Przejdź do treści

Stres oksydacyjny – jak walczyć z wolnymi rodnikami?

Ilustracja: shutterstock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Kiszona kapusta
Kiszona żywność pełna witamin. Powody, dla których warto kisić warzywa
Screen z kampanii Seni Lady
Ile tematów tabu mają kobiety po 30-tce? Zobacz fenomenalną reklamę, która mówi o problemach tysięcy Polek
Owsianka rządzi
Owsianka rządzi! Poznaj 3 przepisy z owsianką w roli głównej
Dorosła córka z matką
Jak wspierać mamę, która ma za wysoki cukier we krwi?
Przygotowywanie herbaty na przeziębienie z imbirem, miodem, czosnkiem, cytryną
Imbir na przeziębienie – jak go wykorzystać, aby skutecznie pozbyć się choroby?

Siwiejące włosy, utrata jędrności skóry i pogłębiające się zmarszczki – te wszystkie zmiany mają swój początek na poziomie komórkowym i wynikają z nadmiaru wolnych rodników. To one stopniowo uszkadzają DNA, mitochondria i błony komórkowe. Tych procesów nie da się uniknąć, ale można je ograniczyć i spowolnić. Podpowiadamy jak.

Żeby pokonać wroga, najpierw trzeba go dobrze poznać. Wolny rodnik to atom lub cząsteczka mająca na swojej ostatniej powłoce nieparzystą liczbę elektronów i zdolna do funkcjonowania w takiej formie. Każdy atom tlenu pierwotnie ma na swojej orbicie pary elektronów. Kiedy jeden z nich gdzieś się zgubi – a stać się to może w czasie którejś z licznych reakcji z udziałem tlenu – pojawia się puste miejsce. Atom traci wtedy równowagę i zaczyna poszukiwać swojej brakującej części w najbliższym otoczeniu. Znajduje ją, atakuje i zabiera potrzebny elektron. W ten sposób, co prawda, może pochwalić się parzystością, ale z kolei ograbiony z jednego elektronu atom sam staje się wolnym rodnikiem. To błędne koło utraty i pozyskiwania elektronów naukowcy nazywają łańcuchową reakcją oksydoredukcyjną.

Organizm w stresie oksydacyjnym

Wolny rodnik tlenowy szuka pary dla swojego samotnego elektronu trochę na oślep. To znaczy, że nie atakuje siostrzanego atomu tlenu, ale zadowala się białkami lub lipidami. Kradnąc im brakujący elektron, stopniowo niszczy ich strukturę. Do pewnego czasu organizm potrafi zachować względną równowagę pomiędzy reakcjami wywoływanymi przez wolne rodniki (czyli utlenianiem białek, lipidów, kwasów tłuszczowych) a zdolnością do naprawy szkód (czyli działaniem antyoksydacyjnym). Kiedy jednak wolnych rodników jest za dużo, a w organizmie nie ma wystarczającej ilości niskocząsteczkowych antyoksydantów albo enzymy o działaniu antyoksydacyjnym przestają działać, wtedy reakcje utleniania zaczynają dominować. Ten brak równowagi nazywany jest stresem oksydacyjnym.

Na szybkość i agresywność działania wolnych rodników wpływają zarówno geny, jak i zanieczyszczenie środowiska oraz czynnik zależny od nas – styl życia. Proces powstawania reaktywnych form tlenu przyspiesza palenie papierosów, długotrwały i nierozładowany stres, nadmierne opalanie (bez zabezpieczenia filtrami), ale też zbyt intensywna aktywność fizyczna. Tak więc zasada „sport to zdrowie” obowiązuje, ale w odniesieniu do umiarkowanego wysiłku. W czasie intensywnego przyspieszona zostaje bowiem przemiana materii, a szybszy metabolizm oznacza szybsze przetwarzanie tlenu i glukozy w energię – czego efektem ubocznym jest zwiększona produkcja wolnych rodników. Te docierają do naszego organizmu również przez pożywienie. Znajdują się m.in. w produktach wędzonych, smażonych i grillowanych.

Skutki stresu oksydacyjnego

No dobrze, ale jakie są doraźne i odległe skutki stresu oksydacyjnego dla organizmu? Te widoczne gołym okiem to choćby starzenie się skóry. Wolne rodniki w pierwszej kolejności utleniają kwasy tłuszczowe błon komórkowych skóry oraz białka strukturalne, zwłaszcza kolagen oraz białka enzymatyczne. W efekcie następuje osłabienie włókien kolagenu, których gęsta siatka wzmacnia skórę. Ale utleniacze zaburzają nie tylko wytwarzanie kolagenu odpowiadającego za dobry stan cery, ale też tego, który służy wzmacnianiu wielu innych tkanek i narządów. To powoduje wolniejsze gojenie się ran, przyśpieszony zanik tkanki skórnej i rozstępy. Skutkiem stresu oksydacyjnego jest też wzrost ryzyka wystąpienia wielu chorób, np. nowotworowych. Wolne rodniki, kradnąc brakujące im elektrony, często atakują DNA i w ten sposób zmieniają strukturę kodu genetycznego. Zmutowane komórki, które zaczynają się mnożyć, są początkiem procesu nowotworzenia. Wolne rodniki są też pierwotną przyczyną miażdżycy. Uszkadzają ściany naczyń krwionośnych, utleniają lipidy LDL, co powoduje, że tłuszcze wraz z cholesterolem i wapniem zaczynają osiadać na ścianach tętnic, tworząc blaszkę miażdżycową. Nie sama blaszka jest problemem, ale proces zapalny, który uszkadza ścianki naczynia. To wtedy powstają skrzepy, które mogą powędrować naczyniami krwionośnymi w kierunku serca (ryzyko zawału serca) lub mózgu (wówczas grozi nam udar).

Jak organizm broni się przed stresem oksydacyjnym?

Pierwszą linię obrony stanowią enzymy antyoksydacyjne oraz pewne białka, które nie dopuszczają do powstawania wolnych rodników tlenowych, a także ich reakcji ze związkami biologicznie czynnymi. Druga linia obrony to substancje, które mogą „wymieść” z organizmu reaktywne formy tlenu. Takie właściwości mają m.in. witamina C, kwas moczowy oraz glutation, a w środowisku „tłuszczolubnym” witamina E oraz karotenoidy. Trzecim sposobem obrony przed niszczycielskim działaniem wolnych rodników są enzymy naprawiające uszkodzone DNA.

Co to jest TRAP i TAS?

Aby ocenić gotowość organizmu do obrony przed wolnymi rodnikami, opracowano specjalne parametry. Zdolność organizmu do pozbywania się wolnych rodników określono jako TRAP (Total Radical-Trapping Antioxidant Parameter), a całkowity potencjał antyoksydacyjny osocza – jako TAS (Total Antioxidant Status). Natomiast moc składników przeciwutleniających (m.in. z warzyw i owoców) mierzy się skalą ORAC (Oxygen Radical Absorbance Capacity), która pokazuje zdolność do pochłaniania reaktywnych form tlenu przez przeciwutleniacze. Ten ostatni wskaźnik jest dla nas szczególnie istotny przy wyborze suplementu diety mającego wspomóc nasz organizm z walce ze stresem oksydacyjnym. Przeciwutleniającym rekordzistą wśród roślin jest tzw. smocza krew (Sangro de drago), czyli miękka naturalna żywica pozyskiwana z drzewa (Croton lechleri) rosnącego w Ameryce Południowej i Środkowej. Mniej egzotyczne produkty spożywcze – będące w czołówce skali ORAC – to zioła i przyprawy, takie jak: oregano, rozmaryn, mięta, tymianek, cynamon, szałwia, kumin, imbir, a także czarne jagody, gorzka czekolada, orzechy pekan, karczochy, czarne porzeczki, fasola, jeżyny i nać kolendry. Suplementy o działaniu antyoksydacyjnym powinny zawierać zestaw witamin (zwłaszcza E i C), mikroelementy (przede wszystkim selen, magnez i cynk), inne organiczne związki chemiczne (np. glutation, kwercetynę, resweratrol) oraz wyciągi z owoców i warzyw, zajmujących wysokie miejsce w skali ORAC.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Szafran

Szafran – właściwości i zastosowanie

Składniki dla aktywnych

Wino – wiesz, ile możesz wypić? Sprawdź, zanim sięgniesz po kieliszek

Chcesz obniżyć poziom złego cholesterolu? Pokochaj białe owoce i warzywa!

Zielona herbata - właściwości i przeciwwskazania

Zielona herbata – właściwości, działanie i skutki uboczne

Dieta dla zdrowych stawów

Zadbaj o stawy. Sprawdź, które produkty im sprzyjają, a które szkodzą

Kobieta trzyma szpinak

Zadbaj o Koenzym Q10 – bądź wiecznie młody

Kobieta podnosi pęczek marchwi

Beta-karoten – wszechstronna moc z marchwi

Dziewczyna pije zielony sok

Witaminy i minerały, które zatrzymują czas

Sałatka owsiana z gruszką, kurczakiem i awokado – idealna na koniec zimy

Matcha – nowe wcielenie zielonej herbaty

Matcha – nowe wcielenie zielonej herbaty

Wiadomo, że gorzka czekolada jest zdrowsza. Ale czy na pewno znasz wszystkie jej zalety?

Chcesz dłużej zachować młodość? Zobacz zatem, co powinno się znaleźć na twoim talerzu

Kosmetyki ekologiczne w otoczeniu jesiennych liści

Naturalne kosmetyki, które chronią skórę. Przeglądamy polskie marki

Jak działają antyoksydanty?

Fotostarzenie się skóry – pomoże dieta

Naukowy głos o parzeniu herbaty

Zielona herbata - lepiej nie przesadź!

Zielona herbata – lepiej nie przesadź!

Czerwone winogrona - i nie chorujemy!

Czerwone winogrona – i nie chorujemy!

Zoom na bloga: Ekoquchnia

Zoom na bloga: Ekoquchnia

Koenzym Q (ubichinon)

Koenzym Q (ubichinon)

Izotiocyjaniany

Izotiocyjaniany

Polifenole

Polifenole

Karotenoidy

Karotenoidy

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Mama zakleja plaster dziekcu. Na zdjeciu widoczne dłonie na drewnianym stole

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

Regeneracja organizmu po odstawieniu alkoholu. Sprawdź, jakie są efekty, kiedy zrezygnujesz z weekendowego drinka

paznokcie

Paznokcie mówią wiele o twoim zdrowiu. Sprawdź, jakie ostrzeżenia mogą ci wysyłać

https://www.istockphoto.com

To, co wydalamy, wiele mówi o stanie naszego zdrowia. Sprawdź, co trzeba wiedzieć o… kupie

Kobieta trzymająca się za plecy na dole z powodu bólu pleców

Co oznacza ból pleców na dole i jakie podjąć leczenie, by go uśmierzyć?

dłonie

Drętwienie palców u rąk – skąd się bierze i co oznacza?

ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Chora trzustka – gdzie boli? Przyczyny i objawy chorób trzustki

grupy inwalidzkie - człowiek na wózku inwalidzkim

Grupy inwalidzkie – rodzaje i przywileje. Dlaczego już nie nadaje się grup inwalidzkich?