Czym jest nadczynność kory nadnerczy?
Nadnercza to gruczoły dokrewne zlokalizowane nad nerkami. Zbudowane są rdzenia (części wewnętrznej) oraz kory (części zewnętrznej. Syntezują następujące hormony:
- glikokortykosteroidy (np. kortyzol),
- hormony płciowe (np. androgeny),
- mineralokortykosteroidy (np. aldosteron).
Wszystkie te przekaźniki chemiczne są niezbędne do tego, aby organizm mógł działać prawidłowo. Jeżeli jednak kora produkuje ich zbyt dużo, dochodzi do jej nadczynności. To z kolei wywołuje szereg różnych objawów. Można wyróżnić trzy najczęstsze postaci nadczynności kory nadnerczy:
- zespół Cushinga – w tym przypadku nadnercza produkują zbyt dużo glikokortykosteroidów,
- hiperandrogenizm – związany jest z tym, że omawiane przez nas organy wydzielają nadmierną ilość hormonów płciowych,
- hiperaldosteronizm (zespół Conna) – tutaj kora nadnerczy w zbyt dużej ilości produkuje aldosteron, przez co dochodzi do zbyt dużego wydalania potasu i zbyt małego wody oraz sodu.
Jeśli chodzi o nadczynność mineralokortykoidową nadnerczy, dzieli się ją jeszcze na dwa sposoby:
- nadczynność mineralokortykoidowa pierwotna – w tym przypadku wywołuje ją gruczolak, przerost gruczolakowaty warstwy kłębkowatej warstwy nadnerczy lub rak,
- nadczynność mineralokortykoidowa wtórna – powoduje ją hiperaldosteronizm wtórny, pojawiający się u osób z niedokrwieniem nerek, guzem produkującym reninę, zespołem Barttera, nadciśnieniem złośliwym lub obrzękami nerkowopochodnymi bądź sercowo-wątrobowo-pochodnymi.
Rolki
Przyczyny nadczynności kory nadnerczy
Częstą przyczyną nadczynności kory nadnerczy jest guz chromochłonny, umiejscowiony w nadnerczach lub obok nich. Zdarza się, że choroba ta jest również efektem przyjmowania leków z grupy kortykosteroidów. Dużą rolę odgrywają tu uwarunkowania genetyczne, które mogą być związane ze zbyt dużą produkcją kortyzolu. Omawianą przez nas przypadłość powoduje nierzadko pierwotna choroba nadnerczy, a także samoistna nadczynność gruczołów. W niektórych przypadkach doprowadzają do niej także nowotwory przysadki mózgowej.
Nadczynność kory nadnerczy – objawy najczęściej zgłaszane przez pacjentów
Można wyróżnić następujące objawy nadczynności kory nadnerczy, musisz jednak pamiętać, że będą się one znacząco różnić w zależności od przyczyny wystąpienia patologii:
- podwyższone ciśnienie krwi,
- zmęczenie i osłabienie,
- fioletowe lub różowe rozstępy na skórze,
- wolne gojenie się ran,
- otyłość (tłuszcz gromadzi się na karku i brzuchu),
- zaczerwienienie skóry,
- nietolerancja glukozy,
- mniejsza grubość skóry,
- bardziej okrągła i zaczerwieniona twarz,
- zanik mięśni,
- agresja i drażliwość,
- konieczność częstego oddawania moczu,
- trądzik,
- zaburzenia miesiączkowania,
- wzmożone pragnienie,
- osteoporoza.
Objawy nadczynności kory nadnerczy wywołane zespołem Cushinga
Jeśli chodzi o zespół Cushinga, najczęstsze jego symptomy to:
- akumulacja tkanki tłuszczowej w górnej części ciała,
- ścieńczenie skóry,
- zaburzenia menstruacyjne,
- potrzeba zbyt częstego oddawania moczu,
- zwiększona tendencja do powstawania siniaków,
- agresja i drażliwość,
- znacznie większa masa ciała.
Objawy nadczynności kory nadnerczy a hiperandrogenizm
W przypadku hiperandrogenizmu występują takie objawy jak:
- łysienie typu męskiego,
- zaburzenia menstruacji,
- hirsutyzm,
- trądzik,
- większa masa mięśniowa,
- nieregularne menstruacje.
Objawy nadczynności kory nadnerczy towarzyszące hiperaldosteronizmowi
Mówiąc o hiperaldosteronizmie, należy powiedzieć, że objawia się on m.in. poprzez:
- podwyższone ciśnienie tętnicze (wyższe niż 180/110 mm Hg),
- problemy z widzeniem,
- bóle głowy,
- skurcze mięśni,
- drętwienie stóp i dłoni,
- zmęczenie,
- zbyt duże pragnienie,
- obniżenie stężenia potasu,
- podwyższenie stężenia sodu.
Leczenie nadczynności kory nadnerczy
Formę leczenia dobiera się dla każdego pacjenta z nadczynnością kory nadnerczy indywidualnie. Jeśli chodzi o glikokortykosteroidową postać patologii, wskazana jest często operacja usunięcia raka nadnerczy lub gruczolaka, zwłaszcza wtedy, gdy zmiany mają charakter złośliwy. Jeśli nie da się w ten sposób usunąć guza, stosuje się często radioterapię.
Aby zmniejszyć we krwi poziom glikokortykosteroidów, podaje się także leki z ketokonazolem czy metyraponem. W przypadku hiperaldosteronizmu wykorzystuje się najczęściej środki, które przeciwdziałają aldosteronowi – zawierają one eplerenon lub spironolakton. Aby wyleczyć hiperandrogenizm, lekarze decydują się najczęściej na terapię hormonalną.
Badania na nadczynność kory nadnerczy
W sytuacji, gdy lekarz podejrzewa nadczynność kory nadnerczy u pacjenta, przeprowadza najpierw badanie fizykalne. Następnie może zlecić m.in.:
- badanie biochemiczne krwi,
- morfologię krwi,
- panel lipidowy,
- jonogram,
- stężenie ACTH w surowicy,
- stężenie kortyzolu w surowicy,
- aktywność reninową osocza (ARO), stężenie aldosteronu i reniny w osoczu,
- poziom 17-OHP, DHEA-S, prolaktyny, testosteronu,
- test hamowania 1 mg deksametazonu,
- dobowe wydalanie wolnego kortyzolu w moczu.
Czasem lekarz rekomenduje również wykonanie rezonansu magnetycznego przysadki mózgowej albo scynytygrafii lub tomografii komputerowej nadnerczy.
Bibliografia:
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279088/ [dostęp 23.04.24].
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470218/ [dostęp 23.04.24].
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK551526/ [dostęp 23.04.24].
