Czym jest cholecystokinina?
Cholecystokinina to hormon wydzielany przez komórki śluzówki dwunastnicy oraz przedniego odcinka jelita cienkiego. Sygnałem inicjującym wydzielanie cholecystokininy jest spożycie posiłku bogatego w białka i tłuszcze. Wydzielanie tego hormonu osiąga maksimum po około kwadransie od spożycia posiłku. Cholecystokinina syntetyzowana jest także w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, zwłaszcza podwzgórza, gdzie pełni rolę neuroprzekaźnika.
Cholecystokinina jest hormonem tkankowym, co oznacza, że jej zakres działania ograniczony jest do tkanek, w których hormon jest syntetyzowany. Hormon ten nie jest natomiast transportowany wraz z krwią do odległych tkanek.
Rolki
Funkcje cholecystokininy w organizmie
Podstawową rolą cholecystokininy w organizmie jest regulowanie czynności wydzielniczych układu pokarmowego oraz pobudzenie jego motoryki, co ma na celu usprawnienie procesów trawienia. Po spożyciu posiłku bogatego w białka i tłuszcze dochodzi do wydzielania cholecystokininy. Hormon ten oddziałuje na funkcjonowanie przewodu pokarmowego za pośrednictwem CCKA oraz CCKB. Efektem aktywowania tych receptorów jest pobudzenie czynności wydzielniczych trzustki do syntezy enzymów trawiennych – lipazy, elastazy i amylazy. Hormon prowadzi do skurczu pęcherzyka żółciowego, co przekłada się na wydzielanie żółci. Ponadto cholecystokinina pobudza wydzielanie soku żołądkowego.
Cholecystokinina wpływa na motorykę przewodu pokarmowego, oddziałując na mięśniówkę gładką żołądka i jelit. Hormon ten spowalnia opróżnianie żołądka, pobudza motorykę mięśniówki jelita cienkiego oraz hamuje motorykę jelita grubego. Spowolnienie aktywności mięśniówki żołądka z jednoczesnym pobudzeniem syntezy kwasu żołądkowego ma na celu zainicjowanie procesów trawienia. Następnie pokarm dociera do jelita cienkiego, gdzie podlega dalszym procesom trawienia, a usprawnienie pasażu jelitowego pozwala na przemieszczanie się treści jelitowej do dalszych odcinków przewodu pokarmowego. Cholecystokinina pobudza wydzielanie glukagonu, czyli hormonu o działaniu przeciwstawnym do insuliny, przyczyniającego się do wzrostu poziomu glukozy we krwi.
Cholecystokinina jest jednym z najliczniej reprezentowanych w mózgu peptydów. Rolą cholecystokininy w ośrodkowym układzie nerwowym jest przede wszystkim pobudzenie ośrodka sytości, dzięki czemu hamuje uczucie głodu i ogranicza dalsze przyjmowanie pokarmu.
Badanie cholecystokininy
Oznaczanie poziomu cholecystokininy we krwi wykonywane jest tylko w wybranych laboratoriach, gdyż badanie tego typu jest rzadko zlecane. Problemy w oznaczaniu cholecystokoniny wynikają zarówno z jej bardzo niskiego poziomu we krwi, a także podobieństwa budowy do innego hormonu – gastryny. Gastryna obecna jest we krwi w znacznie większych stężeniach niż cholecystokinina i może ingerować w oznaczenie. Wskazaniem do badania cholecystokininy jest podejrzenie chorób trzustki oraz dróg żółciowych. W celu oznaczania poziomu hormonu konieczne jest pobranie na czczo próbki krwi żylnej. Do laboratorium należy zgłosić się rano, po co najmniej ośmiu godzinach od spożycia ostatniego posiłku.
Norma cholecystokininy i interpretacja badania
Prawidłowy poziom cholecystokininy we krwi to poniżej 80 pg/ ml. Jeśli w badaniu krwi stwierdzony zostanie zbyt wysoki poziom cholescystokininy, możliwą przyczyną może być stosowanie diety bogatej w tłuszcze, stymulującej wydzielanie cholecystokininy. Z kolei obniżona cholecystokinina może towarzyszyć stanom zapalnym trzustki.
Test sekretynowo – cholecystokininowy
Cholecystokinina może być wykorzystana w teście sekretynowo – cholecystokininowym, który służy ocenie czynności wydzielniczych trzustki. W teście tym sekretyna i cholecystokinina podawane są dożylnie w dawce nie większej niż 1 jednostka na kg masy ciała. Kolejnym etapem badania jest odessanie treści żołądkowej oraz dwunastniczej przy pomocy specjalnej sondy, a następnie pobrany materiał jest badany. Podanie sekretyny powinno przyczynić się do zwiększenia objętości soku trzustkowego, a cholecystokinina – do zwiększenia poziomu enzymów trzustkowych (amylazy i trypsyny).
Bibliografia:
- Golonko A. i in., Wpływ hormonów jelitowych i neuroprzekaźników na uczucie głodu i sytości; Forum Zaburzeń Metabolicznych 2013
- Rehfeld J. F., Accurate measurement of cholecystokinin in plasma; Clin. Chem., 1998
