Przejdź do treści

Odra – objawy, szczepionka, leczenie. Czy mamy epidemię odry?

Jak chronić się przed odrą?
Szczepienie na odrę jest skuteczną formą ochrony przed zakażeniem. źródło: iStock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Zadbaj o efektywny sen. Jakie dolegliwości mogą przeszkadzać w spaniu i jak je wyeliminować?
Agnieszka Włodarczyk
Agnieszka Włodarczyk: nigdy wcześniej nie chciałam mieć dziecka
Ratowniczka medyczna
Czeka nas kolejny lockdown? „Będziemy mieli naprawdę bardzo silną czwartą falę”
kobieta żuje gumę do żucia
Czy można żuć gumę przed operacją? Wyjaśnia anestezjolog
Jak uniknąć infekcji intymnej na wakacjach? Poznaj 12 sprawdzonych sposobów

Odra to choroba zakaźna o wysokim stopniu zaraźliwości. Dotyka najczęściej osoby niezaszczepione. Podatność na tę chorobę wynosi blisko 97 proc., a wraz ze wzrostem popularności ruchów antyszczepionkowych, coraz mniej osób decyduje się na profilaktykę. Najczęściej choroba ta pojawia się zimą i wczesną wiosną.

Czym jest odra (choroba)?

Odra jest chorobą zakaźną wieku dziecięcego o wysokim stopniu zaraźliwości. Podobnie jak ospa wietrzna pojawia się u dzieci najczęściej między drugim a piątym rokiem życia. Do Europy dotarła prawdopodobnie już w VII wieku przeniesiona z Afryki przez Saracenów wraz z czarną ospą. Zakażenie szerzy się drogą kropelkową.

Wirus odry jest jednym z najbardziej zakaźnych wirusów, znanych lekarzom. Z powodzeniem atakuje około 90 proc. osób, które nie były szczepione. Jedna zakażona osoba potrafi zarazić 15-20 osób, i to przed wystąpieniem u niej jakichkolwiek objawów. Może ona też zarażać aż do czwartego dnia utrzymywania się wysypki. Ważne jest to, że po przejściu tej choroby, odra już nigdy nie powraca.

Odra – objawy

W przebiegu odry można wyróżnić kilka okresów, podczas których występują różne objawy.

1) Okres wylęgania: jest to okres bezobjawowy, który trwa od 9 do 14 dni. Osoba chora może narzekać w tym czasie na złe samopoczucie oraz ogólne osłabienie.

2) Okres nieżytowy: trwa zwykle 3-4 dni. Typowe objawy odry w tym okresie to:

  • wysoka gorączka poprzedzona często dreszczami,
  • zaczerwienienie na twarzy,
  • nadwrażliwość na światło,
  • przekrwienie i łzawienie oczu,
  • silny nieżyt górnych dróg oddechowych (krtani, tchawicy i oskrzeli),
  • suchy i uporczywy kaszel.

Objawy te często przypominają grypę lub przeziębienie. Już na tym etapie chory powinien przyjmować dużą liczbę płynów oraz odpoczywać. Co więcej, powinien również zostać w domu, aby nie doszło do dalszego przenoszenia choroby.

3) Okres wysypkowy: kolejny etap rozwoju choroby przejawia się małymi, białymi plamkami z czerwoną obwódką (plamkami Koplika), które znajdują w jamie ustnej: na języku oraz po wewnętrznej stronie policzków. Objaw ten występuje tylko przy odrze i utrzymuje się przez 2–3 dni.

W pewnym momencie dochodzi do krótkotrwałego obniżenia temperatury, a w następnej kolejności – do jej wzrostu: temperatura jest wówczas wyższa niż w fazie początkowej.

Później zaczyna się właściwy okres wysypki – początkowo pojawia się ona za płatkami usznymi, na szyi, twarzy, a nieco później na tułowiu, rękach i nogach. Wysypka ma postać drobnych grudek i plamek, powiększających się szybko i przybierających z czasem ciemnoczerwoną barwę. Osoby z odrą odczuwają w tym okresie silne swędzenie skóry.

4) Okres zdrowienia: następuje po 8-10 dniach, może potrwać kilka dni. Chora osoba już mniej kaszle, a wysypka staje się coraz bledsza i ustępuje w takiej kolejności, w jakiej się pojawiła. W tym czasie mija również gorączka i katar. Po wysypce mogą pozostać przebarwienia oraz może się łuszczyć naskórek.

Objawy odry u dorosłych

Odra u dorosłych pojawia się coraz częściej, a jej objawy są podobne do symptomów odry u dzieci. Przebieg choroby jest jednak znacznie cięższy i o wiele bardziej groźny dla zdrowia – szczególnie wtedy, gdy pacjent cierpi na choroby krążenia. Odra może się wówczas zakończyć hospitalizacją. Jest ona również bardzo groźna dla osób z zaburzeniami odporności. U takich pacjentów choroba może przebiegać wraz z wysypką krwotoczną oraz drgawkami.

kobieta z problemami skórnymi

Odra – powikłania

Odra zaliczana jest do groźnych chorób ze względu na to, że aż w 30 proc. przypadków dochodzi do powikłań. Należą do nich:

  • zapalenie płuc,
  • zapalenie ucha środkowego (może prowadzić do utraty słuchu),
  • ostre zapalenie mózgu (może prowadzić do obrzęków mózgu),
  • podostre stwardniające zapalenie mózgu (jego symptomy mogą ujawniać się nawet kilka lat po chorobie),
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
  • nieżyt żołądkowo-jelitowy (wraz z ostrą biegunką i dużym odwodnieniem),
  • drgawki,
  • problemy ze wzrokiem,
  • śmierć.

Powikłania najczęściej pojawiają się u dzieci do 5. roku życia oraz u osób dorosłych, po 20. roku życia. Ryzyko powikłań neurologicznych wzrasta wraz z wiekiem.

Odra – przyczyny. Jak dochodzi do zakażenia?

Za pojawienie się choroby odpowiedzialny jest wirus RNA, czyli wirus odry. Zalicza się go do rodziny paramyksowirusów. Zakażenie szerzy się drogą kropelkową, poprzez bezpośredni kontakt z osobą zakażoną. Sporadycznie dochodzi do zarażenia wtedy, gdy osoba zaraża się na skutek kontaktu z przedmiotami, używanymi przez nosiciela wirusa. Do zakażenia może dojść również na skutek styczności z ubraniem chorego.

Wirus odry dostaje się do organizmu przez jamę nosowo-gardłową oraz powoduje zakażenie komórek nabłonka oddechowego. Stamtąd trafia do krwi, a następnie – do układu siateczkowo-śródbłonkowego i innych narządów, gdzie po raz kolejny się replikuje. W wyniku tego ponownie trafia do błon śluzowych górnych dróg oddechowych, spojówek oraz skóry. Odra należy do ciężkich chorób, a czas wystąpienia typowych symptomów od momentu zakażenia wynosi około 9-14 dni. Warto dodać, że wirus jest wrażliwy na działanie światła, temperatury, jak również na wysychanie.

Leczenie odry

W przypadku pojawienia się objawów choroby, konieczna jest wizyta u lekarza rodzinnego. Leczenie odry polega na leczeniu objawowym, a więc – przede wszystkim – na podawaniu leków przeciwgorączkowych (na bazie paracetamolu) i przeciwkaszlowych. Czasem wykorzystuje się również leki przeciwzapalne, zawierające ibuprofen. Ważne, aby nie podawać pacjentowi aspiryny. Chory wymaga również odpoczynku i powinien zostać w łóżku podczas gorączki oraz przez około siedem dni po jej opadnięciu. Powinien również uzupełniać płyny oraz spożywać odpowiednio zbilansowane posiłki – to mu pomoże szybciej wrócić do zdrowia.

Ze względu na światłowstręt, chory powinien przebywać również w zaciemnionym pomieszczeniu, które należy często wietrzyć. W przypadku, gdy oczy chorej osoby są bardzo czerwone, można je przemywać roztworem soli fizjologicznej. Jeżeli pacjent odczuwa duże swędzenie, warto zastosować preparaty, które je złagodzą.

Chorzy na odrę często skarżą się na uciążliwy katar, który mogą złagodzić krople na bazie ksylometazoliny i oksymetazoliny. Ułatwiają one oddychanie oraz działają obkurczająco na śluzówkę nosa. Jeśli chora osoba skarży się również na ból gardła, pomogą jej preparaty na bazie wyciągów ziołowych.

Odra – szczepionka

Profilaktyka przed odrą możliwa jest tylko i wyłącznie poprzez szczepienia ochronne. Kiedy należy zatem szczepić się na odrę? Zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO), w Polsce powinno się przyjmować szczepienia w formie skojarzonej, w dwóch dawkach:

  • I dawka – należy ją podać pomiędzy 13. a 15. miesiącem życia,
  • II dawka – należy ją podać w wieku 6. lat.

Szczepionka MMR stosowana jest przeciwko odrze, śwince i różyczce. Rekomendowana jest:

  • osobom, które dotychczas nie były szczepione,
  • osobom, u których zastosowano tylko jedną dawkę szczepionki,
  • młodym kobietom, a zwłaszcza tym pracującym z dziećmi,
  • młodym mężczyznom, aby zapobiec różyczce wrodzonej.

Szczepienie na odrę jest u dzieci obowiązkowe i finansowane z budżetu Ministerstwa Zdrowia. Osoby dorosłe, które zamierzają przyjąć szczepionkę, muszą zapłacić za nią z własnych środków.

Epidemia odry

Pomimo istnienia bardzo skutecznej szczepionki, w krajach rozwijających się odra jest jedną z najczęstszych przyczyn zgonów. Należy jednak zaznaczyć, że coraz więcej osób na całym świecie zaraża się odrą – w 2018 r. odnotowano 10 mln przypadków. Jak twierdzi Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), problem rozprzestrzeniającej się odry jest efektem niedostatecznego stanu zaszczepienia oraz wzrostu popularności ruchów antyszczepionkowych.

W 2017 r. aż 87 proc. osób chorych na odrę nie poddało się wcześniej szczepieniu. W Stanach Zjednoczonych ogłoszono największą liczbę przypadków odry od ponad 25 lat. Z kolei tylko w 2018 r. Ukrainę, Liberię, Madagaskar, Demokratyczną Republikę Konga oraz Somalię dotknęła epidemia odry – liczba zachorowań w tych państwach stanowiła wówczas połowę wszystkich przypadków na świecie. W Polsce, tylko od 1 stycznia do 30 listopada 2019 roku odnotowano rekordową liczbę zachorowań na odrę, ponieważ aż 1488, podczas gdy w tym samym okresie, rok wcześniej, było ich 187.

Coraz częściej organizuje się również w naszym kraju również tzw. odra party. To aranżowane przez rodziców spotkania, podczas których dzieci chore na odrę konfrontuje się ze zdrowymi, aby celowo je zarazić i w ten „naturalny” sposób móc je uodpornić. Dorośli często zapominają jednak, że odra nie zawsze ma przebieg łagodny i często może prowadzić do groźnych powikłań, a czasem nawet do śmierci.

Zdaniem specjalistów szczepionka przeciwko odrze jest bardzo skuteczna. Po podaniu dwóch jej dawek, odporność na chorobę uzyskuje się niemal w 100 proc. Jednocześnie Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) bije na alarm, twierdząc, iż odra jest jedną z głównych przyczyn zgonów wśród dzieci.

Odra w ciąży

Na większą uwagę zasługuje również temat odry w ciąży. Kobiety, które planują urodzenie dziecka, powinny bowiem sprawdzić, czy zastosowano u nich podwójną dawkę szczepionki MMR. Jeśli nie, jak najszybciej powinny poddać się szczepieniu i, co więcej, nie powinny przynajmniej przez miesiąc po jej wykonaniu zachodzić w ciążę. Dwie dawki szczepionki należy podawać u nich w odstępie wynoszącym przynajmniej 4 tygodnie.

Warto też zaznaczyć, że jeżeli kobieta ciężarna zachoruje na odrę, to im młodsza ciąża, tym groźniejsza jest ona dla płodu. Odra w ciąży grozi poronieniem i wczesnym porodem, może także spowodować szereg komplikacji zdrowotnych u dziecka: zaburzenia mowy, niedobór somatotropiny (czyli hormonu wzrostu), a nawet zapalenie mózgu.

Należy zaznaczyć, że podwójna dawka MMR podawana jest dopiero od 2004 r., wcześniej podawano jedynie dawkę pojedynczą. Kobiety, które nie były szczepione (lub nie są pewne, czy były) bądź – po prostu – nie chorowały na odrę, powinny wykonać również badanie krwi na ilość przeciwciał.

 

Źródła:

  1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448068/
  2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3334858/
  3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3971032/
  4. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4514292/
  5. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28673424/
  6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30245481/
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Choroby zakaźne – rodzaje, przyczyny, drogi rozprzestrzeniania

laboratorium, badanie próbki małpiej ospy

Małpia ospa w Europie – potwierdzone przypadki. Czy jest groźna i jakie daje objawy?

Szczepienie

Prof. Horban o szczepieniach na COVID-19: być może trzeba będzie wprowadzić obowiązek szczepień

Sukces szczepionki przeciwko malarii. Najnowsze badania wskazują na skuteczność na poziomie 77 proc.

Utraciliśmy już odporność populacyjną na odrę. „Wybuch epidemii będzie miał katastrofalne skutki”

Przyczyna powstawania zakrzepów krwi po przyjęciu szczepionki AstraZeneca jest już znana – twierdzą naukowcy

Mama i dziekco

Znaczny spadek zachorowań na ospę wietrzną w Polsce

Lekarz niesie dziecko na rękach

Ebola znów w Gwinei. Pierwsze przypadki od tragicznej epidemii sprzed 5 lat

Grozi nam kolejna epidemia? Wirus Nipah może zabić 75 proc. zakażonych

Ratownik medyczny: skoro tężec jest tak groźny, to dlaczego w Polsce dochodzi tylko do ok. 20 przypadków rocznie? Bo mamy szczepionki przeciwko tężcowi

Czyrak gromadny – co to jest, objawy, leczenie, powikłania

Gruźlica prosówkowa – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Antybiotyki to nie cukierki

„Antybiotyki to nie cukierki” – przypomina Magdalena Jutrzenka. „Ani przeziębienia, ani grypy, ani COVID-19 nie leczy się antybiotykami”

szczepienie przeciw odrze

Odra znów w natarciu za sprawą antyszczepionkowców. WHO alarmuje – statystyki są niepokojące

Szczepionka na koronawirusa w styczniu. Kto i na jakich zasadach ją dostanie?

Stadion Narodowy

Na Stadionie Narodowym powstaje szpital polowy dla chorych na COVID-19

Lekarze w szpitalu w kombinezonach ochronnych

Czy dostawy remdesiviru trafią do Polski? Minister zdrowia rozwiał wątpliwości w sprawie dostaw

Kobieta w maseczce ochronnej

Koronawirus w Polsce. Rekordowa liczba potwierdzonych przypadków zakażeń

WZW typu C – objawy i leczenie. Jak się można zarazić?

Londyn

Wielka Brytania wprowadza obostrzenia dla Polaków. Wraca obowiązkowa 14-dniowa kwarantanna

koronawirus w Polsce

Najwyższy dobowy wzrost przypadków COVID-19 od początku epidemii w Polsce. Kolejny smutny rekord

Mężczyzna trzyma się za klatkę piersiową, przstawia chusteczkę do ust i mocno kaszle

Gruźlica (suchoty) – objawy, przyczyny, leczenie, szczepionka

dziecko z wysypką

Różyczka u dzieci i dorosłych – objawy, leczenie i szczepienie

Jan Świtalski, ratownik medyczny

„Dla beki się przebieram z kumplami w gumowe wdzianka”. Ratownik medyczny do koronasceptyków

Najpopularniejsze

matka z dorosłą córką

„Przez całe życie była toksyczną osobą, w każdej roli: pracownika, koleżanki, siostry, córki. I toksyczną mamą” – opowiada 35-letnia Ada o swojej matce

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

białe plamy na paznokciach

Białe plamy na paznokciach – co oznaczają i jak się ich pozbyć?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?

żyły na nogach

Zapalenie żył – jakie objawy wskazują na stan zapalny w żyłach powierzchownych i głębokich?

kobieta z problemami skórnymi

Wybroczyny (petocje) – co to jest, dlaczego powstają i jak sobie z nimi poradzić?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?