Dekompensacja – czym się charakteryzuje i jak ją leczyć?

Czym jest dekompensacja i jakie ma objawy? 

Dekompensacja definiowana jest jako załamanie psychiczne lub nerwowe, które wiąże się przede wszystkim z pojawieniem się trudności w zakresie radzenia sobie, spowodowanych brakiem działania dotychczasowych mechanizmów obronnych. Oznacza to, że u jednostki w takiej sytuacji, pojawia się sytuacja krytyczna i kryzysowa.  

Sam kryzys jest pojęciem bardzo ogólnym, ponieważ może dotyczyć różnych sfer życia. W psychologii autorzy często wykorzystuję chińskie podejście do kryzysu, zgodnie z którym z jednej strony takie zjawisko jest zagrożeniem, a z drugiej może być szansą na rozwój i zmianę dotychczasowego życia. Niestety kryzys psychiczny, nieleczony lub nieodpowiednio leczony, może doprowadzić do poważnych problemów, a także depresji.  

Bardzo trudno stwierdzić, jakie są konkretne objawy załamania psychicznego. Tak naprawdę symptomy mogą być powiązane z depresją, fobią, objawami somatycznymi. Wiele zależy od danej jednostki oraz sytuacji, która spowodowała dekompensację. Przykładowo w wyniku gwałtu może dojść do depresji u kobiety, ale wystąpić mogą także reakcje bólowe (w tym też pochwica) na jakiekolwiek inne bodźce powiązane ze sferą intymną (na przykład stosunek z innym partnerem, badania ginekologiczne). Tym samym konsekwencje załamania psychicznego mogą być poważne i mogą ciągnąć się przez całe życia.  

Dodatkowo pojawić się może PTSD, czyli zespół stresu pourazowego. związany z wieloma różnymi symptomami. U osób, które przechodzą lub też przeszły załamanie nerwowe, występować mogą także objawy takie jak bezsenność, brak sensu życia, spadek samooceny. Dobrze wiedzieć o tym, że załamanie psychiczne jest czymś innym niż depresja i nie należy mylić tych dwóch trudności. Przeczytaj więcej na temat załamania psychicznego w tym artykule.

Przyczyny załamania psychicznego 

Dekompensację wywołują przede wszystkim zdarzenia trudne i traumatyczne, a także bardzo bolesne. Do takich zdarzeń można zakwalifikować zarówno wojny i kataklizmy, jak i śmierć bliskiej osoby, gwałt lub utratę kogoś ważnego w życiu, czy też zwolnienie z pracy. Oczywiście do załamania psychicznego nie dochodzi u każdego człowieka, który doświadczył podobnych sytuacji. Spore znaczenie mają tutaj bowiem dotychczasowe życie, siła psychiki, a także osobowość danej jednostki. Tak naprawdę do dekompensacji może dochodzić także w innych momentach, na przykład w sytuacji załamania się dotychczasowych wartości religijnych, czy też etycznych.  

Przeczytaj więcej o załamaniu psychicznym jako naturalnej reakcji obronnej organizmu.  

Rodzaje dekompensacji 

W literaturze wyróżniane są cztery główne rodzaje dekompensacji: 

• dekompensacja psychotyczna – zaburzenie adaptacyjne, przypominające psychozę, przy czym pojawia się ono głównie u osób z zaburzeniem osobowości borderline; 
• dekompensacja psychoneurotyczna – występuje przede wszystkim u seniorów, wiąże się głównie ze zmianą otoczenia i środowiska funkcjonowania, czy też utratą współmałżonka lub dziecka; niestety w tym przypadku może dochodzić do pojawienia się manii, zaburzeń odżywiania, problemów ze zdrowiem fizycznym oraz dezorientacji i zaburzeń nastroju; 
• dekompensacja behawioralna – związana zwykle z traumatycznymi wydarzeniami, po których człowiek chce targnąć się na własne zdrowie lub życie, czy też próbuje zdecydować się na zabójstwo, a tym samym ten rodzaj dekompensacji jest niebezpieczny nie tylko dla jednostki, ale również otoczenia; 
• dekompensacja strukturalna – dochodzi do załamania struktury osobowości, czego konsekwencją może być paranoja lub depresja.

Leczenie dekompensacji  

Kryzysy psychiczne są poważnym problemem i sporym zagrożeniem zarówno dla osoby dotkniętej, jak i jej bliskich oraz innych ludzi w otoczeniu. Zwykle początek procesu leczenia dekompensacji to interwencja kryzysowa lub spotkanie z psychiatrą, albo psychologiem. Interwencja kryzysowa jest wszechstronnym i bezpłatnym sposobem na pomoc osobie z załamaniem psychicznym lub kryzysem życiowym. Efektem interwencji kryzysowej ma być szybka, doraźna, pomoc, a nie zupełne poradzenie sobie z problemem i jego przyczynami. W praktyce więc interwencja kryzysowa nie może w żadnym stopniu zastąpić psychoterapii, jednak jest dobrą metodą w sytuacji poważnych trudności życiowych. Niestety w Polsce osoby pracujące w interwencji kryzysowej są bardzo słabo opłacane, dlatego ich liczba jest stosunkowo niewielka. Oznacza to zwykle brak wykwalifikowanego personelu, a więc zamiast psychologa lub psychiatry, na miejsce zdarzenia może przyjechać inny specjalista.  

W przypadku ustabilizowanej dekompensacji, tj. takiej, która nie zagraża już życiu i zdrowiu ludzkiemu (na przykład jednostka nie chce targnąć się na swoje życie lub popełnić inny czyn), dobrym rozwiązaniem jest wizyta u psychiatry, psychiatry-psychoterapeuty lub psychologa-psychoterapeuty. Psychiatra jest specjalistą, który może pomóc na dwa sposoby, a więc w formie farmakoterapii (przepisania odpowiednich leków, stosowanych zwykle krótkoterminowo) oraz psychoterapii (rozwiązania problemu związanego z wydarzeniem traumatycznym, na przykład poprzez terapię poznawczo-behawioralną).

Gdzie szukać wsparcia? Czy można znaleźć pomoc bezpłatnie? 

Poszukując pomocy w załamaniu psychicznym, pierwszym wyborem powinna być interwencja kryzysowa, która jest bezpłatna. Dotyczy to jednak tylko konkretnych sytuacji, które nastąpiły niedawno (na przykład kilka godzin wcześniej lub w danym momencie), a nie kilka miesięcy temu. Interwenci działają krótkoterminowo i opierają się tylko na zdarzeniu traumatycznym.  

Teoretycznie z usług ośrodka interwencji kryzysowej można skorzystać także w sytuacji chronicznego problemu, jednak nie zawsze znajdzie się odpowiedni specjalista, ponieważ pracownicy zajęci są nagłymi wydarzeniami. Bezpłatną pomoc można znaleźć także w gabinetach psychoterapii, poradniach psychologicznych oraz u psychiatry. Konieczne jest jednak posiadanie skierowania na terapię w ramach NFZ lub wizytę u specjalisty. Takie skierowanie powinien wypisać lekarz internista.  

W  kryzysie można szukać także wsparcia przez telefon, korzystając z następujących numerów: 

• Całodobowa Linia Wsparcia: 800 70 2222 

• Poradnia Telefoniczna: 116 123 
• Centrum Praw Kobiet (różne numery, w zależności od miasta) 
• fundacje i inne organizacje, działające w danym regionie.  

Dowiedz się więcej o tym, gdzie szukać pomocy w załamaniach psychicznych, z naszego artykułu.  

Źródła: 

1. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0272735810000991 [dostęp: 20.02.2023] 
2. http://www.psychiatria.com.pl/index.php/wydawnictwa/2019-vol-19-no-1/dekompensacja-psychotyczna-w-przebiegu-jadlowstretu-psychicznego-problem-braku-wspolpracy-pacjentki-w-leczeniu-opis-przypadku  [dostęp: 20.02.2023]
3. http://212.51.210.149/bitstream/handle/11652/4422/Grabarczyk_A_Interwencja_Kryzysowa_2022.pdf?sequence=1&isAllowed=y  [dostęp: 20.02.2023]
4. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_17951_lrp_2016_35_1_197  [dostęp: 20.02.2023]
5. https://journals.viamedica.pl/diabetologia_praktyczna/article/view/61986  [dostęp: 20.02.2023]
6. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=749860  [dostęp: 20.02.2023]