? Ostrzega Tata Stomatolog

Bonding zębów – na czym polega? Jakie są jego efekty?

Chorobę da się… wyczuć. Co zapach mówi o twoim zdrowiu?

Jak dobrze myć zęby? Duet szczotka i pasta nie stanowi nawet połowy sukcesu

Wypadanie odbytnicy – przyczyny, objawy, leczenie

Szczoteczki do zębów w kubku

Jaką ilość pasty do zębów wyciskać na szczoteczkę? Większość ludzi robi to źle

projektowanie uśmiechu

„Od razu zauważam, gdy ktoś ma problem, bo mówi czy uśmiecha się, przekręcając głowę w bok, lub zasłania usta dłonią”. Lek. dent. Marcin Krupiński o projektowaniu uśmiechu

Kobieta u dentysty

Dlaczego ząb po leczeniu kanałowym boli? Wyjaśnia stomatolożka

Nowotwory jamy ustnej – przyczyny, objawy, leczenie

Odynofagia – objawy towarzyszące, przyczyny, badania, leczenie

dziewczyna leżąca na trawie

Po czym lepiej nie myć zębów i dlaczego? Lista problematycznych produktów

Phonebleaching. Czy można wybielić zęby, podłączając się… do telefonu?

USG ślinianek – co wykrywa, wskazania, jak wygląda?

Ojciec podnosi na rękach syna

Dentystka o karmieniu dziecka w nocy: najmocniejsze zęby tego nie wytrzymają

diament

Biżuteria nazębna – co trzeba o niej wiedzieć? Wyjaśnia stomatolog

Roczne dzieck śmieje się

Próchnica wczesnego dzieciństwa – jakie są przyczyny jej powstania i jak ją leczyć? Wyjaśnia stomatolog

kobieta zgrzytająca zębami

Bruksizm – przyczyny, objawy, leczenie. Co to jest?

Zielony stolec, biegunka i inne problemy z kupą. Co oznaczają?

Kobieta myje zęby

Szczoteczka soniczna – jak działa? Co to jest? Jak używać?

Dziecko płaczące z powodu gorączki przy ząbkowaniu

Gorączka u dziecka – przyczyny. Jak zbić gorączkę?

Najpopularniejsze

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

matka z dorosłą córką

„Przez całe życie była toksyczną osobą, w każdej roli: pracownika, koleżanki, siostry, córki. I toksyczną mamą” – opowiada 35-letnia Ada o swojej matce

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

białe plamy na paznokciach

Białe plamy na paznokciach – co oznaczają i jak się ich pozbyć?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

żyły na nogach

Zapalenie żył – jakie objawy wskazują na stan zapalny w żyłach powierzchownych i głębokich?