Przejdź do treści

Uzależnienia – w pogoni za przyjemnością

Uzależnienia – w pogoni za przyjemnością
Uzależnienia - Gdy mózg domaga się nagrody. Zdjęcie: shutterstock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
jęczenie w seksie
Jęczysz w trakcie seksu, bo „tak trzeba”? Psycholożka odradza
kobieta z twarzą w cieniu
Pielęgnacja skóry atopowej jesienią. Wiemy, co zrobić, by AZS nie było tak uciążliwe
„Mam ochotę uciec na koniec świata”. Dlaczego przed okresem czujemy się czas tak beznadziejnie?
reglamentacja papieru toaletowego w Wielkiej Brytanii
W Wielkiej Brytanii limity na papier toaletowy i środki dezynfekujące. Znów panika w sklepach
Roczne dzieck śmieje się
Próchnica wczesnego dzieciństwa – jakie są przyczyny jej powstania i jak ją leczyć? Wyjaśnia stomatolog

Używki, zakupy, internet. Tak naprawdę nie wiesz, od czego jesteś uzależniony, dopóki sobie tego nie odmówisz. Co ciekawe, mechanizm uzależnienia zawsze jest ten sam – chodzi o przyjemność.

Na początek naukowa teoria. „Kierowanie zachowaniem jednostki mózg realizuje przez trzy wielkie układy funkcjonalne, powiązane ze sobą, by jednostka mogła optymalnie wykorzystać swe szanse na wypełnienie życiowej roli, jaką jest sukces rozrodczy” – pisze w jednym z artykułów prof. Jerzy Vetulani, neurobiolog i biochemik. Układ pobudzenia reguluje sen i czuwanie oraz pozwala spostrzegać zjawiska w otaczającym świecie; kognitywny umożliwia ocenę własnej sytuacji w świecie (świadomość, zdolność uczenia się, pamięć), zaś dzięki układowi nagrody rozpoznajemy zachowania korzystne dla przeżycia/zwiększenia sukcesu rozrodczego. Wywołują one przyjemność, a nie ból lub dyskomfort jak zachowania zmniejszające szansę powodzenia życiowego. Cele korzystne wzmacniane są nagrodą (doznania przyjemne), a niekorzystne hamowane karą (odczucia przykre).

Gdy mózg domaga się nagrody

Tak właśnie działa kluczowy dla mechanizmu uzależnienia układ nagrody. Jest on zaangażowany we wszystkie nasze podstawowe zachowania: przyjmowanie pokarmu, wody, aktywność seksualną, agresję itp. W warunkach normalnych brak pożywienia (obniżenie poziomu glukozy) wywołuje głód, który motywuje zwierzę do poszukiwania pokarmu – jedzenie pobudza silnie układ nagrody i dostarcza przyjemności. Gdy zwierzę zaspokoi głód, ośrodek sytości zaczyna tłumić ośrodek nagrody. Brak picia powoduje pragnienie, które zmusza do poszukiwania płynu, ale kiedy zwierzę się napije, ustaje stymulacja związanego z tym ośrodka nagrody. Również popęd płciowy pobudza układ nagrody tylko do pewnego stopnia, tak że po aktywności seksualnej, zapewniającej dużą szansę na sukces rozrodczy, przyjemność znika. Również ułatwiająca przeżycie agresja związana jest z układem nagrody. Niesie ze sobą poważne niebezpieczeństwa, więc gdyby nie zapewniała przyjemności, zachowań agresywnych byłoby niewiele. Nadmierna niekontrolowana agresja jest jednak blokowana przez ból zadany agresorowi przez ofiarę. Gdy agresor trafi na silniejszego od siebie, przestaje atakować.

Układ nagrody stymulowany jest przez przekaźniki nerwowe (dopamina, serotonina). Także pewne związki chemiczne (np. etanol, nikotyna) uwalniają neurotransmitery pobudzające go, zatem ich przyjmowanie sprawia przyjemność. I tak dochodzimy do sedna sprawy. Nie tylko jednak substancje psychoaktywne aktywują układ nagrody, niemal identyczny efekt wywołuje np. uprawianie seksu, jedzenie, granie na komputerze, uprawianie sportu czy robienie zakupów – słowem wszystko to, co jest źródłem przyjemności. Gdy mózg odbiera daną czynność jako źródło przyjemności, zapamiętuje ten fakt, a my do tej czynności wracamy. Nawet gdy przestanie być dla nas przyjemna, mózg, zapamiętawszy ją jako przyjemną, kwestie jej wykonania częściej „rozpatrzy pozytywnie”. W ten sposób powstaje błędne koło uzależnienia – mechanizm działania tego systemu jest niemal identyczny, niezależnie od tego, czy uzależnimy się od zakupów, seksu, narkotyków czy alkoholu. Niestety.

Era uzależnień

Uzależnienia – w pogoni za przyjemnością

Fakt, że ludzkość od początków swej historii używała substancji psychotropowych, świadczy o tym, że stosowanie czegoś podnoszącego nastrój to istotna potrzeba człowieka jako gatunku i w skali gatunku nie zmniejszyło sukcesu ewolucyjnego – uważa prof. Vetulani. Pewnie dlatego, że substancje psychoaktywne zażywano w sposób ograniczony i zrytualizowany, ceremonialnie, np. w trakcie obrzędów inicjacyjnych, religijnych.

Dziś, niestety, nastała „era uzależnień behawioralnych”. Siłą napędową tego zjawiska są tempo życia, ucieczka od nieakceptowanych stanów emocjonalnych, poszukiwanie szybkiej przyjemności, natychmiastowej gratyfikacji oraz trudność w kontrolowaniu impulsów. Od strony biologicznej przyczyn można upatrywać w nieprawidłowym funkcjonowaniu tzw. układu nagrody w mózgu. Pojawiają się wówczas poważne zaburzenia zachowania – uzależnienia: niepohamowany apetyt lub wstręt do pokarmu, zaburzenia psychoseksualne czy niekontrolowana agresja.

Czym to grozi i jak sobie pomóc?

Silna potrzeba wykonywania jakiejś czynności, np. zakupów, seksu, jedzenia czy pracy, przynosi szkody, gdy nie potrafimy się powstrzymać od jej wykonywania, przestajemy kontrolować sytuację i wpadamy w nałogowy hazard objawiający się szeregiem zachowań kompulsywnych. Uzależniamy się od seksu, internetu (erotomania internetowa, uzależnienie od internetowych kontaktów społecznych i ustawicznego pobierania informacji) i gier komputerowych, od jedzenia (kompulsywne jedzenie), opalania, ćwiczeń fizycznych, zakupów, pracy, a nawet od smartfona (lęk przed odcięciem od telefonu). Wszystko to ma nam poprawić samopoczucie, zredukować lęk lub poczucie osamotnienia. Gdy sytuacja wyraźnie wymyka się spod kontroli, warto poszukać fachowej pomocy. Bo silne uzależnienie to naprawdę nierówny przeciwnik. Nic więc dziwnego, że coraz więcej ludzi takiej pomocy szuka.

W 2013 r. japońskie ministerstwo edukacji planowało organizowanie obozów odwykowych dla dzieci uzależnionych od internetu, ich liczbę oceniając na pół miliona. Terapia odwykowa jest też bardzo popularna wśród celebrytów. Hollywoodzkie gwiazdy, np. Diana Ross, Mel Gibson i Britney Spears, przyznają się do uzależnienia i do pobytu w luksusowych ośrodkach odwykowych, co stało się rodzajem „lansu”. Np. klinika Promises w pobliżu Hollywood oferuje leczenie niemal wszystkich nałogów, choć większość jej klientów cierpi na alkoholizm i uzależnienie od narkotyków.

W Polsce pierwsza grupa do celów terapii nałogu kompulsywnych zakupów powstała w 2011 r. w Poznaniu. Dla osób cierpiących z powodu uzależnień behawioralnych (hazard, seks, internet, praca, jedzenie) konsultacje prowadzą specjaliści Instytutu Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego (801 889 880). Warto też znać Telefon Kryzysowy 116123 dla Osób Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym. I korzystać, póki nie jest za późno.

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Chwalenie wyglądu dziewczynek – dlaczego lepiej tego nie robić? Wyjaśnia Magda Korczyńska / Unsplash

Komplementowanie wyglądu dziewczynek – dlaczego lepiej tego nie robić? Wyjaśnia Magda Korczyńska

Dobry seks – różnica wieku czyni cuda

Różnica wieku między partnerami? Może się okazać spełnieniem seksualnych marzeń

Amy Adams

Amy Adams: To, co naprawdę się zmieniło, to mój dysfunkcyjny stosunek do pracy. Przynosiłam do domu wiele moich kompleksów i oczekiwań

Zmuszam się lub rezygnuję. O seksualnej niesamodzielności

Hipochondria - objawy i leczenie. Kim jest hipochondryk?

Hipochondria – objawy i leczenie. Kim jest hipochondryk?

Nie wyobrażasz sobie dnia bez “energetyka”? To może być już uzależnienie

Kobiecy mózg – jaki jest naprawdę?

Napoje gazowane mogą uzależniać. Jakie są objawy?

Postanowienia zmian, chodzenia na siłownię czy przejścia na dietę znów nie wypaliły? Brakuje ci silnej woli! Sprawdź, jak możesz ją trenować!

Czy możemy uzależnić się od żywności? Dietetyk wyjaśnia

Nie oceniaj, wspieraj” – apeluje psycholożka Karla Orban. Tłumaczy, dlaczego krytyka nie motywuje do zmiany

„Nie oceniaj, wspieraj” – apeluje psycholożka Karla Orban. Tłumaczy, dlaczego krytyka nie motywuje do zmiany

Coraz częściej mówi się o zagrożeniach wynikających z użytkowania sieci. Czym „zaraża” nas internet?

Koronawirus, Madonna, fake newsy

Instagram blokuje Madonnę za szerzenie teorii spiskowych na temat koronawirusa

Martwisz się o przyszłość? Oto 7 sposobów, przy pomocy których ze zmartwieniami radzą sobie specjaliści

„Stary nawyk przypomina zarośniętą leśną ścieżkę. Jeśli znów na nią wejdziemy, to przypomnimy sobie, jak przyjemnie było się nią przechadzać, i zechcemy na nią wrócić” – mówi o trudzie zmian socjolożka Jadwiga Korzeniewska

Odpoczynek to sztuka. Jak nauczyć się odpoczywać?

Odpoczynek to sztuka. Jak nauczyć się odpoczywać?

Zakochana para na tle morza

Zakochanie a miłość. Na czym polega różnica?

Urlop wystarczająco dobry

Co roku wracasz z urlopu rozczarowana? Zmień to!

Miłosz Brzeiński

„Najbardziej wierzymy w to, o czym mało wiemy”. Miłosz Brzeziński o rosnącej popularności teorii spiskowych

Przytulanie mężczyzny. Dlaczego niektórzy ludzie nie chcą się przytulać?

NLP (programowanie neurolingwistyczne) - co to jest?

NLP – co to jest? Techniki programowania neurolingwistycznego

kobieta i mężczyzna, aseksualność

Aseksualność to nowa orientacja seksualna? Tłumaczy Alicja Długołęcka

Kobieta płacze przed lustrem

Czy płacz jest zdrowy? Z czym może być związany? Wyjaśnia psycholożka Anna Cyklińska

Świadomy sen

Świadomy sen – jak kontrolować sen, jak świadomie śnić?

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Kobieta leży na łóżku

Seks analny to czysta przyjemność! Jak wzbogacić swój erotyczny repertuar?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Objawy odstawienia alkoholu. Jakie są korzyści z niepicia alkoholu?