Czym jest choroba Leśniowskiego-Crohna?
Choroba Leśniowskiego-Crohna (ang. Crohn’s disease, CD) zaliczana jest do nieswoistych zapaleń jelit (ICD-10: K50). Jej charakterystyczna cecha to przewlekły, ziarniniakowy proces zapalny toczący się w różnych częściach przewodu pokarmowego. U dorosłych najczęściej obejmuje on końcowy odcinek jelita cienkiego i jelito grube, a u dzieci głównie jelito grube, lecz choroba może rozwinąć się w każdym miejscu układu pokarmowego:
- jamie ustnej,
- przełyku,
- żołądku,
- jelicie cienkim: dwunastnicy, jelicie czczym i krętym,
- jelicie grubym: wstępnicy, poprzecznicy, zstępnicy, esicy,
- odbytnicy.
Jakie są przyczyny choroby Crohna? Schorzenie ma podłoże autoimmunologiczne i wiąże się ze zwiększoną aktywnością komórek układu odpornościowego. W organizmie wytwarzane są cytokiny prozapalne oraz integryny prowadzące do rozwoju zapalenia. Choć przyczyny powstawania choroby nie zostały do końca poznane, istotną rolę w jej rozwoju przypisuje się czynnikom genetycznym (szczególnie mutacjom genu NOD2/CARD15) i środowiskowym, takim jak:
- infekcje,
- niektóre leki,
- nieprawidłowa dieta bogata w węglowodany proste, czerwone mięso, konserwanty, barwniki, utwardzane tłuszcze,
- toksyny,
- przewlekły stres,
- palenie tytoniu,
- zaburzenia flory jelitowej.
Rolki
Choroba Leśniowskiego-Crohna może występować w każdym odcinku przewodu pokarmowego, chociaż najczęściej obejmuje jelito cienkie, zwłaszcza ileum terminale, od którego wzięła się pierwsza nazwa tej jednostki chorobowej – ileitis terminalis Obecnie wiemy,
że schorzenie to często obejmuje więcej niż jeden odcinek przewodu pokarmowego.
Kto może zachorować na chorobę Leśniowskiego-Crohna?
Choroba Leśniowskiego-Crohna pojawia się u osób w różnym wieku, lecz najwięcej zachorowań przypada na dwie grupy wiekowe: 15-30 lat oraz 40-60 lat. Kobiety i mężczyźni chorują z równą częstotliwością. Ryzyko rozwoju choroby wzrasta, jeśli bliscy krewni również zmagają się z chorobą zapalną jelit. U dzieci, u których obydwoje rodzice mają CD, szansa zachorowania wzrasta do 40%. Z danych epidemiologicznych wynika, że nieswoiste zapalenie jelit ma w Polsce ponad 50 tys. osób, z czego 10-15% to właśnie CD.
Kto może zachorować na chorobę Leśniowskiego-Crohna?
Choroba Leśniowskiego-Crohna pojawia się u osób w różnym wieku, lecz najwięcej zachorowań przypada na dwie grupy wiekowe: 15-30 lat oraz 40-60 lat. Kobiety i mężczyźni chorują z równą częstotliwością. Ryzyko rozwoju choroby wzrasta, jeśli bliscy krewni również zmagają się z chorobą zapalną jelit. U dzieci, u których obydwoje rodzice mają CD, szansa zachorowania wzrasta do 40%. Z danych epidemiologicznych wynika, że nieswoiste zapalenie jelit ma w Polsce ponad 50 tys. osób, z czego 10-15% to właśnie CD.
Objawy wskazujące na chorobę Crohna
Obraz kliniczny choroby Crohna jest bardzo zróżnicowany. Schorzenie ma charakter postępujący, z okresami remisji i wznowień, których nie sposób przewidzieć w czasie. Objawy zależą od lokalizacji stanu zapalnego i aktualnej fazy choroby. Charakterystyczne objawy CD to:
- bóle brzucha pojawiające się w prawym podbrzuszu,
- wzdęcia,
- biegunki, niekiedy ze śluzem lub krwią,
- parcie na stolec, krew w stolcu, bolesne wypróżnienia,
- spadek masy ciała,
- brak apetytu,
- nudności i wymioty,
- stany podgorączkowe i gorączka,
- osłabienie,
- męczliwość,
- zmiany w okolicy odbytu – przetoki, szczeliny, ropnie, kłykciny.
Ponadto u chorych mogą pojawić się objawy spoza przewodu pokarmowego, w tym:
- zapalenie tęczówki,
- zapalenie wątroby,
- zmiany skórne,
- zapalenie mięśnia sercowego,
- ostre i przewlekłe zapalenie trzustki,
- zapalenie stawów.
Choroba Leśniowskiego-Crohna – jak ją wykryć?
Jeśli występują u ciebie niepokojące, powtarzające się objawy ze strony przewodu pokarmowego, skonsultuj swój stan z lekarzem. W pierwszej kolejności specjalista przeprowadzi z tobą wywiad medyczny i wykona badanie przedmiotowe. W diagnostyce CD pomocne są badania laboratoryjne. Wykonuje się oznaczenia:
- OB i białka CRP – występuje ich podwyższony poziom;
- morfologii krwi – obecna jest leukocytoza i niedokrwistość;
- przeciwciał ASCA i pANCA – obecność przeciwciał ASCA wraz z brakiem przeciwciał pANCA jest charakterystyczna dla osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna.
W celu potwierdzenia choroby wykonuje się badanie endoskopowe. Widoczne są w nim fragmenty niezmienionej chorobowo śluzówki, obok których znajduje się śluzówka zapalna. Powstałe owrzodzenia mogą tworzyć efekt „brukowania”. Gdy choroba przechodzi w stan remisji, zapalenie ustępuje, a w jego miejscach tworzą się blizny.
Podczas badania endoskopowego pobierany jest wycinek do badania histopatologicznego. W badaniu mikroskopowym stwierdza się różne zmiany, takie jak zanik kosmków jelitowych czy zwłóknienia. Dodatkowo wykorzystywane są badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny i tomografia komputerowa. Z ich pomocą można wykryć zmiany zapalne, wzmożone ukrwienie ściany jelit, przetoki i ropnie.
Leczenie choroby Leśniowskiego-Crohna
Leczenie choroby Leśniowskiego-Crohna ukierunkowane jest na uzyskanie remisji i złagodzenie objawów. W łagodnej i umiarkowanej postaci choroby stosuje się budezonid, a w ciężkim zaostrzeniu glikokortykosteroidy systemowe. Podtrzymująco w remisji wprowadza się leki immunosupresyjne. Przy braku skuteczności leczenia wskazane jest wprowadzenie leczenia biologicznego przeciwciałami anty-TNF-alfa lub wedolizumabem – przeciwciałem wiążącym integrynę α4β7.
Wielu pacjentów w ciągu 10. pierwszych lat choroby wymaga leczenia chirurgicznego. Operacja wskazana jest u osób z przetokami upośledzającymi wchłanianie składników odżywczych, wewnątrzbrzusznymi ropniami czy rakiem nabłonka gruczołowego. Niekiedy konieczne jest wyłonienie stomii, czyli wyprowadzenie jelita przez powłoki brzuszne na zewnątrz. W zależności od stanu zdrowia, stomia może mieć charakter czasowy lub stały.
Wiele osób zastanawia się, czy jest specjalna dieta dla chorych z chorobą Leśniowskiego-Crohna. Jadłospis powinien opierać się na zasadach zdrowego żywienia i być dostosowany do aktualnej fazy choroby. Należy zwrócić uwagę, czy niektóre składniki nie nasilają objawów. Dolegliwości mogą wzmagać m.in. produkty mleczne ze względu na częstą nietolerancję laktozy u osób z CD. Podczas zaostrzenia choroby zaleca się przejść na dietę ubogoresztkową. Niestety choroba Crohna trwa przez całe życie i nie da się jej całkowicie wyleczyć. Nie wpływa jednak na długość życia chorego, pod warunkiem, że jest właściwie leczona i regularnie monitorowana.
Powikłania choroby Crohna
Ze względu na przewlekły przebieg, Choroba Leśniowskiego-Crohna wiąże się z dużym ryzykiem powikłań. U pacjentów może rozwinąć się osteoporoza, stłuszczenie wątroby i kamica żółciowa. Zaburzenia wchłaniania składników odżywczych bywają przyczyną niedokrwistości. Zażywanie niektórych leków sprzyja zakażeniom oportunistycznym i ostremu zapaleniu trzustki. U osób z CD wzrasta ryzyko rozwoju raka jelita grubego, kamicy nerkowej i kamicy żółciowej.
Bibliografia:
- Hebzda A., Szczeblowska D., Serwin D., Wojtuń S., Hebzda Z., Grys I., Choroba Leśniowskiego-Crohna – diagnostyka i leczenie, Pediatria i Medycyna Rodzinna 2011, 7 (2), p. 98-103.
- Łodyga M., Eder P., Gawron-Kiszka M., Dobrowolska A., Gonciarz M., Hartleb M., Kłopocka M., Małecka-Wojciesko E., Radwan P., Reguła R., Zagórowicz E., Rydzewska G., Wytyczne Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii i Konsultanta Krajowego w dziedzinie Gastroenterologii dotyczące postępowania z pacjentem z chorobą Leśniowskiego-Crohna, Gastroenterology Review 2022.
- Polskie Towarzystwo Wspierania Osób z Nieswoistymi Zapaleniami Jelita “J-elita”, Choroba Leśniowskiego-Crohna, Ogólnopolski program edukacyjny dot. Nieswoistych Chorób Zapalnych Jelit, 2017.
