Przejdź do treści

Badanie krwi – jakie są podstawowe, kiedy je wykonywać i ile się czeka na wynik

Pielęgniarka pobiera krew kobiecie
Jakie badania krwi musimy wykonywać regularnie? Fot. dreamsnavigator / stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Trąd – jakie są objawy tej zapomnianej choroby?
Kobieta w ciąży siedzi na łóżku
Z czego składa się pępowina i jaka jest jej rola? Wyjaśnia Położna Kasia
stres trening
Sposoby na stres. Oto 6 skutecznych sposobów, które ukoją twoje nerwy
Nadmierna potliwość – o czym świadczy, jakie są przyczyny?
Szczepionka
Szczepionka na gruźlicę może uchronić nas przed koronawirusem?

Badanie krwi to jedno z najpopularniejszych badań profilaktycznych. Według zaleceń lekarskich podstawową morfologię powinno wykonywać co najmniej raz w roku, niezależnie od stanu zdrowia. To właśnie za pomocą badań krwi lekarz sprawdza ogólny stan naszego organizmu. Złe wyniki tego badania mogą mieć przyczynę w wielu schorzeniach – od niewielkiego stanu zapalnego, po poważne choroby nowotworowe.

Morfologia – jak przygotować się do badania?

Morfologią nazywamy podstawowe badanie krwi. Morfologię powinno wykonywać się na czczo. Z tego właśnie powodu wiele punktów pobrań krwi i laboratoriów funkcjonuje jedynie w godzinach porannych. Dodatkowo, niektóre parametry badane przy pomocy morfologii zmieniają się w ciągu doby – szacuje się, że najlepsze i najbardziej powtarzalne wyniki można uzyskać poprzez pobranie krwi przed godziną dziesiątą rano.

Ważne jest, aby przed badaniem poinformować lekarza o przyjmowanych lekach. To on powinien zdecydować, czy w dniu badania pacjent powinien przyjąć leki, czy może je odstawić i uzupełnić dawkę po pobraniu krwi.

Badanie krwi – ile godzin na czczo?

Bycie na czczo oznacza spożycie ostatniego posiłku minimum 8 godzin przed badaniem. Niektóre laboratoria podają, że należy powstrzymać się od jedzenia na 12 godzin przed pobraniem krwi. Optymalnie jest dzień przed badaniem zjeść lekką kolację do godziny 18 oraz pić niesłodzoną i niegazowaną wodę do momentu pójścia spać. Dobrze jest, jeżeli posiłki spożywane w dniu poprzedzającym badanie są lekkostrawne. Rano, w dniu badania, nie należy pić kawy przed pobraniem krwi, żuć gumy, trzeba powstrzymać się od palenia papierosów. Leki, które są brane na stałe, należy przyjąć dopiero po badaniu, chyba że lekarz zalecił inaczej. Należy pamiętać, że wiele suplementów dostępnych w aptece bez recepty może zaburzyć rzeczywisty wynik badania krwi. Fakt ich przyjmowania należy zgłosić wcześniej lekarzowi pierwszego kontaktu, który zleci przerwanie ich spożywania odpowiednio wcześniej przed badaniem.

W przypadku pobierania krwi na oznaczenie cholesterolu i lipidogramu wymagane jest bycie na czczo 14 godzin przed badaniem. Dzień przed badaniem wskazane jest powstrzymanie się od spożywania alkoholu, słodkich, tłustych i smażonych potraw.

Picie wody przed badaniem krwi na czczo jest dopuszczalne w niewielkich ilościach, a nawet zalecane, ponieważ zbyt długa przerwa w nawadnianiu organizmu może zaburzyć wyniki. Powinna być to jednak woda niesłodzona i niegazowana.

Badanie krwi u dziecka na czczo

W przypadku małych dzieci wykonanie badania krwi na czczo jest trudniejsze niż w przypadku starszych dzieci i dorosłych. Niemowlęta nie muszą być na czczo przed pobraniem krwi. Utrzymanie tak długiej przerwy w przypadku małych dzieci nie jest możliwe, dlatego dopuszczalne jest ich karmienie, jednak nie bezpośrednio przed wykonaniem badania.

Dzieciom do 3. roku życia przed badaniem krwi najlepiej nie podawać posiłku, jednak dopuszczalne jest zjedzenie przez nie lekkiego śniadania. Bezwzględnym wyjątkiem, który nakazuje być na czczo, jest badanie glukozy, ponieważ każdy spożyty pokarm znacząco fałszuje wynik. Dziecku przed badaniem krwi na czczo do picia można podać jedynie wodę bez cukru.

Dzieci w wieku przedszkolnym i starsze powinny być na czczo przed wykonaniem badania krwi. Zaleca się, jak w przypadku dorosłych, podanie jako ostatniego posiłku lekkiej kolacji dzień przed badaniem.

Czego nie warto robić na pusty żołądek

Jakie badania krwi wykonuje się na czczo?

Na zafałszowanie wyników badania krwi wpływa wiele przyjmowanych pokarmów i leków. Nie wiadomo także, jak organizm zareaguje po spożyciu posiłku, napoju czy gumy do żucia. Jeżeli jest tylko taka możliwość, powinno się wykonywać wszystkie badania krwi na czczo, mimo że dopuszczalne jest ich wykonanie po jedzeniu czy wypiciu kawy.

Niektóre badania krwi wymagają bezwzględnego bycia na czczo z zachowaniem racjonalnej diety już dzień przed ich wykonaniem. Należą do nich:

  • Morfologia – może być pobrana także po posiłku, jednak istnieją przesłanki, że spożycie pokarmu przed podnosi poziom białych krwinek, dlatego zaleca się jej wykonanie na czczo, aby wynik był miarodajny;
  • Lipidogram i cholesterol – spożycie posiłku fałszywie podniesie ich poziom we krwi, a picie alkoholu dzień przed fałszywie obniży;
  • Czas krzepnięcia (INR) – badanie krzepliwości krwi powinno być na czczo, ponieważ zawarta w pokarmach witamina K obniża wartość INR;
  • Hormony tarczycy – trijodotyroninę (FT3), tyroksynę (FT4), tyreotropinę (TSH) – wykonuje się na czczo, nie przyjmuje się także leków na tarczycę przed badaniem;
  • Próby wątrobowe aminotransferaza alaninowa (ALT) oraz aminotransferaza asparaginianowa (AST);
  • Glukoza i krzywa cukrowa – na jej fałszywie podwyższony wynik wpływa nawet łyk słodzonego napoju;
  • Insulina – spożycie posiłku powoduje wzmożone wydzielanie insuliny, a tym samym fałszywie podwyższony wynik;
  • Bilirubina – jej poziom podnoszą witamina C zawarta w pokarmach i alkohol;
  • Ferrytyna i żelazo;
  • Elektrolity;
  • Białko;
  • Mocznik, kreatynina, kwas moczowy;
  • Prolaktyna;
  • Poziom hormonów płciowych;
  • Witamina B12.

Na które badania nie trzeba być na czczo?

Nie wszystkie badania krwi wymagają bycia na czczo, ponieważ na badany parametr nie ma wpływu jedzenie i spożyte wraz z nim mikro- i makroelementy. Bycia na czczo nie wymaga badanie grupy krwi, białko C-reaktywne (CRP – markery stanu zapalnego), antystreptolizyna (ASO – badanie wykrywające zakażenie paciorkowcami), swoisty antygen sterczowy (PSA – diagnostyka chorób prostaty), antygeny wirusa HIV oraz zapalenia wątroby typu B i C. Podczas badania krwi na Helicobacter pylori nie trzeba być na czczo. Nie jest konieczne bycie na czczo do badania krwi na boreliozę, ponieważ posiłek nie ma wpływu na obecność swoistych przeciwciał.

Aktywność fizyczna przed morfologią

Przed morfologią krwi zdecydowanie powinno się zrezygnować z intensywnej aktywności fizycznej. Wysiłek fizyczny ma wpływ na wiele parametrów krwi. Nade wszystko zwiększa się objętość osocza, przez co w wynikach może wyjść rozrzedzenie krwi. Poza tym po długotrwałym treningu obniża się stężenie hemoglobiny oraz wartość hematokrytu. Szczególnie należy unikać przed badaniem aktywności wysokogórskiej. Z uwagi na niższą zawartość tlenu w powietrzu, organizm podejmuje wtedy szereg reakcji, jak chociażby zwiększenie stężenia hemoglobiny w pojedynczej cząsteczce. Nawet kilka dni po pobycie w górach mogą utrzymywać się w organizmie zmiany adaptacyjne, co prowadzi do zafałszowania wyników morfologii. U osób podejmujących długotrwały wysiłek fizyczny mogą pojawić się wahania stężenia białych krwinek w odpowiedzi na mikrourazy mięśni po treningu.

Stres a wyniki badania

Bezpośrednio przed morfologią krwi nie powinno się denerwować. Wysiłek fizyczny oraz przyjmowane używki, zwłaszcza alkohol, mogą lekko przekłamać wyniki morfologii. Jeśli bardzo denerwujesz się przed badaniem, co najmniej przez godzinę spróbuj się wyciszyć. Badanie glukozy nie należy do morfologii.

Na czym polega morfologia krwi obwodowej?

Sam przebieg badania jest prosty i w miarę bezbolesny – krew pobiera się ze zgięcia łokciowego (krew żylna). Morfologię u małych dzieci wykonuje się, pobierając krew z opuszków palców. Ilość pobranej krwi na poczet badania jest na tyle znikoma, że pacjent nie czuje jej ubytku. Zaleca się jednak zjeść lekkostrawne śniadanie zaraz po pobraniu. Co określa morfologia? Nade wszystko ilość, stężenie i stan trzech podstawowych komórek znajdujących się w ludzkiej krwi – erytrocytów (krwinek czerwonych), leukocytów (krwinek białych) oraz trombocytów (płytek krwi). Przy okazji tego badania najczęściej przeprowadza się także badania dodatkowe – m.in. stężenie glukozy, elektrolitów, hormonów, poziom makro- i mikroelementów.

Morfologia wyniki – układ czerwonokrwinkowy

Największą część morfologii krwi zajmują parametry dotyczące krwinek czerwonych. Na ich podstawie diagnozuje się niedokrwistości, czyli zmniejszenie zdolności krwi do przenoszenia tlenu do tkanek.

  • RBC – erytrocyty – mężczyźni (M): 4 200 000–5 400 000/μl, kobiety (K): 3 500 000–5 200 000/μl)

Zmniejszona ilość erytrocytów w wynikach morfologii świadczy o niedokrwistości lub może być stanem przejściowym spowodowanym nadmiernym nawodnieniem organizmu. Kiedy liczba czerwonych krwinek podwyższa się, świadczyć to może o odwodnieniu i zagęszczeniu krwi lub nadprodukcji krwinek z powodu chorób zwiększających zapotrzebowanie na tlen.

  • Hb – hemoglobina – M: 14–18 g/dl (8,7–11,2 mmol/l), K: 12–16 g/dl (7,5–9,9 mmol/l),
  • Htc – hematokryt – M: 40–54%, K: 37–47%,

Przyczyny są takie same jak w przypadku zmian w ilości krwinek czerwonych.

  • MCH – średnia masa hemoglobiny w erytrocycie – 27–31 pg,
  • MCHC – średnie stężenie hemoglobiny w erytrocytach – 32–36 g/dl krwinek (20–22 mmol/l krwinek)

Wyniki morfologii poniżej dolnej granicy normy w tym parametrach świadczą o zmniejszonej produkcji hemoglobiny i mogą być związane z niedoborami żelaza.

  • MCV – średnia objętość erytrocytu – 82–92 fl,

Zmniejszenie tego parametru następuje w niedoborach żelaza, natomiast zwiększenie typowe jest dla niedokrwistości z niedoboru witaminy B12 lub kwasu foliowego, które może być spowodowane zaburzeniami wchłaniania. Fizjologicznie zwiększone MCV może być spotykane u kobiet w ciąży i noworodków.

  • RDV – CV – współczynnik zmienności rozkładu objętości erytrocytów – 11,5–14,5%,

Przekroczenie górnej granicy normy obserwowane jest w niektórych niedokrwistościach oraz po przetoczeniu krwi.

  • Retikulocyty – 5–15‰ (0,5–1,5%) liczby erytrocytów, 20 000–100 000/μ,

Retikulocyty to niedojrzałe formy czerwonych krwinek. Wyniki morfologii krwi poniżej normy świadczą o chorobach szpiku, powyżej – o niedokrwistościach.

Morfologia krwi wyniki – białe krwinki

Przyczyna wywołująca infekcję w organizmie człowieka może być możliwa w rozpoznaniu w morfologii krwi. Wyniki poszczególnych populacji leukocytów, czyli białych krwinek, można interpretować w kierunku zakażeń wirusowych, bakteryjnych lub pasożytniczych. Ocena parametrów białokrwinkowych pomocna jest w diagnostyce chorób rozrostowych, kiedy parametry są podwyższone nawet kilkudziesięcio- lub kilkusetkrotnie – białaczek oraz stanu immunologicznego organizmu.

  • WBC – leukocyty – 4000–10 000/μl,

Parametr, jakim jest liczba leukocytów, mówi o tym, czy doszło do zakażenia organizmu. Widoczne w wynikach morfologii zwiększenie liczby białych krwinek do ok. 20 000 sugeruje infekcję. Nieznaczne przekroczenie górnej granicy spowodowane może być nieprawidłowym przygotowaniem do badania. Zmniejszenie liczby leukocytów możliwe jest na początku infekcji, po ostrej infekcji wirusowej w ciężkim niedożywieniu.

  • Neutrofile – 1800–8000/μl, 60–70%,

Liczba neutrofili zwiększona jest typowo w ostrych zakażeniach o przyczynie bakteryjnej oraz urazach, po masywnym krwotoku widoczna w morfologii. Wyniki sugerujące zmniejszenie poniżej dolnej granicy normy są obserwowane w zakażeniach wirusowych, ekstremalnie mała ilość może świadczyć o chorobach autoimmunologicznych, białaczkach. Niektóre leki mogą być przyczyną neutropenii.

  • Eozynofile – 50–400/μl, 2–4%,

Eozynofile to komórki krwi, które zwiększają swoją ilość podczas zakażeń pasożytniczych, alergii.

  • Bazofile – 0–300/μl, 0–1%,

Diagnostyczne znaczenie ma zwiększona ilość bazofili w morfologii krwi. Wyniki znacząco (kilkadziesiąt razy) przekraczające górną granicę normy mogą świadczyć o białaczkach.

  • Limfocyty – 1000–5000/μl, 20–45%,

Zwiększoną liczbę limfocytów krwi obserwuje się w zakażeniach wirusowych oraz przewlekłych infekcjach bakteryjnych. Zmniejszona ilość może świadczyć o chorobach tkanki łącznej, zakażeniu wirusem HIV i innych niedoborach odporności, zazwyczaj powodem nieznacznego obniżenia parametru jest stres, wysiłek lub leki.

  • Monocyty – 30–800/μl, 4–8%,

Monocytoza, czyli zwiększenie ilości monocytów spotykane jest w zakażeniach oraz chorobach zapalnych, ich zmniejszenie, czyli monocytopenia w zaburzeniach odporności.

Morfologia krwi wyniki – płytki krwi

  • Płytki krwi – 150 000–400 000/μl; płytki duże (>12 fl) <30%,

Płytki krwi są jednym z częściej ocenianych parametrów w wynikach badań morfologii, ich niedobór może doprowadzić do poważnych krwawień. Zwiększona ilość jest spotykana m.in. w stanach zapalnych, prowadzi do nadkrzepliwości.

  • MPV – średnia objętość płytki – 7,5–10,5 fl,

Wzrost tego parametru świadczy o zwiększonej utracie płytek, natomiast zmniejszenie o upośledzeniu ich tworzenia.

Czy warto wykonywać morfologię regularnie?

Morfologia krwi jest szybkim, mało inwazyjnym i skutecznym badaniem, którego wyniki mogą we wczesnym stadium wykryć objawy niedokrwistości, chorób zakaźnych, a także białaczki. Nie powinno się więc unikać morfologii, nawet wtedy, gdy czujemy się zdrowi i pełni sił. Wyniki morfologii krwi mogą być podstawą do przeprowadzenia dodatkowych badań, w tym wymazu krwi, oznaczenia stężenia hormonów, dodatkowej diagnostyki w kierunku niedokrwistości/nadkrwistości i wielu innych schorzeń. Warto również zaznaczyć, że norma dla wyników morfologii krwi różni się w zależności od płci, wieku i masy ciała, próbując więc interpretować wyniki samodzielnie, należy brać pod uwagę te czynniki. Dokładne i szczegółowe analizy wyników morfologii przeprowadzi jednak dopiero lekarz, biorąc pod uwagę wszystkie te zależności (oraz kilka innych czynników). Niewielkie wahania w granicach normy zazwyczaj nie bywają powodem do niepokoju.

Badania krwi – cennik

Podstawowe badania krwi są refundowane przez Fundusz Zdrowia. Należą też do jednych z tańszych badań – zrobienie morfologii krwi kosztuje ok. 20zł, a cena innych, dodatkowych badań rzadko przekracza kilkanaście złotych.

 

Źródła:

  1. Bain, BJ (20 January 2015). Blood Cells: A Practical Guide. John Wiley & Sons;
  2. Gulati, G; Song, J; Dulau Florea, A; Gong, J (2013). „Purpose and Criteria for Blood Smear Scan, Blood Smear Examination, and Blood Smear Review”. Annals of Laboratory Medicine33 (1)
  3. Vis, JY; Huisman, A (2016). „Verification and quality control of routine hematology analyzers”. International Journal of Laboratory Hematology38: 100–109.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Kortyzol – jak go obniżyć? Objawy i przyczyny podwyższonego poziomu kortyzolu

Wizyta u ginekologa / istock

Polki nie chodzą do ginekologa, bo się wstydzą! Mowa o kilku milionach dorosłych kobiet

Płytki krwi i ich badanie – co oznacza podwyższony i obniżony poziom?

Czym jest atrofia i których narządów może dotyczyć? Przyczyny oraz leczenie zaniku tkanek

Czym są erytrocyty? Budowa erytrocytu, funkcje i normy objętości we krwi

Erytrocyty – czym są? Budowa erytrocytu, funkcje i normy

Morfologia krwi – jak interpretować wyniki? / shutterstock

Morfologia krwi – jakie są normy, jak interpretować wyniki?

Badanie PSA - interpretacja wyników, norma i praktyczne informacje

Badanie PSA – interpretacja wyników, norma i praktyczne informacje

badanie ANA - fiolka

ANA – w jakich chorobach ANA jest dodatnie? Jak pozbyć się przeciwciał ANA?

Badanie TSH wykonywane jest w diagnostyce chorób tarczycy.

Badanie TSH – co to jest i kiedy należy je robić

kolonoskopia - lekarka przy urządzeniu do kolonoskopii

Kolonoskopia – jakie są wskazania, jak przygotować się do badania?

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?

Gastroskopia to jedno z badań endoskopowych.

Gastroskopia – na czym polega badanie i jak się do niego przygotować?

Endoskopia / Fot. s4svisuals/AdobeStock

Endoskopia – co to jest? Na czym polega badanie endoskopowe?

fiolki z krwią

Hematokryt. Co oznacza niski i wysoki HTC, jakie są normy?

INR - ważne badanie układu krzepnięcia krwi. Jakie są normy?

INR – ważne badanie układu krzepnięcia krwi. Jakie są normy?

Retikulocyty w badaniu - norma i podwyższone w wynikach

Retikulocyty w badaniu – norma i podwyższone w wynikach

Badanie FSH - ile wynosi norma i jak interpretować wyniki?

Badanie FSH – ile wynosi norma i jak interpretować wyniki?

kobieta w laboratorium

Badanie RF – jak interpretować wyniki i normę tego wskaźnika?

MCHC w morfologii - co oznacza obniżone lub podwyższone?

MCHC w morfologii – co oznacza obniżone lub podwyższone?

A Ty, kiedy ostatnio wykonywałaś cytologię? To badanie, o którym musisz pamiętać

czerwone krwinki

APTT – co to za badanie, jaka jest norma i co oznacza podwyższone APTT?

Kobieta wśród kwitnących drzew

Badania po zimie – czy warto je robić? Wyjaśnia lekarz

Sandra Kubicka / istock

Sandra Kubicka apeluje o rozsądek. „Jako obywatelka dwóch krajów – Polski i Stanów Zjednoczonych, widzę dwie strony kryzysu”

Odczyn Coombsa - czym jest i jak interpretować wyniki?

Odczyn Coombsa – czym jest i jak interpretować wyniki?

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

kobieta, ból

Fibromialgia – kiedy boli cię wszystko. Czym objawia się ta tajemnicza choroba?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Regeneracja organizmu po odstawieniu alkoholu. Sprawdź, jakie są efekty, kiedy zrezygnujesz z weekendowego drinka

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

Policzek kobiety z włókniakiem miękkim

Włókniak miękki ‒ jakie są jego przyczyny i jak się pozbyć takich zmian?

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?