Przejdź do treści

Nadnercza – budowa, funkcje oraz choroby nadnerczy

Nadnercza - budowa, funkcje oraz choroby nadnerczy Brooke Cagle/Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Najczęstsze niedobory wśród kobiet. 7 składników, o które szczególnie warto zadbać / fot.Pexels
Najczęstsze niedobory wśród kobiet. 7 składników, o które szczególnie warto zadbać
Wirus RSV szerzy się w Wielkiej Brytanii
Nie tylko COVID-19. Inny groźny wirus atakuje małe dzieci
Pielęgniarka w skafandrze ochronnym trzyma w rękach szczepionkę
Izrael: Trzecia dawka szczepionki na COVID-19. Prezydent zaszczepił się jako pierwszy
Simone Biles rezygnuje z igrzysk w trosce o swoje zdrowie psychiczne
Simone Biles postawiła na pierwszym miejscu zdrowie psychiczne. Sponsorzy olimpijscy i fani popierają jej decyzję
Kurkumina w Hashimoto pomaga wyciszyć stan zapalny – mówią ekspertki z „Ogarnij Hashimoto”

Nadnercza to niewielkie gruczoły dokrewne odpowiedzialne za produkcję hormonów z grupy glikokortykosteroidów, mineralokortykosteroidów i androgenów. Uszkodzenie struktury tych narządów lub rozwój w ich obrębie guzów prowadzi do zaburzenia funkcjonowania organizmu. Jakie choroby powstają w wyniku niedoboru i nadmiaru hormonów nadnerczy i czym się objawiają?

Budowa nadnerczy

Nadnercza to parzyste gruczoły położone nad górnymi biegunami nerek. Prawe nadnercze ma kształt piramidy, leży w sąsiedztwie przepony, wątroby i żyły głównej dolnej. Lewe nadnercze przypomina półksiężyc i rozciąga się od górnego bieguna nerki do jej wnęki. Znajduje się w pobliżu śledziony, żołądka, trzustki i przepony.

Nadnercza leżą wewnątrz powięzi otaczającej nerki i są od nich oddzielone mocną torebką powstałą z tkanki łącznej. Otacza je cienka warstwa tkanki tłuszczowej. W budowie nadnerczy wyróżnia się zewnętrzną warstwę korową oraz wewnętrzną warstwę rdzeniową. Kora nadnerczy ma barwę żółtą i zajmuje większą część gruczołu. Rdzeń nadnerczy ma ciemniejszą barwę. Tworzy go splot tkanki nerwowej, który otoczony jest siecią małych naczyń krwionośnych.

Krew tętnicza dociera do nadnerczy za pośrednictwem tętnic: nadnerczowej górnej, środkowej i dolnej, które odchodzą odpowiednio od tętnicy przeponowej dolnej, aorty oraz tętnic nerkowych. Każde nadnercze posiada tylko jedną żyłę. Z prawego nadnercza krew płynie do żyły głównej dolnej, a z lewego do żyły nerkowej lewej.

Funkcje nadnerczy

Nadnercza to gruczoły wydzielania wewnętrznego odpowiadające za produkcję hormonów. W korze nadnerczy powstają kortykosteroidy (kortyzol, kortyzon i kortykosteron), które wpływają na metabolizm organizmu, gospodarkę wodno-elektrolitową oraz odgrywają ważną rolę podczas reakcji na stres.

Kora wytwarza także niewielką ilość androgenów, czyli hormonów płciowych (androstendionu, dehydroepiandosteronu, testosteronu i dihydrotestosteronu) wpływających na wzrost organizmu, popęd płciowy oraz kształtowanie się męskich cech ciała. W rdzeniu nadnerczy powstaje  adrenalina i noradrenalina – tzw. hormony walki i ucieczki.

Choroby nadnerczy

Niedoczynność nadnerczy

Niedoczynność nadnerczy powstaje w wyniku niedostatecznej produkcji hormonów kory lub rdzenia nadnerczy. Pierwotna niedoczynność nadnerczy spowodowana jest uszkodzeniem narządu w przebiegu chorób autoimmunologicznych, gruźlicy, chorób nowotworowych oraz chorób metabolicznych. Do wtórnej niedoczynności nadnerczy dochodzi na skutek zaburzeń pracy przysadki mózgowej, która w prawidłowych warunkach wydziela adrenokortykotropinę (ACTH) stymulującą gruczoł nadnerczowy do pracy.

Przewlekła niedoczynność kory nadnerczy nazywana jest chorobą Addisona (cisawicą). Charakterystycznymi objawami tego schorzenia są:

  • ciemne zabarwienie skóry i błon śluzowych,
  • stałe osłabienie i zmęczenie,
  • powtarzające się zasłabnięcia,
  • ból mięśni i stawów,
  • słaba tolerancja wysiłku,
  • brak apetytu, nudności, wymioty i biegunki,
  • spadek masy ciała.

Leczenie pierwotnej niedoczynności polega na farmakoterapii glikokortykosteroidami, mineralokortykosteroidami oraz w niektórych przypadkach androgenami.

Fitolizyna — co powinniśmy o niej wiedzieć i jak pomaga chronić nasz układ moczowy? Sprawdź!

Nadczynność nadnerczy

U chorego z nadczynnością nadnerczy dochodzi do nadmiernego wydzielania hormonów. Nadmiar hormonu rdzenia nadnerczy – kortyzolu wywołuje zespół Cushinga, a zbyt wysoki poziom aldosteronu – hiperaldosteronizm. Z kolei nadczynność kory nadnerczy jest przyczyną powstawania guza chromochłonnego.

Przyczyną powstawania zespołu Cushinga są autonomiczne guzy nadnerczy, rozrosty mikro- i makroguzkowe nadnerczy oraz guzy przysadki. Choroba może również pojawić się z powodu przyjmowania wyższych niż zalecane dawek glikokortykosteroidów. Charakterystyczne cechy zespołu Cushinga to:

  • otyłość typu centralnego,
  • tzw. bawoli kark, który spowodowany jest gromadzeniem się tkanki tłuszczowej w obrębie tułowia i karku,
  • zaczerwienienie twarzy,
  • rozstępy na brzuchu, biodrach i udach,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • bóle kostne i osteoporoza.

Leczenie hiperkortyzolemii polega na operacyjnym usunięciu zmiany (gruczolaka przysadki, guza nadnerczy) lub resekcji obu nadnerczy w przypadku rozrostów guzkowych. Leczenie objawowe obejmuje terapię nadciśnienia tętniczego, osteoporozy, zaburzeń lipidowych i węglowodanowych.

Guzy chromochłonne pojawiają się zazwyczaj między trzecią a piątą dekadą życia, równie często u mężczyzn i kobiet. Ponad 85 proc. guzów tego typu powstaje w rdzeniu nadnerczy. W większości przypadków są to łagodne zmiany nowotworowe wywodzące się z komórek chromochłonnych. Produkują one katecholaminy: adrenalinę i noradrenalinę, rzadziej dopaminę. Wśród objawów klinicznych guza chromochłonnego nadnerczy wymienia się: blednięcie skóry, zaburzenia pracy serca, nagłe uczucie gorąca, nadmierną potliwość, bóle głowy, drżenie mięśni i uczucie niepokoju. Schorzenie to leczy się operacyjnie.

Przeszczep nerki - informacje praktyczne o zabiegu, diecie i życiu po nim

Rak nadnerczy

Rak nadnercza to rzadki nowotwór złośliwy. Jeśli jest czynny hormonalnie, prowadzi do powstawania Zespołu Cushinga. Produkowane w nadmiarze androgeny wywołują u mężczyzn ginekomastię, natomiast u kobiet przyczyniają się do silnych krwawień miesiączkowych. Leczenie raka nadnerczy polega na chirurgicznym usunięciu guza oraz jego przerzutów.

Gruczolak nadnerczy jest łagodną zmianą nowotworową. Zazwyczaj wykrywa się go przypadkowo podczas badania obrazowego.  Objawy gruczolaka nadnerczy zależą od rodzaju wydzielanych przez niego hormonów: jeśli w nadmiarze produkowane są glikokortykosteroidy, rozwija się zespół Cushinga, natomiast gdy są to mineralokortykortykosteroidy, wywołują one zespół Conna.

Przerost nadnerczy

Wrodzony przerost nadnerczy to choroba genetyczna przebiegająca ze śródmaciczną maskulinizacją narządów płciowych wykrywaną u noworodków płci żeńskiej oraz powiększonym prąciem u noworodków płci męskiej. Schorzenie, które nie zostanie zdiagnozowane na wczesnym etapie życia, wywołuje w późniejszych latach spadek masy ciała, biegunki i zaburzenia rytmu serca. Nieklasyczna postać choroby jest przyczyną nasilonego trądziku oraz spadku płodności.

Badanie nadnerczy

Początkowo diagnostyka chorób nadnerczy opiera się na badaniu stężenia wybranych hormonów we krwi lub w moczu. Spośród badań obrazowych najczęściej zleca się wykonanie badania USG jamy brzusznej, za pomocą którego można zaobserwować guzy przekraczające półtora lub dwa centymetry wielkości. Jak przygotować się do USG jamy brzusznej? Przygotowanie do USG nadnerczy obejmuje jedynie powstrzymanie się od spożywania posiłków na sześć godzin przed badaniem. Można pić wodę, lecz musi to być woda niegazowana. Jeśli istnieje potrzeba poszerzenia diagnostyki, wykonuje się tomografię komputerową, która umożliwia określenie wielkości oraz rodzaju guza.

Bibliografia:

  1. P. Jonczyk, Symptomatologia zespołu Cushinga, Pediatr. Endocrinol. 13/2014;1(46):41-54.
  2. K. Szosland i wsp., Pheochromocytoma — guz chromochłonny, Endokrynologia Polska/Polish Journal of Endocrinology 2006; 1 (57).
  3. K. Lin-Su i wsp., Diagnostyka i terapia wrodzonego przerostu nadnerczy, Pediatric, Adolescent, & Young Adult Gynecology. 2009.
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Dwie kobiety siedzą przy stole i piją z filiżanek

„Ciągle odczuwasz głód i nie możesz schudnąć? Sprawdź, czy to nie leptynooporność” – apelują autorki Ogarnij Hashimoto

Kobieta

Mgła mózgowa w Hashimoto. Jak sobie z nią poradzić? Tłumaczą autorki „Ogarnij Hashimoto”

Wyczerpanie, osłabienie, nerwowość? Doktor Google podpowiada: zespół zmęczonych nadnerczy /fot. Pexels

Wyczerpanie, osłabienie, nerwowość? Doktor Google podpowiada: zespół zmęczonych nadnerczy. „Nie ma takiej choroby” – twierdzi endokrynolog

Kobiety jedzą posiłek

Okno żywieniowe w Hashimoto i insulinooporności. „Bez leków spadły nam poziomy glukozy i insuliny na czczo”

Hirsutyzm, czyli nadmierna ilość owłosienia. Przyczyny, objawy i leczenie

Angelina Ziembińska / fot. arch. prywatne

Angelina Ziembińska: jeśli chodzi o cukrzycę, to wydaje mi się, że kobiety mają trudniej

Wysoki poziom androgenów u kobiet - skąd się bierze i co możemy z tym zrobić? Wyjaśnia Iwona Pasieczna

Wysoki poziom androgenów u kobiet – skąd się bierze i co możemy z tym zrobić? Wyjaśnia Iwona Pasieczna

5 najczęstszych błędów dietetycznych, które mają wpływ na zdrowie hormonalne

Hormony tarczycy powinny być w równowadze, a nie w „normie”. Co to oznacza?

Torbiele trzustki – objawy, diagnostyka, leczenie i dieta

Choroby tarczycy a anemia

Choroby tarczycy a anemia. „Niedokrwistość jest częstym stanem klinicznym towarzyszącym chorobom tarczycy”

Kasia Dziurska

Kasia Dziurska o swoich doświadczeniach z Hashimoto: myślałam, że jestem niezniszczalna [WIDEO]

Tabletka

Tabletki antykoncepcyjne – kiedy mogą nie zadziałać?

Kamila Bogucka i Lidia Wójcik, "Ogarnij Hashimoto”/ Archiwum prywatne

„Hashimoto pojawia się po coś. To sygnał ciała, że nie jesteśmy dla siebie numerem jeden” – uważają Lidia Wójcik i Kamila Bogucka z „Ogarnij Hashimoto”

kobieta z hiperprolaktynemiaą

„Jeśli zliczyć, ile wydałam na szukanie diagnozy, wizyty, badania i leki, wyjdzie ponad 30 tysięcy złotych”. Marta Płóciennik o hiperprolaktynemii

„Od czego zaczyna się reset hormonalny? Od uświadomienia sobie, że z przebitą oponą nie pojedziesz dalej”. Recenzja książki „Dieta 7 hormonów” Sary Gottfried

Szczęście rodzi się w… jelitach! Naukowcy wyjaśnili, dlaczego tak jest

W jaki sposób hormony wpływają na stan naszych jelit? Dietetyczka Emilia Cesarek wyjaśnia

Dr n. med. Tadeusz Oleszczuk: dziewczyny, jeśli coś wam dolega, zróbcie sobie USG tarczycy!

„Badania tzw. piątki tarczycowej, które są dostępne w laboratoriach, to naciąganie ludzi na niepotrzebne wydatki” – mówi dr n. med. Katarzyna Skórzewska

Mężczyzna

Wpływ testosteronu na wahania nastroju u mężczyzn. Wyjaśnia położna Monika Walec

romantyczna kolacja nad morzem

7 naturalnych sposobów na podniesienie poziomu testosteronu u mężczyzny. Skorzystacie na tym oboje!

Anna Kamińska / Archiwum prywatne

„Lekarka powiedziała mi, że miesiączka co kilkanaście dni jest normalna i żebym nie histeryzowała” – mówi Anna Kamińska, która przeszła przedwczesną menopauzę

szczęście, serotonina

Poczuj się szczęśliwsza! 7 prostych patentów na podniesienie poziomu serotoniny

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

ucho kobiety

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

kobieta z problemami skórnymi

Wybroczyny (petocje) – co to jest, dlaczego powstają i jak sobie z nimi poradzić?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Bąbel po oparzeniu - dowiedz się, jak leczyć pęcherze

Bąbel po oparzeniu – dowiedz się, jak leczyć pęcherze

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?

plamy na nogach

Czym są czerwone plamy na nogach i co może być ich przyczyną?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku