Przejdź do treści

Nadnercza – budowa, funkcje oraz choroby nadnerczy

Nadnercza - budowa, funkcje oraz choroby nadnerczy Brooke Cagle/Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim

Nadnercza to niewielkie gruczoły dokrewne odpowiedzialne za produkcję hormonów z grupy glikokortykosteroidów, mineralokortykosteroidów i androgenów. Uszkodzenie struktury tych narządów lub rozwój w ich obrębie guzów prowadzi do zaburzenia funkcjonowania organizmu. Jakie choroby powstają w wyniku niedoboru i nadmiaru hormonów nadnerczy i czym się objawiają?

Budowa nadnerczy

Nadnercza to parzyste gruczoły położone nad górnymi biegunami nerek. Prawe nadnercze ma kształt piramidy, leży w sąsiedztwie przepony, wątroby i żyły głównej dolnej. Lewe nadnercze przypomina półksiężyc i rozciąga się od górnego bieguna nerki do jej wnęki. Znajduje się w pobliżu śledziony, żołądka, trzustki i przepony.

Nadnercza leżą wewnątrz powięzi otaczającej nerki i są od nich oddzielone mocną torebką powstałą z tkanki łącznej. Otacza je cienka warstwa tkanki tłuszczowej. W budowie nadnerczy wyróżnia się zewnętrzną warstwę korową oraz wewnętrzną warstwę rdzeniową. Kora nadnerczy ma barwę żółtą i zajmuje większą część gruczołu. Rdzeń nadnerczy ma ciemniejszą barwę. Tworzy go splot tkanki nerwowej, który otoczony jest siecią małych naczyń krwionośnych.

Krew tętnicza dociera do nadnerczy za pośrednictwem tętnic: nadnerczowej górnej, środkowej i dolnej, które odchodzą odpowiednio od tętnicy przeponowej dolnej, aorty oraz tętnic nerkowych. Każde nadnercze posiada tylko jedną żyłę. Z prawego nadnercza krew płynie do żyły głównej dolnej, a z lewego do żyły nerkowej lewej.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Odporność, Good Aging, Energia, Beauty
Wimin Zestaw z Twoim mikrobiomem, 30 saszetek
139,00 zł
NOWOŚĆ
Odporność, Energia, Beauty
Naturell Witamina B Complex Vegan, 180 tabletek
79,99 zł
Odporność
Naturell Uromaxin + C, 60 tabletek
15,99 zł
Odporność
Estabiom Baby, Suplement diety, krople, 5 ml
28,39 zł
NOWOŚĆ
Odporność, ElPol
Przecier z owoców bzu czarnego ElPol, 300 ml
19,50 zł

Funkcje nadnerczy

Nadnercza to gruczoły wydzielania wewnętrznego odpowiadające za produkcję hormonów. W korze nadnerczy powstają kortykosteroidy (kortyzol, kortyzon i kortykosteron), które wpływają na metabolizm organizmu, gospodarkę wodno-elektrolitową oraz odgrywają ważną rolę podczas reakcji na stres.

Kora wytwarza także niewielką ilość androgenów, czyli hormonów płciowych (androstendionu, dehydroepiandosteronu, testosteronu i dihydrotestosteronu) wpływających na wzrost organizmu, popęd płciowy oraz kształtowanie się męskich cech ciała. W rdzeniu nadnerczy powstaje  adrenalina i noradrenalina – tzw. hormony walki i ucieczki.

Choroby nadnerczy

Niedoczynność nadnerczy

Niedoczynność nadnerczy powstaje w wyniku niedostatecznej produkcji hormonów kory lub rdzenia nadnerczy. Pierwotna niedoczynność nadnerczy spowodowana jest uszkodzeniem narządu w przebiegu chorób autoimmunologicznych, gruźlicy, chorób nowotworowych oraz chorób metabolicznych. Do wtórnej niedoczynności nadnerczy dochodzi na skutek zaburzeń pracy przysadki mózgowej, która w prawidłowych warunkach wydziela adrenokortykotropinę (ACTH) stymulującą gruczoł nadnerczowy do pracy.

Przewlekła niedoczynność kory nadnerczy nazywana jest chorobą Addisona (cisawicą). Charakterystycznymi objawami tego schorzenia są:

  • ciemne zabarwienie skóry i błon śluzowych,
  • stałe osłabienie i zmęczenie,
  • powtarzające się zasłabnięcia,
  • ból mięśni i stawów,
  • słaba tolerancja wysiłku,
  • brak apetytu, nudności, wymioty i biegunki,
  • spadek masy ciała.

Leczenie pierwotnej niedoczynności polega na farmakoterapii glikokortykosteroidami, mineralokortykosteroidami oraz w niektórych przypadkach androgenami.

Fitolizyna — co powinniśmy o niej wiedzieć i jak pomaga chronić nasz układ moczowy? Sprawdź!

Nadczynność nadnerczy

U chorego z nadczynnością nadnerczy dochodzi do nadmiernego wydzielania hormonów. Nadmiar hormonu rdzenia nadnerczy – kortyzolu wywołuje zespół Cushinga, a zbyt wysoki poziom aldosteronu – hiperaldosteronizm. Z kolei nadczynność kory nadnerczy jest przyczyną powstawania guza chromochłonnego.

Przyczyną powstawania zespołu Cushinga są autonomiczne guzy nadnerczy, rozrosty mikro- i makroguzkowe nadnerczy oraz guzy przysadki. Choroba może również pojawić się z powodu przyjmowania wyższych niż zalecane dawek glikokortykosteroidów. Charakterystyczne cechy zespołu Cushinga to:

  • otyłość typu centralnego,
  • tzw. bawoli kark, który spowodowany jest gromadzeniem się tkanki tłuszczowej w obrębie tułowia i karku,
  • zaczerwienienie twarzy,
  • rozstępy na brzuchu, biodrach i udach,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • bóle kostne i osteoporoza.

Leczenie hiperkortyzolemii polega na operacyjnym usunięciu zmiany (gruczolaka przysadki, guza nadnerczy) lub resekcji obu nadnerczy w przypadku rozrostów guzkowych. Leczenie objawowe obejmuje terapię nadciśnienia tętniczego, osteoporozy, zaburzeń lipidowych i węglowodanowych.

Guzy chromochłonne pojawiają się zazwyczaj między trzecią a piątą dekadą życia, równie często u mężczyzn i kobiet. Ponad 85 proc. guzów tego typu powstaje w rdzeniu nadnerczy. W większości przypadków są to łagodne zmiany nowotworowe wywodzące się z komórek chromochłonnych. Produkują one katecholaminy: adrenalinę i noradrenalinę, rzadziej dopaminę. Wśród objawów klinicznych guza chromochłonnego nadnerczy wymienia się: blednięcie skóry, zaburzenia pracy serca, nagłe uczucie gorąca, nadmierną potliwość, bóle głowy, drżenie mięśni i uczucie niepokoju. Schorzenie to leczy się operacyjnie.

Przeszczep nerki - informacje praktyczne o zabiegu, diecie i życiu po nim

Rak nadnerczy

Rak nadnercza to rzadki nowotwór złośliwy. Jeśli jest czynny hormonalnie, prowadzi do powstawania Zespołu Cushinga. Produkowane w nadmiarze androgeny wywołują u mężczyzn ginekomastię, natomiast u kobiet przyczyniają się do silnych krwawień miesiączkowych. Leczenie raka nadnerczy polega na chirurgicznym usunięciu guza oraz jego przerzutów.

Gruczolak nadnerczy jest łagodną zmianą nowotworową. Zazwyczaj wykrywa się go przypadkowo podczas badania obrazowego.  Objawy gruczolaka nadnerczy zależą od rodzaju wydzielanych przez niego hormonów: jeśli w nadmiarze produkowane są glikokortykosteroidy, rozwija się zespół Cushinga, natomiast gdy są to mineralokortykortykosteroidy, wywołują one zespół Conna.

Przerost nadnerczy

Wrodzony przerost nadnerczy to choroba genetyczna przebiegająca ze śródmaciczną maskulinizacją narządów płciowych wykrywaną u noworodków płci żeńskiej oraz powiększonym prąciem u noworodków płci męskiej. Schorzenie, które nie zostanie zdiagnozowane na wczesnym etapie życia, wywołuje w późniejszych latach spadek masy ciała, biegunki i zaburzenia rytmu serca. Nieklasyczna postać choroby jest przyczyną nasilonego trądziku oraz spadku płodności.

Badanie nadnerczy

Początkowo diagnostyka chorób nadnerczy opiera się na badaniu stężenia wybranych hormonów we krwi lub w moczu. Spośród badań obrazowych najczęściej zleca się wykonanie badania USG jamy brzusznej, za pomocą którego można zaobserwować guzy przekraczające półtora lub dwa centymetry wielkości. Jak przygotować się do USG jamy brzusznej? Przygotowanie do USG nadnerczy obejmuje jedynie powstrzymanie się od spożywania posiłków na sześć godzin przed badaniem. Można pić wodę, lecz musi to być woda niegazowana. Jeśli istnieje potrzeba poszerzenia diagnostyki, wykonuje się tomografię komputerową, która umożliwia określenie wielkości oraz rodzaju guza.

Bibliografia:

  1. P. Jonczyk, Symptomatologia zespołu Cushinga, Pediatr. Endocrinol. 13/2014;1(46):41-54.
  2. K. Szosland i wsp., Pheochromocytoma — guz chromochłonny, Endokrynologia Polska/Polish Journal of Endocrinology 2006; 1 (57).
  3. K. Lin-Su i wsp., Diagnostyka i terapia wrodzonego przerostu nadnerczy, Pediatric, Adolescent, & Young Adult Gynecology. 2009.
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

romantyczna kolacja nad morzem

7 naturalnych sposobów na podniesienie poziomu testosteronu u mężczyzny. Skorzystacie na tym oboje!

Kobieta patrzy w obiektyw

Kortyzol – norma i badanie. Jak obniżyć poziom kortyzolu?

Joga hormonalna – sposób na równowagę

Piotr Polk dostał trzecią nerkę. „To była dwuletnia walka o to, by stanąć na nogi”

Guz Wilmsa – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania

Psychoterapeutka Aneta Rutkowska: „Nikt nie przychodzi, mówiąc: 'Jestem uzależniony od adrenaliny’. A w trakcie okazuje się często, że nie są oni w stanie znosić codzienności życia”

Okres się spóźnia?

Czekasz na okres, a on cały czas nie nadchodzi? Możliwych powodów jest znaczenie więcej niż ciąża

Kamila Bogucka i Lidia Wójcik, "Ogarnij Hashimoto”/ Archiwum prywatne

„Hashimoto pojawia się po coś. To sygnał ciała, że nie jesteśmy dla siebie numerem jeden” – uważają Lidia Wójcik i Kamila Bogucka z „Ogarnij Hashimoto”

17 hydroksyprogesteron – funkcje, badanie, normy i cena. Jakie są objawy podwyższonego i obniżonego poziomu?

Dwie osoby siedzą na kanapie i rozmawiają

Zidentyfikowano hormon, który może poprawić funkcje poznawcze u osób z zespołem Downa

Kolka nerkowa – przyczyny, objawy, leczenie, dieta

Chcesz wesprzeć pracę swoich hormonów? Seed cycling jest dla ciebie / istock

Chcesz wesprzeć pracę swoich hormonów? Seed cycling jest dla ciebie

para zakochanych, romantyczny wieczór

Nie masz ochoty na seks? Poznaj 8 sposobów na podniesienie libido

"To on jest przyczyną wszystkich twoich problemów. To przez niego organizm nie może wyjść z opresji, szaleje gospodarka hormonalna, ubożeje mikrobiota" - podkreśla lek. Dorota Helim-Sobkowiak

„To on jest przyczyną wszystkich twoich problemów. To przez niego szaleje gospodarka hormonalna, ubożeje mikrobiota” – pisze o… stresie lek. Dorota Helim-Sobkowiak

Dr Dorota Wakuła / fot. Infemini Med Home

„Nie jesteśmy w stanie odróżnić klinicznie depresji poporodowej od fazy niedoczynności poporodowego zapalenia tarczycy” – mówi dr Dorota Wakuła

26-latka chora na hirsutyzm po kilkunastu latach przestała się golić i zapuściła brodę. "Trudno to wytłumaczyć, ale czuję się wolna"

26-latka chora na hirsutyzm po kilkunastu latach przestała się golić i zapuściła brodę. „Trudno to wytłumaczyć, ale czuję się wolna”

Komu owoce mogą szkodzić? Sprawdziłyśmy!

Układ dokrewny – funkcje i budowa. Jakie hormony są najważniejsze?

Milena Nosek / archiwum prywatne

„To, co dzieje się wewnątrz nas, wyznacza jakość naszej pracy. Hormony sterują całym naszym organizmem” – mówi Milena Nosek, dietetyczka

Dr Dominika Trojnarska o tajnikach hormonu miłości, wierności i szczęścia: „Są kraje, w których oksytocynę podaje się pacjentkom w sprayu”

Hormony, które rządzą twoim życiem seksualnym /fot. Pexels

Hormony, które rządzą twoim życiem seksualnym

Androstendion – rola w organizmie, normy i interpretacja. Kiedy badać poziom hormonu?

ACTH – czym jest? Badanie i wskazania do niego, normy

„Lekarka na roślinach” o nietypowym sposobie na wzmocnienie odporności: Przytulajmy się na zdrowie!

×