Przejdź do treści

Czy sezonowa zmiana czasu jest zdrowa? Psycholog wyjaśnia

Czy sezonowa zmiana czasu jest zdrowa? Psycholog wyjaśnia Iris Juana/Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim

Dwukrotna zmiana czasu w ciągu roku powoduje wiele negatywnych konsekwencji dla naszego zdrowia. Parlament Europejski chce znieść konieczność przestawiania zegarków w krajach UE, co ma swoje naukowe uzasadnienie. Jak wiele korzyści przyniesie ujednolicenie czasu? Wyjaśnia to prof. Irena Iskra-Golec, psycholog z Uniwersytetu SWPS w Poznaniu.

Zmiana czasu na letni

W Polsce i w innych krajach Unii Europejskiej w ostatnią niedzielę marca przestawia się zegarki o godzinę do przodu, z godziny 02:00 na 03:00, przechodząc na czas letni. W 2018 roku podczas otwartych konsultacji publicznych w krajach członkowskich UE 84 proc. respondentów opowiedziało się przeciw zmianom czasu. W efekcie przygotowano projekt dyrektywy w sprawie rezygnacji ze zmian czasu w krajach unijnych. Jest on nadal procedowany przez Parlament Europejski i ma wejść w życie po 2021 roku.

Trzy czasy w tym samym czasie

Czas słoneczny (tzw. czas naturalny) jest wyznaczany względem słońca. Wszyscy wiedzą, że ziemia krążąc wokół słońca, obraca się wokół własnej osi ze wschodu na zachód o jeden stopień co 4 minuty, o 15 stopni w ciągu jednej godziny i o 360 stopni w ciągu 24 godzin. Słońce osiąga zatem najwyższe położenie o godzinie 12.00 w południe, co godzinę kolejno nad każdym południkiem ziemskim. Słońce wschodzi i zachodzi wcześniej w miejscach położonych na wschodzie w porównaniu do miejsc położonych na zachodzie. Nie zawsze uświadamiamy sobie do końca, że czas słoneczny różni się nawet pomiędzy relatywnie niedalekimi miejscami na Ziemi.

Przykładowo w Polsce maksymalna różnica czasu słonecznego wynosi około 40 minut i występuje między najdalej wysuniętym na zachód Osinowem Dolnym w zakolu Odry (na zachód od Cedyni), a najdalej wysuniętym na wschód miejscem w Zosinie w zakolu Bugu (na wschód od Hrubieszowa). Nad Zosiną słońce wschodzi i zachodzi o około 40 minut wcześniej niż nad Osinowem.

Ze względu na zróżnicowanie czasu słonecznego w zależności od położenia geograficznego konieczne jest terytorialne ujednolicenie obowiązującego czasu. To czas urzędowy zwany także zegarowym czy też umownym. W Polsce określa go wspomniana wcześniej ustawa, która uznaje za czas oficjalnie przyjęty w Polsce czas środkowoeuropejski (CSE), czyli czas południka leżącego 15° na wschód od Greenwich.

Czas biologiczny zaś wyznaczany jest przez okołodobowy zegar biologiczny, który wykształcił się w procesie ewolucji, przystosowując się do zmieniających się rytmicznie cykli światło-ciemność naturalnego środowiska ziemskiego. Zegar ten reguluje okołodobową, rytmiczną zmienność intensywności przebiegu wszystkich procesów życiowych organizmów żywych (włącznie z człowiekiem) począwszy od ekspresji genów do najbardziej złożonych zachowań. Zegar biologiczny nastawiany (synchronizowany) jest przez światło słoneczne (cykl światło-ciemność), czyli czas słoneczny. Naturalny cykl światło-ciemność, wyznaczany przez obrót Ziemi wokół własnej osi skutkujący cyklicznością dnia i nocy, nastawia zegar biologiczny człowieka.

„Zmiana czasu, wprowadzona kiedyś ze względów oszczędnościowych, nie tylko nie doprowadziła do zakładanego efektu, ale wywołała wiele niekorzystnych skutków zdrowotnych” – wyjaśnia prof. Irena Iskra-Golec.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Odporność, Energia, Beauty
Naturell Witamina B Complex Vegan, 180 tabletek
79,99 zł
Odporność, Good Aging
Naturell Witamina D 1000mg, 365 tabletek
70,00 zł
Odporność
Naturell Ester-C® PLUS 100 tabletek
57,00 zł
Odporność
Naturell Immuno Hot, 10 saszetek
16,48 zł
NOWOŚĆ
Odporność, Trawienie
Nasiona trybuły ogrodowej do samodzielnego wysiania, 1 g
2,00 zł
Dziewczyna hamak

Czy zmiany są korzystne?

Dwukrotna zmiana wskazań zegarów w ciągu roku powoduje wiele niekorzystnych konsekwencji wynikających z zaburzenia związków pomiędzy czasem słonecznym, zegarowym i biologicznym człowieka. Oznacza to, że zmiany zwiększające różnice pomiędzy czasem urzędowym i słonecznym (szczególnie przy przejściu z czasu zimowego na letni) zwiększają różnicę pomiędzy tym, co człowiek musi wykonać ze względu na czas urzędowy (np. iść do pracy rano wcześniej o godzinę), a tym, co jest w stanie wykonać ze względu na swój czas biologiczny (np. obudzić się rano wcześniej o godzinę).

Zanim nastąpi przystosowanie zegara biologicznego do nowego czasu, które u większości ludzi trwa zwykle do tygodnia, występuje wiele niekorzystnych konsekwencji dla szeroko rozumianego dobrostanu człowieka. Badania pokazują, że krótkoterminowe konsekwencje zmiany czasu, zwłaszcza z zimowego na letni, to krótszy sen i wzrost liczby wypadków w pracy, pogorszenie sprawności działania, pogorszenie zdrowia – w tym wzrost częstości ataków serca, zwiększenie liczby wypadków samochodowych.

Co do skutków długoterminowych, wykazano, że różnica pomiędzy czasem urzędowym, a biologicznym (zwłaszcza przesuwanie pór budzenia się na wcześniejsze) wiąże się w dłuższej perspektywie z pogorszeniem zdrowia, obniżeniem średniej długości życia, skróceniem snu, obniżeniem osiągnięć akademickich i przyczynia się do zaburzeń snu, których koszt dla społeczeństwa oceniany jest na 2 proc. produktu krajowego brutto.

Okazało się zatem, że zmiana czasu, wprowadzona kiedyś ze względów oszczędnościowych, nie tylko nie doprowadziła do zakładanego efektu, ale wywołała wiele niekorzystnych skutków zdrowotnych. Oficjalne stanowisko ekspertów z zakresu chronobiologii zaleca, aby każde państwo przyjęło stały standardowy czas urzędowy, który zbliżony jest w największym stopniu do lokalnego czasu słonecznego. Tak więc dyrektywa Parlamentu Europejskiego znosząca zmianę czasu w krajach UE nie tylko wyraża subiektywne opinie, ale także ma swoje naukowe uzasadnienie.


Artykuł powstał we współpracy z SWPS Uniwersytetem Humanistycznospołecznym.

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Czy Polacy chcą zmiany czasu? Wyniki nowego badania są jednoznaczne

Czy Polacy chcą zmiany czasu? Wyniki nowego badania są jednoznaczne

Zegar biologiczny człowieka – jak naprawić dobowy rytm?

Wiele osób po COVID-19 boryka się z zaburzeniami snu

Osoby, które przeszły COVID-19, mogą gorzej znieść zmianę czasu

Kobieta trzyma na wysokości głowy zegarek

Sezonowe zmiany czasu powinny zostać zniesione – poznaj zagrożenia przestawiania zegarków

Przesilenie wiosenne – objawy, przyczyny, sposoby

Kobieta wśród kwitnących drzew

Badania po zimie – czy warto je robić? Wyjaśnia lekarz

Wiosenne przesilenie. Zmęczenie na wiosnę

Przesilenie wiosenne zmęczenie

Przesilenie wiosenne to nie fanaberia, tylko realny problem. Psycholog wyjaśnia, jak sobie z nim radzić

„Karmazynowy przypływ i krwawa Mary”. Jak mówimy o okresie?

Pepsyna – najważniejszy enzym soku żołądkowego, który uaktywnia się w kwaśnym środowisku

RDW-SD czyli jak interpretować niektóre parametry morfologii krwi

Dieta wątrobowa – co można na niej jeść, a co wykluczyć? Co na NAFLD

Próchnica – najczęstsza choroba zakaźna. Co warto o niej wiedzieć?

Drew Barrymore doświadczyła pierwszego uderzenia gorąca na wizji. „Cieszę się, że to zostało udokumentowane”- zażartowała

Po czym rozpoznać wzmożone napięcie mięśni dna miednicy? Tłumaczy fizjoterapeutka uroginekologiczna

Witamina A – na odporność, dobry wzrok i piękne ciało. Gdzie jej szukać, jak suplementować

Pankreatyna – co to jest i jak działa? Kto może a kto powinien stosować pankreatynę?

Czy granulocytopenia jest niebezpieczna i czym grozi niski poziom granulocytów?

Hydrokolonoterapia – duże ryzyko i nikłe korzyści. Przytaczamy fakty, obalamy mity!

Tradycyjne zastrzyki pójdą w zapomnienie? Naukowcy sięgnęli po innowacyjną metodę

LZO – niewidoczne lotne związki organiczne, które wyniszczają organizm

Czym jest medycyna alternatywna i czym się różni od medycyny komplementarnej?

Hepatocyty – niezwykłe i najszerzej wyspecjalizowane komórki ludzkiego organizmu

Lekarze na sali operacyjnej

Pierwsza w Polsce rekonstrukcja krocza nowatorską metodą. Lekarze określili jej efekt jako „rewelacyjny”

×