Przejdź do treści

„Potrzeba cierpliwości i czasu, bo pomaganie 'na siłę' to przecież forma przemocy” – mówi asystentka zdrowienia Anna Olearczuk

"Potrzeba cierpliwości i czasu, bo pomaganie 'na siłę' to przecież forma przemocy" - mówi asystentka zdrowienia Anna Olearczuk Getty Images
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
„Mądra feministka wie, że seks nie uprzedmiatawia”. Maja Staśko wspólnie z psychiatrką komentują wywiad Dody o seksworkingu
marihuana a schizofrenia
Palenie marihuany zwiększa ryzyko wystąpienia schizofrenii? Czterokrotny wzrost zachorowań w Danii
Koronawirus powoduje spadek poziomu inteligencji? Nowe badanie w „The Lancet”
Wariant Delta / Heather Morse
„Wariant Delta nie tylko jest bardziej zakaźny, ale namnaża się ponad 1000 razy szybciej”. Nowe badania w „Nature”
Kobieta i mężczyzna całują się
Seks tantryczny – co to jest? Tantra, czyli inny wymiar miłości

– Żeby zostać asystentem zdrowienia, trzeba samemu doświadczyć kryzysu psychicznego. Ważna jest własna psychoterapia, bo dzięki niej możemy nasze doświadczenie kryzysu, choroby i wejścia w proces zdrowienia „przepracować” tak, by stało się naszym zasobem, z którego będziemy mogli bezpiecznie korzystać w pracy – wyjaśnia Anna Olearczuk, asystentka zdrowienia.

Rolą asystenta zdrowienia jest towarzyszenie podopiecznemu bez wywierania przymusu działania, bez przyspieszania powrotu do zdrowia, ale jednocześnie asystent motywuje do aktywności, do działań na rzecz własnego zdrowia. Ważne jest bycie obok. Jak praca w tym zawodzie wygląda w praktyce? W rozmowie z Hello Zdrowie opowiada o tym Anna Olearczuk asystentka zdrowienia ze Środowiskowego Centrum Zdrowia Psychicznego dla dorosłych na warszawskich Bielanach.

 

Barbara Dąbrowska: Asystentów zdrowienia nazywa się także ekspertami przez doświadczenie, co według mnie dużo lepiej oddaje sedno tego zawodu. Jakie są zadania asystenta zdrowienia?

Anna Olearczuk: To nie są równoznaczne pojęcia, bo nie każdy ekspert przez doświadczenie jest odpowiednio przeszkolony, żeby móc pracować jako asystent zdrowienia. Asystent zdrowienia to osoba, która doświadczyła kryzysu psychicznego i teraz wspiera innych, którzy przechodzą przez podobne doświadczenie. Rolę asystentów dobrze opisuje akronim NATURE, gdzie każda litera opisuje składową relacji, jaką nawiązujemy z naszymi podopiecznymi. N to nadzieja, A oznacza akceptację, T – towarzyszenie, U mówi o umacnianiu, R to reakcja i w końcu E – empatia Każda litera równie ważna. Własnym przykładem dajemy nadzieję na wyzdrowienie lub poprawę funkcjonowania w codziennym życiu. Na to, że świat nie musi kończyć się na chorobie, że można nauczyć się z nią żyć i to życie może być całkiem fajne. Akceptujemy zarówno samego siebie i własną chorobę, jak również osobę, którą wspieramy, bez oceniania i obwiniania.

Rolę asystentów dobrze opisuje akronim NATURE, gdzie każda litera opisuje składową relacji, jaką nawiązujemy z naszymi podopiecznymi. N to nadzieja, A oznacza akceptację, T - towarzyszenie, U mówi o umacnianiu, R to reakcja i w końcu E - empatia. Każda litera równie ważna

Takie podejście tworzy spajające zrozumienie na poziomie emocji, zrozumienie również tego, że w danym momencie chory nie jest w stanie, nie jest gotowy lub nie chce, żeby coś zrobić czy zmienić. Potrzeba cierpliwości i czasu, bo pomaganie „na siłę” to przecież forma przemocy. Taka akceptacja choroby sprawia, że nie czujemy się gorsi z jej powodu i stanu, w jakim jesteśmy. Oczywiście, jednocześnie staramy się motywować do podjęcia działań na rzecz zdrowienia, do aktywnego włączenia się w ten proces i służymy wsparciem.  Towarzyszenie to bycie obok, słuchanie, rozmowa, dzielenie się doświadczeniem choroby. Jest podążaniem za osobą w kryzysie, dawaniem swojego czasu i uwagi. Bardzo ważne dla osoby w kryzysie psychicznym jest jej umacnianie, dostrzeganie zalet, skupienie na potencjale. Pokazywanie, że z choroby też może wyniknąć coś dobrego. To ułatwia jej zaakceptowanie. Kolejna jest reakcja – asystent powinien zareagować, gdy zauważy oznaki pogorszenia stanu psychicznego, stanu zdrowia, zarówno osoby wspieranej, jak i własnego (a to przecież nie jest wykluczone). Im wcześniej się zadziała, tym lepiej dla obu stron. A empatia połączona z doświadczeniem pozwala być blisko drugiego człowieka i jak najskuteczniej mu pomagać. To wszystko tworzy życzliwy koktajl budujący relację.

Anna Olearczuk

Czy mając doświadczenie w zdrowieniu z danej jednostki chorobowej (np. depresji) można wspierać osobę z zupełnie inną chorobą (np. schizofrenią)?

Uważam, że tak. Część doświadczeń w przypadku różnych zaburzeń i chorób jest podobna, sporo problemów, z którymi trzeba się zmierzyć, również. Sądzę, że tak samo, jak ważne jest doświadczenie choroby i zdrowienia, równie ważna jest dobra relacja, oparta między innymi na szacunku, akceptacji i zaufaniu. Taka relacja wytwarza się pomiędzy osobą z doświadczeniem kryzysu psychicznego a asystentem zdrowienia. Muszę jednak otwarcie przyznać, że do tej pory łatwiej współpracowało mi się z osobami z doświadczeniem kryzysu podobnym do mojego. Widzę też, że im dłużej pracuję i im większą mam wiedzę oraz doświadczenie, tym staje się to mniej istotne.

Wystawa "Tacy jak my" / Karolina Jonderko

Asystenci zdrowienia bazują na swoim doświadczeniu i to daje im możliwość niesamowitego połączenia w relacji z chorym, jakiego nie mogą dać mu lekarze. Czy jednak nie boisz się sytuacji, w której okaże się, że twoje doświadczenia są jednak zupełnie odmienne od doświadczenia podopiecznego? Nie zawsze przecież jest tak, że „mam tak samo, jak ty”.

Oczywiście, zdarzają się przypadki, w których moje doświadczenie jest zupełnie inne, ale też pacjenci mają różne potrzeby. Czasami ważne jest po prostu empatyczne wysłuchanie, bycie obok, czyli ta relacja, o której wspomniałam wcześniej. Zdarza się jednak i tak, że to może być za mało, a asystent z innym doświadczeniem byłby skuteczniejszy w pomocy danej osobie. W miejscu, w którym pracuję, jest nas czworo. To bardzo komfortowa sytuacja, bo mamy różne doświadczenia i możemy dopasować wsparcie do potrzeb podopiecznego.

Ilu podopiecznych na raz może mieć asystent zdrowienia? Podopieczni są przecież również pewnego rodzaju obciążeniem i asystent również powinien dbać o swój dobrostan. 

To, z iloma osobami może pracować w tym samym czasie asystent, zależy od różnych czynników, chociażby od stanu zdrowia pacjenta. Niektórzy potrzebują częstego kontaktu, z innymi można się rzadziej spotykać. Korzystamy też z różnych form pracy, czasem są to zajęcia grupowe, innym razem spotkania indywidualne. Ważne są osobiste możliwości asystenta, bo tak, „przeciążenie” skutkuje pogorszeniem stanu zdrowia. Moim zdaniem bardzo trudno jest określić „odgórnie” konkretną liczbę osób, z którą ma pracować asystent, a próba wprowadzenia czegoś takiego byłaby, biorąc pod uwagę dobro pacjenta i asystenta zdrowienia, bez sensu, a wręcz szkodliwa.

Pracujesz także w domach chorych czy wyłącznie w szpitalach?

Pracuję w Środowiskowym Centrum Zdrowia Psychicznego dla dorosłych w Warszawie na Bielanach. To jest pomoc na miejscu w Centrum, albo w domu osoby, którą wspieram. Osobiście nie pracuję na oddziale szpitalnym, ale staż odbywałam na zamkniętym i dziennym oddziale szpitalnym. Asystenci zdrowia są potrzebni wszędzie tam, gdzie mamy do czynienia z kryzysem psychicznym, a wciąż jest ich niewielu.

Wsparcie ogranicza się tylko do osoby chorej czy opieką asystenta zdrowienia obejmuje się też całą rodzinę? Pomagasz np. w organizacji życia po wyjściu ze szpitala?

Zazwyczaj wspieram konkretną osobę, co nie wyklucza rozmów z rodziną, jeżeli ta osoba wyrazi taką chęć. Trzeba pozostawać otwartym na sugestie pacjenta. Nasze Centrum współpracuje również z Ośrodkiem Pomocy Społecznej i razem staramy się pomóc osobie w kryzysie w różnych sytuacjach, w tym np. po wyjściu ze szpitala. W Centrum stawiamy na pracę zespołową i dopasowujemy działania do zakresu, jaki jest potrzebny. Czasem może to być rozmowa, a czasem pomoc w znalezieniu pracy.

Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego

Jak się zostaje asystentem zdrowienia? 

Żeby zostać asystentem zdrowienia, trzeba samemu doświadczyć kryzysu psychicznego. Oczywiście szkolenie można zacząć dopiero wtedy, gdy jest się w stabilnym stanie zdrowia. Ważna jest własna psychoterapia, bo dzięki niej możemy nasze doświadczenie kryzysu, choroby i wejścia w proces zdrowienia „przepracować” tak, by stało się naszym zasobem, z którego będziemy mogli bezpiecznie korzystać w pracy. Szkolenie, które aktualnie odbywa się w Krakowie, składa się z 10 weekendowych modułów. Niestety teraz, ze względu na sytuację epidemiczną jest realizowane zdalnie. Obejmuje m.in. zagadnienia związane z empatyczną komunikacją, wglądem w chorobę, rozpoznawaniem wczesnych objawów kryzysu, zdrowieniem czy etyką.

Czy z tego zawodu można się w Polsce utrzymać?

Zarobki są niestety dość niskie, poza tym większość z nas pracuje na część etatu. Jeżeli ktoś sam ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania, opłatami, leczeniem, codziennym życiem, moim zdaniem nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać (chociaż może komuś się to udaje). Bez dodatkowego źródła dochodów, nie utrzymałabym się z obecnej pracy… Mam nadzieję, że to się kiedyś zmieni i zawód ten będzie doceniany, bo daje niezwykłą satysfakcję, ale jak wiadomo satysfakcja rachunków nie opłaci.

Bez dodatkowego źródła dochodów, nie utrzymałabym się z obecnej pracy… Mam nadzieję, że to się kiedyś zmieni i zawód ten będzie doceniany, bo daje niezwykłą satysfakcję, ale jak wiadomo satysfakcja rachunków nie opłaci

Osoby chorujące psychicznie są w Polsce silnie stygmatyzowane. Wiedza na temat chorób psychicznych i leczenia jest niewielka, co potęguje lęk i nasila stygmatyzację w społeczeństwie. Jak przełamać tą barierę?

Edukacja, edukacja i jeszcze raz edukacja. Prowadzona w bardzo rozmaity sposób, z wykorzystaniem różnych kanałów komunikacyjnych. Ogromna jest w tym rola mediów, szkolnictwa na każdym poziomie, artystów, twórców, w ogóle ludzi związanych ze światem sztuki i kultury, Kościoła, itd. Stereotypowy, stygmatyzujący obraz człowieka chorującego psychicznie często pojawia się w filmach czy serialach, utrwalając uprzedzenia i wzmagając lęk osób zdrowych przed tym, czego nie rozumieją. Dlatego bardzo ważna jest działalność ekspertów przez doświadczenie, ponieważ najlepiej pokazują zdrowym, że osoba z diagnozą psychiatryczną jest tak samo człowiekiem, tylko zmagającym się z dodatkowymi czy po prostu innymi problemami.

Jaka jest według ciebie największa bolączka polskiej psychiatrii ? 

Tych bolączek jest tyle… Trudno wybrać tylko jedną. Wiele z nich można rozwiązać zwiększając odpowiednio finansowanie oraz kontynuując reformę psychiatrii, czyli tworząc kolejne Centra Zdrowia Psychicznego. Wtedy osoba potrzebująca pomocy będzie mogła ją uzyskać szybko i skutecznie dzięki wykwalifikowanym i godnie (mam nadzieję) opłacanym pracownikom centrów, w sprzyjających zdrowieniu warunkach Wówczas zamknięty, całodobowy, szpitalny oddział psychiatryczny będzie ostatecznością.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Kobieta

„Uwolniłam się od uzależniania szczęścia od wyglądu. Ta wolność w głowie jest warta każdej ceny” – pisze dietetyczka Magda Hajkiewicz-Mielniczuk

Depresja maskowana – przyczyny, objawy, leczenie

„Matki są, jakie są”. Fragment książki „Być córką i nie zwariować” Katarzyny Miller i Anny Bimer

samotna dziewczyna

„Jak nie masz co robić, to śpisz, żeby dzień, który ciągnie się jak nudne niedzielne popołudnie, jak najszybciej minął”. Trzy rozmowy o samotności

depresja seniora

Seniorzy z depresją. „Nawet 40 proc. epizodów depresyjnych u osób w wieku podeszłym pozostaje niezdiagnozowanych” – mówi psychiatra Hubert Sońta

Czy da się być cały czas w dobrej formie?

Stres mniejszościowy powoduje, że osoby LGBTQ+ się izolują, ukrywają swoją orientację seksualną lub tożsamość płciową – pisze psycholożka Anna Cyklińska

"Wyglądasz, jakbyś była w ciąży". Maja Bohosiewicz wyjaśnia, dlaczego nikt nigdy nie powinien tak mówić

„Wyglądasz, jakbyś była w ciąży”. Maja Bohosiewicz wyjaśnia, dlaczego nikt nigdy nie powinien tak mówić

SESJA TERAPEUTYCZNA: Jest tu miejsce na pacjenta takim, jakim jest

Iga Krefft

Iga Krefft: Od sześciu lat choruję na nerwicę z epizodami depresji. Dwa lata temu przeszłam załamanie nerwowe

Nerwica w ciąży – objawy, leczenie, wpływ na dziecko

Terapia… lasem

Kobieta

„Metoda warta uwagi, a przede wszystkim odczarowania” – pisze o hipnozie lek. Aleksandra Pięta

Marzena Barszcz, psychoterapeutka

SESJA TERAPEUTYCZNA: Jesteś swoim ciałem

„Z osób z borderline robi się straszne potwory, które wrzeszczą, demolują domy, biją partnerów. To bzdura” – mówi psycholożka Monika Kotlarek

Nie wypada? A właśnie że wypada!

Kobieta trzyma psa na rękach

Stres. Jak sobie z nim radzić? Oto 14 pomysłów, jak poradzić sobie ze stresem

Przemek Kleniewski

Przemek Kleniewski: Odpowiadają wprost, że nie widzą już sensu istnienia, że nic ich nie cieszy, porzucili dawne pasje

„Na świecie naprawdę istnieją recepty na książki”– mówi dr Wanda Matras-Mastalerz, prezes Polskiego Towarzystwa Biblioterapeutycznego

Czy depresję można odziedziczyć? Tłumaczy Anna Morawska-Borowiec, prezes Fundacji „Twarze depresji”

Janina Bąk

Janina Bąk: choroba dała mi 58 blizn po samookaleczeniach. Takich, których nie da się usunąć

Katarzyna Szczerbowska/ Archiwum prywatne

Katarzyna Szczerbowska: Stan psychozy jest trochę jak sen. Trudno przekazać, jaką udręką jest takie śnienie na jawie

6 rzeczy, których lepiej nie mówić osobom z zaburzeniami odżywiania

Dorota Ostrowska-Karwat, psychoterapeutka

SESJA TERAPEUTYCZNA: Człowiek sam wie, co dla niego najlepsze

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

ucho kobiety

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

kobieta z problemami skórnymi

Wybroczyny (petocje) – co to jest, dlaczego powstają i jak sobie z nimi poradzić?

matka z dorosłą córką

„Przez całe życie była toksyczną osobą, w każdej roli: pracownika, koleżanki, siostry, córki. I toksyczną mamą” – opowiada 35-letnia Ada o swojej matce

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Bąbel po oparzeniu - dowiedz się, jak leczyć pęcherze

Bąbel po oparzeniu – dowiedz się, jak leczyć pęcherze

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?

plamy na nogach

Czym są czerwone plamy na nogach i co może być ich przyczyną?