Przejdź do treści

Przysadka mózgowa – za co odpowiada? Funkcje, hormony, choroby

Przysadka mózgowa – za co odpowiada? Funkcje, hormony, choroby
Przysadka mózgowa – za co odpowiada? Funkcje, hormony, choroby Pexels.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim

Przysadka mózgowa to niewielki gruczoł o wielkich możliwościach. Głównym jej zadaniem jest wydzielanie hormonów, które sterują pracą innych gruczołów. Nieprawidłowe jej funkcjonowanie może prowadzić do pojawienia się różnych chorób. Jakich? Czym się one objawiają? I jakie inne funkcje realizuje przysadka mózgowa? O tym się dowiesz w niniejszym artykule.

Przysadka mózgowa usytuowana jest niedaleko podwzgórza, mniej więcej pośrodku ludzkiej głowy, w tzw. siodle tureckim. Składa się z trzech części: przedniej, tylnej oraz środkowej. Różnią się one między sobą funkcjami: przednia odpowiada za wytwarzanie hormonów, tylna – magazynuje je, a środkowa – pełni rolę przekaźnika.

Przysadka mózgowa – za co odpowiada? Hormony

Przysadka mózgowa posiada kształt zbliżony do fasoli. Jej wymiary wynoszą zwykłe 0,6 x 0,9 x 1,3 cm. Siodło tureckie, w którym jest położona, usytuowane jest niedaleko naczyń krwionośnych, nerwów czaszkowych oraz skrzyżowania nerwów wzrokowych. Jej głównym zadaniem jest produkcja różnych hormonów, które z kolei mają pobudzić inne gruczoły dokrewne, do produkcji ich własnych hormonów.

Przednia część przysiadki produkuje 7 różnych hormonów:

  • hormon wzrostu (GH) – wpływa na tempo wzrostu oraz gospodarkę tłuszczową, białkową i węglowodanową;
  • hormon tyreotropowy (TSH) – pobudza tarczycę do produkcji trijodotyroniny i tyroksyny, pobudzając tym samym przemianę materii;
  • hormon folikulotropowy (FSH) – odpowiada za płodność, u kobiet wpływa na wzrost i dojrzewanie pęcherzyka jajnikowego oraz produkcję estrogenu, a u mężczyzn – na spermatogenezę;
  • adenokortykotropina (ACTH) – wpływa na pracę nadnerczy, a tym samym na powstawanie substancji odpowiedzialnych za przemianę materii oraz odporność;
  • hormon luteinizujący (LH) – u kobiet umożliwia prawidłowe jajeczkowanie i produkcję progesteronu, a u mężczyzn – wytwarzanie testosteronu;
  • prolaktyna (PRL) – umożliwia laktację u kobiet;
  • endorfiny PEA (fenyloetyloamina) – hormony szczęścia, odpowiedzialne za pozytywne emocje, które pojawiają się np. podczas zakochania.

Część środkowa wydziela melanotropinę (MSH), która odpowiada za kolor cery. Dzięki niej komórki barwnikowe wytwarzają melaninę, chroniącą skórę przed promieniowaniem UV.

Część tylna odpowiada on za przechowywanie neurohormonów, takich, jak:

  • oksytocyna – hormon przywiązania, który dużą rolę odgrywa podczas orgazmu, porodu oraz zapłodnienia;
  • wazopresyna – produkowana jest u mężczyzn podczas stosunku, tworząc więź emocjonalną, ponadto zmniejsza ilość wytwarzanego moczu, a tym samym – zapobiega odwodnieniu.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Odporność
Bloxin Żel do nosa w sprayu, 20 ml
25,99 zł
Zdrowie intymne i seks, Odporność, Good Aging, Energia, Beauty
Wimin Zestaw z dobrym seksem, 30 saszetek
139,00 zł
Energia
Vigor UP! Fast o smaku owoców leśnych
23,07 zł
Odporność
Naturell Omega-3 500 mg, 240 kaps.
30,00 zł
Odporność
Bloxin Żel do jamy ustnej w sprayu, 20 ml
25,99 zł
8 rzeczy, za które pokocha cię twój żołądek. Zobacz, jak wspomóc jego funkcjonowanie!

Przysadka mózgowa – choroby

W momencie, gdy dochodzi do zaburzenia czynności przysadki mózgowej, może pojawić się wiele chorób. Poniżej opisujemy te najpopularniejsze.

Guz przysadki mózgowej

Istnieje wiele rodzajów guzów przysadki mózgowej, przy czym większość z nich ma łagodny przebieg. Wśród nich najpopularniejszy jest gruczolak, który wytwarza prolaktynę, określany też mianem  „prolactinoma”. To łagodny nowotwór, który czasem nie wywołuje żadnych objawów, jednak może być przyczyną różnych zaburzeń.

U wielu osób odnotowuje się również inne gruczolaki, które np. doprowadzają do nadprodukcji jednego z  hormonów, np.: hormonu wzrostu, adenokortykotropiny  czy też tyreotropiny – wówczas można mówić o „nadczynności przysadki mózgowej”. Jednocześnie odnotowuje się w takich przypadkach niedobór innych hormonów.  Gruczolaki nie muszą jednak wydzielać hormonów – takie guzy są „nieczynne hormonalnie”.

Zazwyczaj mały gruczolak przysadki mózgowej nie powoduje żadnych problemów, jednak większy może dawać o sobie znać poprzez bóle i zawroty głowy, a także zaburzenia widzenia – wynika to z ucisku na nerw wzrokowy oraz znajdujące się obok tkanki.

Hiperprolaktynemia

Dolegliwość ta jest efektem guza wydzielającego prolaktynę lub guza, który uniemożliwia kontrolę nad jej produkcją. Wówczas może dojść do wytwarzania mleka u mężczyzn oraz kobiet, które nie są w ciąży. U mężczyzn obserwuje się w tym stanie również niskie libido, a u kobiet – zaburzenia cyklu miesiączkowania.

Hipogonadyzm

Hipogonadyzm może być efektem zmian w  przysadce mózgowej (zespół Klinefeltera) lub wynikiem choroby jąder. W jego wuniku nie produkują wystarczającej ilości testosteronu. U dzieci i nastolatków  można zauważyć nieprawidłowości w budowie genitaliów, brak mutacji oraz zaburzenie wzrostu włosów. U mężczyzn problemem związanym z hipogonadyzmem jest  brak erekcji oraz niepłodność.

Niedoczynność przysadki mózgowej

Jej bezpośrednią przyczyną jest zahamowanie produkcji kilku hormonów gruczołu lub tylko jednego. Często jest ona efektem guzów (gruczolaków przysadki mózgowej), urazów głowy, uszkodzeń podczas operacji, zmian zapalnych i naciekowych oraz zaburzeń rozwojowych. Do objawów niedoczynności zalicza się:

  • bóle głowy;
  • brak laktacji po porodzie;
  • nudności i zasłabnięcia;
  • suchość i bladość skóry;
  • brak apetytu;
  • problemy z widzeniem.

Zobacz także: 7 objawów informujących, że powinnaś zbadać hormony

Wiesz, co lubi twój mózg? Dowiedz się, co mu służy a co szkodzi

Akromegalia i gigantyzm

Przyczyną akromegalii jest nadmierna produkcja somatotropiny – hormonu wzrostu, a ta z kolei jest często efektem gruczolaka lub też czynnego guza trzustki. Akromegalia występuje u osób dorosłych i charakteryzuje się objawami, takimi jak:

  • pogrubione kości;
  • zmiana rysów twarzy;
  • powiększone stopy i dłonie;
  • zespół cieśni nadgarstka;
  • nadciśnienie;
  • zmęczenie i bezdech senny;
  • bóle głowy i poty.

U dzieci nadmierna produkcja hormonu wzrostu prowadzi ona powstania gigantyzmu. Wówczas osiągają one zbyt wysoki wzrost, na skutek zbyt dużego rozrostu kości.

Choroba Cushinga

Choroba ta powstaje, gdy guz przysadki mózgowej wydziela zbyt duże ilości ACTH, w wyniku czego dochodzi do nadmiernego wytwarzania hormonu nadnerczy – kortyzolu. Powstają wówczas poważne zmiany metaboliczne, które prowadzą m.in. do zmiany wyglądu. Główne objawy tej choroby to:

  • bardziej okrągła twarz;
  • otyłość górnych części ciała;
  • cienka skóra;
  • wysokie ciśnienie krwi;
  • osłabienie mięśni;
  • rozstępy na brzuchu;
  • osteoporoza;
  • wysokie stężenie glukozy we krwi;
  • tendencja do siniaczenia;
  • zaburzenia miesiączkowania.

Przyrost masy ciała związany jest z nadmiernym gromadzeniem tkanki tłuszczowej. Choroba Cushinga często powiązana jest również z cukrzycą, depresją oraz większą skłonnością do infekcji.

8 rzeczy, za które pokocha cię twoja trzustka

Zespół pustego siodła

Jak już wcześniej powiedzieliśmy, przysadka otoczona jest strukturą kostną, zwaną siodłem tureckim. Czasem zdarza się, że się ono powiększa, w wyniku czego dochodzi do uciśnięcia przysadki. Niekiedy gruczoł kurczy się i słabiej wydziela hormony, czego efektem może być z kolei  niedoczynność przysadki.

Rezonans przysadki mózgowej i inne badania

Aby zdiagnozować choroby związane z omawianym gruczołem, lekarze często decydują się na rezonans – badanie to zaliczane jest do jednej z najlepszych metod w diagnostyce układu podwzgórzowo-przysadkowego.  Warto je  wykonać wtedy, gdy widoczne są następujące objawy: problemy z zajściem w ciążę, zaburzenia cyklu miesiączkowego, poważne bóle głowy, nieprawidłowy poziom hormonów, akromegalia, choroba Cushinga, moczówka prosta, mlekotok, karłowatość, problemy z widzeniem.

Istnieją jednak pewne przeciwwskazania do tego badania: obecność metalowych implantów, ciąża i karmienie piersią oraz ciężka niewydolność nerek. Oprócz rezonansu przysadki mózgowej, warto wykonać również badania krwi oraz badania neurologiczne. Czasem lekarze zalecają również RTG czaszki oraz – zamiast rezonansu – tomografię komputerową, ponieważ nie we wszystkich szpitalach znajduje się najnowszy sprzęt.

 

Źródła:

  1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK27/
  2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459247/
  3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11949004
  4. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12690976

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Budzisz się w środku nocy i nie możesz zasnąć? Lekarka wyjaśnia, z czego to może wynikać

Budzisz się w środku nocy i nie możesz zasnąć? Lekarka wyjaśnia, z czego to może wynikać

romantyczna kolacja nad morzem

7 naturalnych sposobów na podniesienie poziomu testosteronu u mężczyzny. Skorzystacie na tym oboje!

Kobieta patrzy w obiektyw

Kortyzol – norma i badanie. Jak obniżyć poziom kortyzolu?

Joga hormonalna – sposób na równowagę

Psychoterapeutka Aneta Rutkowska: „Nikt nie przychodzi, mówiąc: 'Jestem uzależniony od adrenaliny’. A w trakcie okazuje się często, że nie są oni w stanie znosić codzienności życia”

Okres się spóźnia?

Czekasz na okres, a on cały czas nie nadchodzi? Możliwych powodów jest znaczenie więcej niż ciąża

Kamila Bogucka i Lidia Wójcik, "Ogarnij Hashimoto”/ Archiwum prywatne

„Hashimoto pojawia się po coś. To sygnał ciała, że nie jesteśmy dla siebie numerem jeden” – uważają Lidia Wójcik i Kamila Bogucka z „Ogarnij Hashimoto”

17 hydroksyprogesteron – funkcje, badanie, normy i cena. Jakie są objawy podwyższonego i obniżonego poziomu?

Dwie osoby siedzą na kanapie i rozmawiają

Zidentyfikowano hormon, który może poprawić funkcje poznawcze u osób z zespołem Downa

Chcesz wesprzeć pracę swoich hormonów? Seed cycling jest dla ciebie / istock

Chcesz wesprzeć pracę swoich hormonów? Seed cycling jest dla ciebie

para zakochanych, romantyczny wieczór

Nie masz ochoty na seks? Poznaj 8 sposobów na podniesienie libido

"To on jest przyczyną wszystkich twoich problemów. To przez niego organizm nie może wyjść z opresji, szaleje gospodarka hormonalna, ubożeje mikrobiota" - podkreśla lek. Dorota Helim-Sobkowiak

„To on jest przyczyną wszystkich twoich problemów. To przez niego szaleje gospodarka hormonalna, ubożeje mikrobiota” – pisze o… stresie lek. Dorota Helim-Sobkowiak

Dr Dorota Wakuła / fot. Infemini Med Home

„Nie jesteśmy w stanie odróżnić klinicznie depresji poporodowej od fazy niedoczynności poporodowego zapalenia tarczycy” – mówi dr Dorota Wakuła

26-latka chora na hirsutyzm po kilkunastu latach przestała się golić i zapuściła brodę. "Trudno to wytłumaczyć, ale czuję się wolna"

26-latka chora na hirsutyzm po kilkunastu latach przestała się golić i zapuściła brodę. „Trudno to wytłumaczyć, ale czuję się wolna”

Układ dokrewny – funkcje i budowa. Jakie hormony są najważniejsze?

Milena Nosek / archiwum prywatne

„To, co dzieje się wewnątrz nas, wyznacza jakość naszej pracy. Hormony sterują całym naszym organizmem” – mówi Milena Nosek, dietetyczka

Dr Dominika Trojnarska o tajnikach hormonu miłości, wierności i szczęścia: „Są kraje, w których oksytocynę podaje się pacjentkom w sprayu”

Hormony, które rządzą twoim życiem seksualnym /fot. Pexels

Hormony, które rządzą twoim życiem seksualnym

Androstendion – rola w organizmie, normy i interpretacja. Kiedy badać poziom hormonu?

ACTH – czym jest? Badanie i wskazania do niego, normy

„Lekarka na roślinach” o nietypowym sposobie na wzmocnienie odporności: Przytulajmy się na zdrowie!

Nieleczona skraca życie nawet o 10 lat. „Nie mówiłam o wszystkich objawach, bo bałam się oskarżeń o udawanie”. O życiu z akromegalią opowiada Katarzyna Marcinkowska

Rola selenu w chorobie Hashimoto

Niedoczynność kory nadnerczy – objawy, badania, rodzaje, leczenie

×