Przejdź do treści

Stres oksydacyjny, czyli gdy wolne rodniki zyskują przewagę nad antyoksydantami. Skutkiem może być rozwój wielu chorób

kobieta
Stres oksydacyjny, czyli gdy wolne rodniki zyskują przewagę nad antyoksydantami. Istock.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
W jaki sposób skutecznie pozbyć się pryszczy na brodzie?
W jaki sposób skutecznie pozbyć się pryszczy na brodzie?
Łuszczyca – 10 produktów, które warto jeść, gdy na nią chorujesz
Łuszczyca – 10 produktów, które warto jeść, gdy na nią chorujesz
trening
Trening funkcjonalny – na czym polega i jakie efekty przynosi?
Woda kokosowa odmładza? Poznaj jej skład, właściwości i zastosowanie
Woda kokosowa odmładza? Poznaj jej skład, właściwości i zastosowanie
Niskie ciśnienie rozkurczowe - przyczyny, objawy, możliwe sposoby zapobiegania
Niskie ciśnienie rozkurczowe – przyczyny, objawy, możliwe sposoby zapobiegania

Siwiejące włosy, utrata jędrności skóry i pogłębiające się zmarszczki – te wszystkie zmiany mają swój początek na poziomie komórkowym i wynikają z nadmiaru wolnych rodników. To one stopniowo uszkadzają DNA, mitochondria i błony komórkowe. Tych procesów nie da się uniknąć, ale można je ograniczyć i spowolnić. Podpowiadamy jak.

 

Jak powstaje stres oksydacyjny?

Żeby pokonać wroga, najpierw trzeba go dobrze poznać. Wolny rodnik to atom lub cząsteczka mająca na swojej ostatniej powłoce nieparzystą liczbę elektronów i zdolna do funkcjonowania w takiej formie. Każdy atom tlenu pierwotnie ma na swojej orbicie pary elektronów. Kiedy jeden z nich gdzieś się zgubi – a stać się to może w czasie którejś z licznych reakcji z udziałem tlenu – pojawia się puste miejsce. Atom traci wtedy równowagę i zaczyna poszukiwać swojej brakującej części w najbliższym otoczeniu. Znajduje ją, atakuje i zabiera potrzebny elektron. W ten sposób, co prawda, może pochwalić się parzystością, ale z kolei ograbiony z jednego elektronu atom sam staje się wolnym rodnikiem. To błędne koło utraty i pozyskiwania elektronów naukowcy nazywają łańcuchową reakcją oksydoredukcyjną.

Wolny rodnik tlenowy szuka pary dla swojego samotnego elektronu trochę na oślep. To znaczy, że nie atakuje siostrzanego atomu tlenu, ale zadowala się białkami lub lipidami. Kradnąc im brakujący elektron, stopniowo niszczy ich strukturę. Do pewnego czasu organizm potrafi zachować względną równowagę pomiędzy reakcjami wywoływanymi przez wolne rodniki (czyli utlenianiem białek, lipidów, kwasów tłuszczowych) a zdolnością do naprawy szkód (czyli działaniem antyoksydacyjnym). Kiedy jednak wolnych rodników jest za dużo, a w organizmie nie ma wystarczającej ilości niskocząsteczkowych antyoksydantów albo enzymy o działaniu antyoksydacyjnym przestają działać, wtedy reakcje utleniania zaczynają dominować. Ten brak równowagi nazywany jest stresem oksydacyjnym.

Na szybkość i agresywność działania wolnych rodników wpływają zarówno geny, jak i zanieczyszczenie środowiska oraz czynnik zależny od nas – styl życia. Proces powstawania reaktywnych form tlenu przyspiesza palenie papierosów, długotrwały i nierozładowany stres, nadmierne opalanie (bez zabezpieczenia filtrami), ale też zbyt intensywna aktywność fizyczna. Tak więc zasada „sport to zdrowie” obowiązuje, ale w odniesieniu do umiarkowanego wysiłku. W czasie intensywnego przyspieszona zostaje bowiem przemiana materii, a szybszy metabolizm oznacza szybsze przetwarzanie tlenu i glukozy w energię – czego efektem ubocznym jest zwiększona produkcja wolnych rodników. Te docierają do naszego organizmu również przez pożywienie. Znajdują się m.in. w produktach wędzonych, smażonych i grillowanych.

Jakie są skutki stresu oksydacyjnego?

No dobrze, ale jakie są doraźne i odległe skutki stresu oksydacyjnego dla organizmu? Te widoczne gołym okiem to choćby starzenie się skóry. Wolne rodniki w pierwszej kolejności utleniają kwasy tłuszczowe błon komórkowych skóry oraz białka strukturalne, zwłaszcza kolagen oraz białka enzymatyczne. W efekcie następuje osłabienie włókien kolagenu, których gęsta siatka wzmacnia skórę. Ale utleniacze zaburzają nie tylko wytwarzanie kolagenu odpowiadającego za dobry stan cery, ale też tego, który służy wzmacnianiu wielu innych tkanek i narządów. To powoduje wolniejsze gojenie się ran, przyśpieszony zanik tkanki skórnej i rozstępy. Skutkiem stresu oksydacyjnego jest też wzrost ryzyka wystąpienia wielu chorób, np. nowotworowych. Wolne rodniki, kradnąc brakujące im elektrony, często atakują DNA i w ten sposób zmieniają strukturę kodu genetycznego. Zmutowane komórki, które zaczynają się mnożyć, są początkiem procesu nowotworzenia. Wolne rodniki są też pierwotną przyczyną miażdżycy. Uszkadzają ściany naczyń krwionośnych, utleniają lipidy LDL, co powoduje, że tłuszcze wraz z cholesterolem i wapniem zaczynają osiadać na ścianach tętnic, tworząc blaszkę miażdżycową. Nie sama blaszka jest problemem, ale proces zapalny, który uszkadza ścianki naczynia. To wtedy powstają skrzepy, które mogą powędrować naczyniami krwionośnymi w kierunku serca (ryzyko zawału serca) lub mózgu (wówczas grozi nam udar).

Jak organizm broni się przed stresem oksydacyjnym?

Pierwszą linię obrony stanowią enzymy antyoksydacyjne oraz pewne białka, które nie dopuszczają do powstawania wolnych rodników tlenowych, a także ich reakcji ze związkami biologicznie czynnymi. Druga linia obrony to substancje, które mogą „wymieść” z organizmu reaktywne formy tlenu. Takie właściwości mają m.in. witamina C, kwas moczowy oraz glutation, a w środowisku „tłuszczolubnym” witamina E oraz karotenoidy. Trzecim sposobem obrony przed niszczycielskim działaniem wolnych rodników są enzymy naprawiające uszkodzone DNA.

Co to jest TRAP i TAS?

Aby ocenić gotowość organizmu do obrony przed wolnymi rodnikami, opracowano specjalne parametry. Zdolność organizmu do pozbywania się wolnych rodników określono jako TRAP (Total Radical-Trapping Antioxidant Parameter), a całkowity potencjał antyoksydacyjny osocza – jako TAS (Total Antioxidant Status). Natomiast moc składników przeciwutleniających (m.in. z warzyw i owoców) mierzy się skalą ORAC (Oxygen Radical Absorbance Capacity), która pokazuje zdolność do pochłaniania reaktywnych form tlenu przez przeciwutleniacze. Ten ostatni wskaźnik jest dla nas szczególnie istotny przy wyborze suplementu diety mającego wspomóc nasz organizm z walce ze stresem oksydacyjnym. Przeciwutleniającym rekordzistą wśród roślin jest tzw. smocza krew (Sangro de drago), czyli miękka naturalna żywica pozyskiwana z drzewa (Croton lechleri) rosnącego w Ameryce Południowej i Środkowej. Mniej egzotyczne produkty spożywcze – będące w czołówce skali ORAC – to zioła i przyprawy, takie jak: oregano, rozmaryn, mięta, tymianek, cynamon, szałwia, kumin, imbir, a także czarne jagody, gorzka czekolada, orzechy pekan, karczochy, czarne porzeczki, fasola, jeżyny i nać kolendry. Suplementy o działaniu antyoksydacyjnym powinny zawierać zestaw witamin (zwłaszcza E i C), mikroelementy (przede wszystkim selen, magnez i cynk), inne organiczne związki chemiczne (np. glutation, kwercetynę, resweratrol) oraz wyciągi z owoców i warzyw, zajmujących wysokie miejsce w skali ORAC.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Antyoksydanty – produktów w których znajdziesz ich najwięcej

Antyoksydanty – oto lista produktów, w których znajdziesz ich najwięcej

Na fotostarzenie się skóry pomoże dieta. By cieszyć się buzią bez zmarszczek, codziennie jedz te produkty

Na fotostarzenie się skóry pomoże dieta. By cieszyć się buzią bez zmarszczek, codziennie jedz te produkty

Orzechy włoskie

4 powody, dla których warto jeść orzechy włoskie. Sprawdź, czy znasz je wszystkie

Tokoferol (alfa, gamma) i ich zastosowanie

Tokoferol (alfa, gamma) i ich zastosowanie

Kolka wątrobowa: objawy, przyczyny i sposoby leczenia

Kolka wątrobowa: objawy, przyczyny i sposoby leczenia

Palce pałeczkowate - jakie są przyczyny i jak je leczyć?

Palce pałeczkowate – jakie są przyczyny i jak je leczyć?

Kwercetyna - ważny składnik diety

Kwercetyna – ważny składnik diety

Imbir / rawpixel

Co jeść, by naczynia krwionośne i serce były w dobrym stanie?

9 objawów, których nie powinnaś ignorować. Jeśli je masz, zrób badania

9 objawów, których nie powinnaś ignorować. Jeśli je masz, zrób badania

Lawenda

Lawenda nie tylko pięknie pachnie i wygląda, ma też wiele praktycznych zastosowań. Mówi o nich trener postaw żywieniowych Magdalena Dorko-Wojciechowska

Rooibos

Rooibos – dlaczego warto pić napar z czerwonokrzewu? Tłumaczy dietetyk

Szafran

Szafran – właściwości i zastosowanie

Składniki dla aktywnych

5 sygnałów, których nie wolno lekceważyć

Wino – wiesz, ile możesz wypić? Sprawdź, zanim sięgniesz po kieliszek

istockphoto.com

Często miewasz czkawkę? To może być objaw choroby

Chcesz obniżyć poziom złego cholesterolu? Pokochaj białe owoce i warzywa!

Zielona herbata - właściwości i przeciwwskazania

Zielona herbata – właściwości, działanie i skutki uboczne

Dieta dla zdrowych stawów

Zadbaj o stawy. Sprawdź, które produkty im sprzyjają, a które szkodzą

Kobieta trzyma szpinak

Zadbaj o Koenzym Q10 – bądź wiecznie młody

Kobieta podnosi pęczek marchwi

Beta-karoten – wszechstronna moc z marchwi

Dziewczyna pije zielony sok

Witaminy i minerały, które zatrzymują czas

Sałatka owsiana z gruszką, kurczakiem i awokado – idealna na koniec zimy

Matcha – nowe wcielenie zielonej herbaty

Matcha – nowe wcielenie zielonej herbaty

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

Regeneracja organizmu po odstawieniu alkoholu. Sprawdź, jakie są efekty, kiedy zrezygnujesz z weekendowego drinka

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Policzek kobiety z włókniakiem miękkim

Włókniak miękki ‒ jakie są jego przyczyny i jak się pozbyć takich zmian?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

Co oznacza ból pleców na dole i jakie podjąć leczenie, by go uśmierzyć?

Co oznacza ból pleców na dole i jakie podjąć leczenie, by go uśmierzyć?

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?