Przejdź do treści

Moje emocje przejmują nade mną kontrolę. Czy da się nad nimi zapanować?

kobieta zamyślona patrzy przez okno
źródło: iStock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
„Ta decyzja zaprzecza dorobkowi ostatnich 40 lat polskiej medycyny rozrodu, neonatologii i pediatrii”. NIL i PTP o wyroku Trybunału Konstytucyjnego
dziewczyna, ból
„Czy wiesz, czym jest ból?”. Dr Paweł Kabata w mocnych słowach o tym, że nikt nie ma prawa do decydowania o cierpieniu innych
Przeziębienie w ciąży? Lekarka radzi, jak sobie z nim poradzić
Przeziębienie w ciąży? Lekarka podpowiada, jak sobie z nim poradzić
Personel medyczny z własnych środków stworzył „śluzę antycovidową”. Folia szklarniowa i czarne worki na śmieci mają chronić przed wirusem
Jak rozmawiać z dziećmi o sytuacji po wyroku Trybunału Konstytucyjnego ws. aborcji? Podpowiadają autorki profilu "Jak wychować dziewczynki"
Jak rozmawiać z dziećmi o protestach po wyroku Trybunału Konstytucyjnego ws. aborcji? Podpowiadają autorki profilu „Jak wychować dziewczynki”

Motyle w brzuchu, zupełne odrętwienie albo rozpierająca energia – to odczuwane przez nas fizycznie emocje. Każdą czujemy inaczej, ale jak zapanować nad tymi niechcianymi?

Kartezjusz, francuski filozof, fizyk i matematyk, w XVII w. zrobił ludzkości filozoficznego psikusa i promując swój radykalny dualizm, całkowicie rozdzielił fizyczne ciało od myślącej duszy. Zaznaczył, że budują je dwie odmienne substancje, które nie mogą na siebie wzajemnie oddziaływać. Ale odetchnijmy – od czasów Kartezjusza wiele się zmieniło. Pojawiło się pojęcie emocji, a tam, gdzie są emocje, ciało i umysł grają w jednej drużynie. Widzialne ciało wydaje się zrozumiałe, ale przeżywane emocje – nie zawsze. Zatem najpierw o tym…

Czym jest emocja?

To pytanie postawił sobie w XIX wieku William James, amerykański psycholog i fizjolog. Pojęcie emocji, z łac. e movere, oznacza „w ruchu” i początkowo było używane w innym kontekście. James, bazując na naukowym dorobku przyrodnika i ewolucjonisty Karola Darwina, podtrzymał ideę ruchu. Emocjom nadał charakter działaniowy, stwierdzając, że ich pojawienie się jest wynikiem reakcji psychicznej.

Zgodnie z podejściem Darwina emocje mamy wbudowane w dość stare obwody nerwowe naszych mózgów, co rozwinęło pogląd o ich biologicznym podłożu. Zaczęły kształtować się miliony lat temu, po to, by w momencie zaistnienia bodźca organizm mógł poradzić sobie z zastaną sytuacją, a przede wszystkim przetrwać. Nie ma znaczenia, czy to praprzodek człowieka, który niegdyś doznawał uczucia wstrętu na widok zepsutej padliny, czy my sami w restauracji doznajemy go na widok nieświeżych krewetek – obrzydzenie będzie podobne. Jest ono jedną z pakietu sześciu podstawowych emocji. Dysponujemy jeszcze: złością, strachem, szczęściem, smutkiem i zaskoczeniem. Wszystkie one włączają się automatycznie, czyli odruchowo, co ukuło pogląd o nieracjonalności emocji. Owszem – emocje są nieracjonalne, ale tylko te pierwotne, bo pojawiają się bez zastanowienia. Natomiast wiele emocji wyższych, tzw. złożonych, jak lęk, duma czy nawet miłość, powstaje przy zaangażowaniu rejonu przedczołowego kory nowej mózgu. I ta, ewolucyjnie najmłodsza, jest bardzo racjonalna. To ona pomaga nam planować i przewidywać konsekwencje, a dla spontanicznych porywów emocjonalnych stanowi wręcz hamulec.

Wraz z ewolucyjnym rozwojem mózgu nieprzerwanie toczy się rozwój kulturowy człowieka. Ludność zamieszkująca różne obszary geograficzne tworzy elementy znamienne dla danych społeczeństw. Niegdyś przypuszczano, że to właśnie w kulturze leży podłoże emocji. Pogląd ten w latach 60. XX wieku przeżył swoje pięć minut sławy. Jednym z jego zwolenników był amerykański psycholog Paul Ekman. Jednak wkrótce, dzięki swoim pionierskim badaniom, Ekman zmienił front – z kulturowego na biologiczny. Pokazał on, że wyrazy mimiki twarzy są tak samo interpretowane przez ludność różnych narodów. Oznacza to, że ludzkość posiada jeden wspólny język emocji, który rozwinął się jako pierwszy. Dopiero potem zaczęły się kształtować cechy międzykulturowe, jak języki mówione.

 

Co robi ciało?

Bywa przepełnione dumą, innym razem rozpiera je radość, a czasem paraliżuje strach. Tak poprzez opis zachowania ciała mówimy o emocjach. Wydawałoby się, że emocje są atrybutem psychiki, bo powstają w mózgu. Ale przecież ukształtowały się po to, by wywoływać reakcje ciała, muszą więc wchodzić z nim w bliską komitywę. Istotnie, kiedy pracuje psychika, pracuje też ciało. Emocje są stanem umysłu, który dosłownie rozchodzi się po ciele. To właśnie ciało jest ich nośnikiem. Aby poczuć w ciele emocję, taki stan musi zostać uświadomiony, a więc musimy zdać sobie sprawę z tego, że ciało zostało pobudzone. Następnie, analizując sytuację, która wywołała pobudzenie, możemy odczytać jego jakość, czyli nazwać przeżywaną emocję. Nazywając ją, określamy swój stosunek do otoczenia.

Oczywiście, nie zawsze chcemy głośno mówić o uczuciach, ale też nie wszystko jesteśmy w stanie zataić. Pewne przejawy emocji można kontrolować – możemy powstrzymać chęć płaczu, wyregulować tempo oddechu, sposób mówienia czy ułożenie sylwetki. Natomiast nie da się pohamować odruchów fizjologicznych pochodzących z głębi ciała, jak rytm serca, praca gruczołów potowych, czy skurcze żołądka i jelit. Są to autonomiczne sygnały ciała, które dają wewnętrzny obraz emocji, niezależnie od tego, czy emocja jest ujawniona, czy też niewidoczna na zewnątrz.

Chęć zlokalizowania w ciele takich fizjologicznych miejsc odczuwania emocji pokierowała grupą naukowców Uniwersytetu Aalto w Helsinkach. Do eksperymentu przystąpiło 700 ochotników z Finlandii, Szwecji oraz odległego Tajwanu. Badanie było proste: uczestnicy wyobrażali sobie kolejno jedną z 14 zaproponowanych emocji. Na pustej sylwetce na ekranie zaznaczali obszary ciała, które ich zdaniem są najbardziej aktywne podczas doznawania danej emocji. Natomiast na drugiej sylwetce badani zaznaczali nieaktywne obszary ciała. My możemy spróbować tutaj, pod numerem „[1]”. Tym sposobem otrzymano 14 wzorców emocjonalnych. Obszary w kolorach najcieplejszych uważane są przez badanych za najbardziej aktywne, natomiast w kolorach najchłodniejszych – jako nieaktywne podczas przeżywania danej emocji. W większości przypadków uczestnicy badań podobnie zaznaczali miejsca odczuwania danej emocji niezależnie od różnic kulturowych, co potwierdza tezę o ich biologicznym pochodzeniu. Wyniki te pokazują też, że każda emocja obejmuje charakterystyczne dla siebie partie ciała. Trzeba to tylko uchwycić.

Dziewczyna na lotnisku

Złapać emocje

Złość czy zazdrość? Oto jest pytanie. Chcąc nazwać daną emocję, zazwyczaj uciekamy się do opisu zaistniałej sytuacji, ale tutaj czyha na nas niebezpieczeństwo. Jeśli błędnie zinterpretujemy wydarzenia, błędnie nazwiemy emocję. Dlatego też warto dodatkowo zadać sobie pytanie: co czuję? Trzeba wczuć się w ciało, by zlokalizować aktywne miejsca przeżywania emocji. Rozpoznanie własnych emocji pozwala na ocenę sytuacji z dystansu. Kiedy je nazywamy, chwytamy je w garść. Wtedy to my decydujemy, co z nimi zrobimy, a nie one, co zrobią z nami. Zatem, udanych łowów!

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Zainteresują cię również:

Agnieszka Chylińska

Agnieszka Chylińska: To jest dla mnie jakiś najgorszy horror. Jako matka dzieci szczególnej troski jestem przerażona i zbulwersowana tym, co się dzieje

Już niedługo w księgarniach książka Anny Golan i Justyny Majewskiej „To tylko seks”. Mamy przedpremierowy fragment!

Fantazje seksualne to zdrada partnera? A może wyraz naszej miłości?

Znasz to uczucie, kiedy oblewa cię fala wstydu? Psycholożka Anna Cyklińska wyjaśnia, jak możesz pracować z tą emocją

Zakochana para na tle morza

Zakochanie a miłość. Na czym polega różnica?

„Z twoimi ocenami to skończysz na ulicy!”, „Jesteś do niczego!”, „Zamknij się, ryby i dzieci głosu nie mają”. Tak brzmi przemoc psychiczna wobec dzieci

Joanna Jedrusik

Joanna Jędrusik: „Tinder zapełnia jakąś pustkę, a jednocześnie inne pustki tworzy”

"Krytyka w gabinetach specjalistów w żadnym, ale to absolutnie w żadnym przypadku, nie pobudza do zmiany". Karla Orban mówi, dlaczego tak często tam się z nią stykamy i co sprawia, że jest nieskuteczna

„Krytyka w gabinetach specjalistów w żadnym przypadku nie pobudza do zmiany”. Karla Orban mówi, dlaczego tak często tam się z nią stykamy

„Jeśli chcemy widzieć potęgę kobiet, musimy znajdować sobie za przewodniczki stare i mądre kobiety” – o menopauzie bez wstydu mówi Voca Ilnicka

Drew Barrymore: Chrzanić operacje plastyczne! Wolałabym wyglądać jak stare, zramolałe psisko, niż tak się torturować

Co może boleć ze stresu? Sprawdź, zanim sięgniesz po leki przeciwbólowe

rozstanie

Rozstanie – jak sobie z nim poradzić? Etapy żałoby

Złośliwe żarty – jak na nie reagować? Porady psychologa

10 najważniejszych filmów o depresji

Kobieta z kwiatami na czole

Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego. Jak zadbać o swój komfort psychiczny? Wyjaśnia psycholożka Anna Cyklińska

Tilda Swinton

Tilda Swinton: Płeć to tylko rola, którą mamy do odegrania. Ta sama osoba. Żadnej różnicy. Tylko inna płeć

Dziewczyna stoi i trzyma się za ramię. Obok bukiet kwiatów

W jaki sposób wspierać osoby w kryzysie psychicznym? Przeczytaj „Poradnik antykryzysowy” Anny Cyklińskiej

Katarina Hellstrom: „Obecnie modne jest posiadanie twardego, wciągniętego i płaskiego brzucha. Przepraszam za mocne słowa, ale to powolne samobójstwo”

,,To tylko seks? Naga prawda o naszych pragnieniach” to kompendium wiedzy o ludzkiej seksualności. Mamy patronat!

Monika Baryła-Matejczuk

„Wysoka wrażliwość rzadko jest wymieniana wśród cech efektywnego pracownika. Zupełnie niesłusznie” – zauważa Monika Baryła-Matejczuk

„Głównym problemem w relacjach psio-ludzkich jest to, że mówimy w innych językach”. Zofia Zaniewska-Wojtków i Piotr Wojtków, behawioryści psów, tłumaczą nam mowę czworonogów

Kate Beckinsale

Kate Beckingsale opowiedziała o swoim poronieniu. „To może być najbardziej samotny i niszczący duszę czas”

Chrissy Teigen, amerykańska modelka i prezenterka telewizyjna, poroniła. „Odczuwamy ból, jakiego nigdy wcześniej nie czuliśmy”

Sekrety szczęśliwych par – 10 filarów udanego związku

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Czym jest aborcja eugeniczna? Czy jest legalna w Polsce? Dlaczego budzi kontrowersje?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Łóżkowy savoir-vivre. Kilka przykładów fajnych zachowań w sypialni

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku