Przejdź do treści

Uzależnienia – w pogoni za przyjemnością

Uzależnienia – w pogoni za przyjemnością
Uzależnienia - Gdy mózg domaga się nagrody. Zdjęcie: shutterstock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Koncert Mary Komasa
Mary Komasa choruje na endometriozę. „Poziom bólu, z jakim się zmagamy, jest nie do opisania”
covid-19, szpital, leczenie
Europejska Agencja Leków zatwierdziła do użytku nowy lek na COVID-19. „Przynosi nadzieję”
Dlaczego szczytujemy? I czy orgazmy mają znaczenie? Mamy fragment książki „Dużo orgazmów proszę”
Kobieta z aparatem
Drobiazgi uszczęśliwiają. Mają większy wpływ na jakość życia, niż nam się wydaje
Sukces wpędza cię w zakłopotanie? Nie umiesz się nim chwalić? Skorzystaj z rad psychologa

Używki, zakupy, internet. Tak naprawdę nie wiesz, od czego jesteś uzależniony, dopóki sobie tego nie odmówisz. Co ciekawe, mechanizm uzależnienia zawsze jest ten sam – chodzi o przyjemność.

Na początek naukowa teoria. „Kierowanie zachowaniem jednostki mózg realizuje przez trzy wielkie układy funkcjonalne, powiązane ze sobą, by jednostka mogła optymalnie wykorzystać swe szanse na wypełnienie życiowej roli, jaką jest sukces rozrodczy” – pisze w jednym z artykułów prof. Jerzy Vetulani, neurobiolog i biochemik. Układ pobudzenia reguluje sen i czuwanie oraz pozwala spostrzegać zjawiska w otaczającym świecie; kognitywny umożliwia ocenę własnej sytuacji w świecie (świadomość, zdolność uczenia się, pamięć), zaś dzięki układowi nagrody rozpoznajemy zachowania korzystne dla przeżycia/zwiększenia sukcesu rozrodczego. Wywołują one przyjemność, a nie ból lub dyskomfort jak zachowania zmniejszające szansę powodzenia życiowego. Cele korzystne wzmacniane są nagrodą (doznania przyjemne), a niekorzystne hamowane karą (odczucia przykre).

Gdy mózg domaga się nagrody

Tak właśnie działa kluczowy dla mechanizmu uzależnienia układ nagrody. Jest on zaangażowany we wszystkie nasze podstawowe zachowania: przyjmowanie pokarmu, wody, aktywność seksualną, agresję itp. W warunkach normalnych brak pożywienia (obniżenie poziomu glukozy) wywołuje głód, który motywuje zwierzę do poszukiwania pokarmu – jedzenie pobudza silnie układ nagrody i dostarcza przyjemności. Gdy zwierzę zaspokoi głód, ośrodek sytości zaczyna tłumić ośrodek nagrody. Brak picia powoduje pragnienie, które zmusza do poszukiwania płynu, ale kiedy zwierzę się napije, ustaje stymulacja związanego z tym ośrodka nagrody. Również popęd płciowy pobudza układ nagrody tylko do pewnego stopnia, tak że po aktywności seksualnej, zapewniającej dużą szansę na sukces rozrodczy, przyjemność znika. Również ułatwiająca przeżycie agresja związana jest z układem nagrody. Niesie ze sobą poważne niebezpieczeństwa, więc gdyby nie zapewniała przyjemności, zachowań agresywnych byłoby niewiele. Nadmierna niekontrolowana agresja jest jednak blokowana przez ból zadany agresorowi przez ofiarę. Gdy agresor trafi na silniejszego od siebie, przestaje atakować.

Układ nagrody stymulowany jest przez przekaźniki nerwowe (dopamina, serotonina). Także pewne związki chemiczne (np. etanol, nikotyna) uwalniają neurotransmitery pobudzające go, zatem ich przyjmowanie sprawia przyjemność. I tak dochodzimy do sedna sprawy. Nie tylko jednak substancje psychoaktywne aktywują układ nagrody, niemal identyczny efekt wywołuje np. uprawianie seksu, jedzenie, granie na komputerze, uprawianie sportu czy robienie zakupów – słowem wszystko to, co jest źródłem przyjemności. Gdy mózg odbiera daną czynność jako źródło przyjemności, zapamiętuje ten fakt, a my do tej czynności wracamy. Nawet gdy przestanie być dla nas przyjemna, mózg, zapamiętawszy ją jako przyjemną, kwestie jej wykonania częściej „rozpatrzy pozytywnie”. W ten sposób powstaje błędne koło uzależnienia – mechanizm działania tego systemu jest niemal identyczny, niezależnie od tego, czy uzależnimy się od zakupów, seksu, narkotyków czy alkoholu. Niestety.

Era uzależnień

Uzależnienia – w pogoni za przyjemnością

Fakt, że ludzkość od początków swej historii używała substancji psychotropowych, świadczy o tym, że stosowanie czegoś podnoszącego nastrój to istotna potrzeba człowieka jako gatunku i w skali gatunku nie zmniejszyło sukcesu ewolucyjnego – uważa prof. Vetulani. Pewnie dlatego, że substancje psychoaktywne zażywano w sposób ograniczony i zrytualizowany, ceremonialnie, np. w trakcie obrzędów inicjacyjnych, religijnych.

Dziś, niestety, nastała „era uzależnień behawioralnych”. Siłą napędową tego zjawiska są tempo życia, ucieczka od nieakceptowanych stanów emocjonalnych, poszukiwanie szybkiej przyjemności, natychmiastowej gratyfikacji oraz trudność w kontrolowaniu impulsów. Od strony biologicznej przyczyn można upatrywać w nieprawidłowym funkcjonowaniu tzw. układu nagrody w mózgu. Pojawiają się wówczas poważne zaburzenia zachowania – uzależnienia: niepohamowany apetyt lub wstręt do pokarmu, zaburzenia psychoseksualne czy niekontrolowana agresja.

Czym to grozi i jak sobie pomóc?

Silna potrzeba wykonywania jakiejś czynności, np. zakupów, seksu, jedzenia czy pracy, przynosi szkody, gdy nie potrafimy się powstrzymać od jej wykonywania, przestajemy kontrolować sytuację i wpadamy w nałogowy hazard objawiający się szeregiem zachowań kompulsywnych. Uzależniamy się od seksu, internetu (erotomania internetowa, uzależnienie od internetowych kontaktów społecznych i ustawicznego pobierania informacji) i gier komputerowych, od jedzenia (kompulsywne jedzenie), opalania, ćwiczeń fizycznych, zakupów, pracy, a nawet od smartfona (lęk przed odcięciem od telefonu). Wszystko to ma nam poprawić samopoczucie, zredukować lęk lub poczucie osamotnienia. Gdy sytuacja wyraźnie wymyka się spod kontroli, warto poszukać fachowej pomocy. Bo silne uzależnienie to naprawdę nierówny przeciwnik. Nic więc dziwnego, że coraz więcej ludzi takiej pomocy szuka.

W 2013 r. japońskie ministerstwo edukacji planowało organizowanie obozów odwykowych dla dzieci uzależnionych od internetu, ich liczbę oceniając na pół miliona. Terapia odwykowa jest też bardzo popularna wśród celebrytów. Hollywoodzkie gwiazdy, np. Diana Ross, Mel Gibson i Britney Spears, przyznają się do uzależnienia i do pobytu w luksusowych ośrodkach odwykowych, co stało się rodzajem „lansu”. Np. klinika Promises w pobliżu Hollywood oferuje leczenie niemal wszystkich nałogów, choć większość jej klientów cierpi na alkoholizm i uzależnienie od narkotyków.

W Polsce pierwsza grupa do celów terapii nałogu kompulsywnych zakupów powstała w 2011 r. w Poznaniu. Dla osób cierpiących z powodu uzależnień behawioralnych (hazard, seks, internet, praca, jedzenie) konsultacje prowadzą specjaliści Instytutu Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego (801 889 880). Warto też znać Telefon Kryzysowy 116123 dla Osób Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym. I korzystać, póki nie jest za późno.

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

O złych przeżyciach najlepiej zapomnieć. Podpowiadamy, jak przestać rozpamiętywać

Kobieta

Kiedy czekamy na miłość, awans i lepszą wersję nas samych, wiele tracimy. Kasia Bem radzi, jak żyć tu i teraz

Kobieta trenuje jogę

„Odpuść sobie”. Ale jak to zrobić? Kasia Bem zapewnia, że joga może w tym pomóc

Dr. n. med. Grzegorz Mączka

SESJA TERAPEUTYCZNA: Jesteś tym, kim myślisz, że jesteś

dziewczyna, depresja

Magdalena Kowalska-Herdzik o „uśmiechniętej” depresji: Stłumione emocje muszą znaleźć ujście. Zazwyczaj szukają najsłabszego punktu w ciele człowieka

Depresja poporodowa

„Uważałam, że z każdą matką miałby lepiej – szkoda, że trafił na mnie, bo jestem taka nieudana”. Depresja poporodowa oczami mam, które ją przeszły

Joanna Poremba / Archiwum prywatne

Joanna Poremba: Od 20 lat żyję z depresją, która długo pozostawała niezdiagnozowana. Dobrze znam to poczucie winy, beznadziei

„Gdybym bardziej w siebie wierzyła to…”. Jak wytrenować pewność siebie?

Zakochanie czy pożądanie? Mózg zwodzi nasz umysł, nie tylko w dniu walentynek

Kobieta za szybą

Ktoś cię skrzywdził i nie potrafisz o tym zapomnieć? Zamiast pielęgnować urazę, wybacz. Dla siebie!

5 mitów na temat pozytywnego myślenia

Szymon Bartnicki / Archiwum prywatne

„Tolerancja słabości kobiet jest dużo niższa” – mówi Szymon Bartnicki, autor projektu „Postaw na siebie”

Dlaczego związki, które miały trwać całe życie, tak często się rozpadają?

EMDR – co to jest, jak przebiega, czy jest skuteczne?

Gdy czujesz się gorsza od innych… Jak żyć z kiepskim poczuciem wartości?

Kobieta stoi na ulicy

Ty czy twój mózg. Kto podejmie decyzje o tym, co dziś obejrzysz na Netfliksie?

Odwyk od alkoholu – objawy, jak zacząć, ile trwa, koszt

Blue Monday. Czy to naprawdę najbardziej dołujący dzień w roku?

Kobieta

Epigenetyka – zdrowie to nie tylko geny

Kobieta i mężczyzna leżą w łózku. Widać jedynie ich stopy

Konstruktywna awantura to nie oksymoron, czyli dlaczego czasem warto się porządnie pokłócić z partnerem

Dziewczynka ogląda pająka

Eksperci przyznają: ilu ludzi, tyle fobii. Skąd się biorą i jak się ich pozbyć?

Małgorzata Halber i Olga Drenda: Często z miłością myli się relacje, w których występuje duża intensywność emocji. One z miłością nie mają nic wspólnego

Chaos, ciągłe napięcie i ogrom wstydu - tak często wygląda życie DDA. Psycholożka tłumaczy, jakie to może mieć skutki i gdzie szukać pomocy

Chaos, ciągłe napięcie i ogrom wstydu – tak często wygląda życie DDA. Psycholożka tłumaczy, jakie to może mieć skutki i gdzie szukać pomocy

wieczorny drink

11 powodów, by zrezygnować z wieczornego drinka

Najpopularniejsze

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

białe plamy na paznokciach

Białe plamy na paznokciach – co oznaczają i jak się ich pozbyć?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

para w łóżku

Pozycje seksualne, czyli jak urozmaicić seks. Najlepsze pozycje

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

test ciążowy

Brak okresu, test negatywny. Kiedy wykonać test ciążowy?