Przejdź do treści

Choroby somatyczne – objawy, przyczyny i leczenie. Komu grozi somatyzacja?

Choroby somatyczne - objawy, przyczyny i leczenie Getty Images
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Lekarz zbagatelizował jej objawy. O tym, że to rak piersi, 29-latka dowiedziała się w ósmym miesiącu ciąży
Natalia Nykiel: „Normalne, że ich dotykam”. To ważny spot, który powinna obejrzeć każda nastolatka
Czujesz, że przytłaczają cię emocje? Wypróbuj technikę samoregulacji STOP
Śpisz w skarpetkach? Sprawdź, czy to na pewno dobry pomysł
„Śmierdzisz”, „masz coś między nogami”, „okres jest obrzydliwy”. Okresowa Koalicja podkreśla: „Miesiączka jest wyśmiewana, a my obrażane”

Choroby somatyczne (psychosomatyczne) to schorzenia, u podłoża których leżą problemy psychiczne. W przebiegu wielu zaburzeń psychicznych, takich jak schizofrenia, depresja czy stany lękowe wykazano większą śmiertelność spowodowaną wieloma chorobami somatycznymi. Zależność ta jest dwukierunkowa – obecność chorób somatycznych może przyczynić się do pojawienia problemów psychicznych, takich jak depresja czy stany lękowe.

Choroby somatyczne – co to znaczy?

Dolegliwości somatyczne to objawy fizyczne towarzyszące rozmaitym zaburzeniom psychicznym. Te dolegliwości mają na tyle uciążliwy charakter, że mogą utrudniać codzienne funkcjonowanie. Istotne jest to, że dla objawów tych nie można zdiagnozować przyczyny medycznej. Pomimo przeprowadzenia szczegółowej diagnostyki, nie można określić schorzeń fizycznych, które mogłyby odpowiadać za występowanie objawów psychosomatycznych. Chory somatycznie odczuwa jedną lub wiele dolegliwości fizykalnych, które mogłyby sugerować występowanie chorób. Jednak żadne badania lekarskie nie potwierdzają występowania zaburzeń fizycznych, które mogłyby tłumaczyć występowanie tych objawów.

W przypadku objawów somatycznych wyróżnić można następujące aspekty:

  • percepcyjny, czyli doświadczanie określonych objawów;
  • poznawczy, czyli uznanie występujących objawów za odbiegające od normy;
  • behawioralny, czyli poszukiwanie pomocy u specjalisty.

Pojęcie „somatyzacja” zostało użyte po raz pierwszy w 1920 roku przez niemieckiego psychoanalityka Steckela. Wówczas termin ten definiował somatyzację jako dolegliwości fizyczne o psychogennym podłożu, w łagodzeniu których istotne znaczenie ma psychoterapia. Obecnie wiadomo, że objawy somatyczne mogą towarzyszyć takim zaburzeniom zdrowia psychicznego jak depresja, nerwica, stany lękowe czy narażenie na przewlekły stres.

Zdesperowana kobieta patrzy przez okno

Rodzaje objawów somatycznych

Objawy somatyczne dzielą się na trzy podtypy:

  • zaburzenia o wzorcu dysocjacyjnym,
  • zaburzenia o wzorcu somatycznym lub czuciowym.
  • zaburzenia o wzorcu obsesyjnym lub poznawczym.

W przypadku zaburzeń o wzorcu dysocjacyjnym (konwersyjnym) cechują się wystąpieniem objawów somatycznych i psychicznych w odpowiedzi na ciężkie przeżycia. Tego typu zaburzenia mogą przyjmować m. in. postać amnezji dysocjacyjnej, gdy osoba nie pamięta traumatycznego przeżycia, a także fugi dysocjacyjnej, stuporu, transu i opętania, drgawek dysocjacyjnych lub dysocjacji zaburzeń ruchu. W tym ostatnim przypadku może dojść do niedowładu lub paraliżu określonych części ciała, pojawienia się zaburzeń mowy czy występowania ruchów dysocjacyjnych.

Zaburzenia o wzorcu somatycznym lub czuciowym cechują się występowaniem dolegliwości bólowych o rozmaitej lokalizacji, a także dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Ponadto wystąpić mogą objawy związane z zaburzeniami sfery seksualnej.

Wśród zaburzeń o wzorcu obsesyjnym lub poznawczym wyróżnić można hipochondrię oraz zaburzenia dysmorfofobiczne. W przebiegu hipochondrii pojawia się strach przed poważną chorobą, wynikający z błędnej interpretacji objawów somatycznych. Obawy te utrzymują się pomimo przedstawienia pacjentowi prawidłowych wyników badań, wykluczających obecność problemów zdrowotnych. Z kolei zaburzenia dysmorfofobiczne dotyczą mylnego przekonania o własnym wyglądzie fizycznym.

Objawy somatyczne depresji

Depresja jest tym zaburzeniem psychicznym, w przebiegu którego bardzo często pojawiają się objawy somatyczne. Najbardziej charakterystyczną cechą depresji jest  oczywiście obniżenie nastroju, stan smutku, apatia i drażliwość, a także spadek zainteresowania czynnościami dnia codziennego. Gdy pojawia się depresja, objawy fizyczne także są obecne. Najczęściej występujące zaburzenia somatyczne występujące w przebiegu depresji to przewlekłe zmęczenie i spadek energii. Nawet po odpowiednio długim odpoczynku chory odczuwa zmęczenie i senność. Bardzo często osoby z depresją skarżą się na rozmaite zaburzenia snu – całkowitą bezsenność, problemy z zasypianiem, zbyt wczesne wybudzanie się. Charakterystyczną cechą jest brak apetytu, który może prowadzić do spadku masy ciała, ponadto zwiększa ryzyko wystąpienia niedoborów pokarmowych.

Kolejne fizyczne objawy depresji to problemy ze strony układu pokarmowego. Mogą pojawić się bóle brzucha, wzdęcia, zaparcia lub biegunki. Dość często występuje ból głowy, który ma uciążliwy, nawracający charakter. Taki ból może utrudniać codzienne funkcjonowanie i wpływać negatywnie na koncentrację. W przebiegu depresji może pojawić się także ból mięśni i stawów.

U osób z depresją mogą pojawić się takie objawy somatyczne jak zaburzenia widzenia, kołatanie serca, zaburzenia erekcji. W przypadku, gdy objawy somatyczne depresji dominują nad zmianami w samopoczuciu psychicznym, rozpoznawana jest tzw. depresja maskowana. Wówczas objawy somatyczne nie są w żaden sposób kojarzone z depresją, w przebiegu której nie dominuje pogorszenie nastroju i apatia – i wówczas rozpoznanie depresji może być znacznie utrudnione.

kobieta w stanie lękowym

Nerwica lękowa – objawy somatyczne

Podobnie jak w przypadku depresji, także nerwica bardzo często przebiega z rozmaitymi objawami psychosomatycznymi. Charakterystyczne objawy nerwicowe to stałe uczucie lęku i niepokoju, zmienność nastrojów, problemy z pamięcią czy odwrażliwienie. Jednak nerwica to nie tylko zaburzenia lękowe – objawy somatyczne także towarzyszą nerwicy. Zazwyczaj są to:

  • bóle i zawroty głowy,
  • bóle brzucha,
  • wymioty,
  • zaburzenia funkcji seksualnych,
  • kołatanie serca,
  • problemy z oddychaniem,
  • ból i sztywność mięśni,
  • podwyższone ciśnienie krwi.

Somatyczne objawy przewlekłego stresu

Stresu doświadcza dziś każdy z nas – a dłuższe narażenie na stres odbija się niekorzystnie na zdrowiu całego organizmu. Jakie są objawy stresu? W przebiegu stresu pojawiają się takie objawy jak bóle brzucha, bóle głowy, biegunki, kołatanie serca, zawroty głowy, uderzenia gorąca czy zaburzenia seksualne. Nierzadko pojawia się bezsenność.

W dłuższej perspektywie wzrasta ryzyko rozwoju chorób przewlekłych, określanych jako choroby cywilizacyjne. Może dojść do spadku odporności i częstszej zapadalności na infekcje, a także do rozwoju chorób autoimmunologicznych. Konsekwencją długotrwałego narażenia na stres może być rozwój chorób układu sercowo – naczyniowego, takich jak nadciśnienie, miażdżyca, zawał serca czy udar mózgu. Długotrwały stres może negatywnie oddziaływać na funkcjonowanie układy nerwowego, oddziałując negatywnie na pamięć i koncentrację. Ponadto osoby narażone na stres są bardziej dotknięte ryzykiem rozwoju otyłości, nowotworów czy depresji oraz zaburzeń lękowych.

Smutna kobieta z depresją siedzi obejmując swoje kolana i płacząc

Objawy somatyczne – leczenie

Rozpoznanie objawów somatycznych depresji czy nerwicy lękowej nie jest proste – konieczne jest przeprowadzenie dokładnej diagnostyki. Jest to jednak konieczne, aby wykluczyć inne niż psychiczne podłoże dolegliwości fizycznych. Jeśli potwierdzony zostanie charakter psychosomatyczny objawów, wówczas postępowanie terapeutyczne sprowadza się do łagodzenia objawów somatycznych oraz równoległego leczenia podstawowego zaburzenia o psychicznym charakterze. Stosowane mogą być leki przeciwdepresyjne, uspokajające, przeciwbólowe, bardzo często wskazana jest także psychoterapia.

Źródła:

  1. Nitsch K., Jabłoński M.  i in., Zaburzenia pod postacią somatyczną: problematyczne zjawisko – problematyczna diagnoza; Psychiatry 2015, 12, 2: 77 – 84
  2. Kraszewska – Orzechowska A., Problem somatyzacji w przebiegu depresji i jej wpływ na zachowania osób dorosłych; Annales, vol. XX, 2007
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

"Dlaczego te kobiety są grube?" - pyta trenerka personalna Marta Stoberska

„Dlaczego te kobiety są grube?” – pyta trenerka personalna Marta Stoberska. Jej odpowiedź może cię zaskoczyć

Bożydar Iwanow: „To choroba, z którą się cały czas zmagam. Cały czas jestem w leczeniu, jestem w terapii”

Dlaczego depresja powraca i jak temu zapobiegać? Wyjaśnia psycholożka Milena Wojnarowska

Dlaczego depresja powraca i jak temu zapobiegać? Wyjaśnia psycholożka Milena Wojnarowska

Dr. n. med. Grzegorz Mączka

SESJA TERAPEUTYCZNA: Jesteś tym, kim myślisz, że jesteś

„Prób samobójczych jest znacznie więcej wśród kobiet niż mężczyzn” – mówi dr Halszka Witkowska, suicydolog i pomysłodawczyni projektu „Życie Warte Jest Rozmowy”

„Jeśli mam ochotę na seks, to nie mogę mieć depresji”. Najwyższy czas obalić często powtarzane mity

Filofobia – gdy miłość wywołuje atak paniki. Jakie są przyczyny strachu przed zakochaniem? 

„Wielu pacjentów woli wyjść z gabinetu z rozpoznaniem medycznym konkretnej choroby niż przyjąć do wiadomości, że problem ma naturę emocjonalną” – mówi psychoterapeutka Małgorzata Kuberska-Kędzierska

Kampania "Nie osądzaj" MZ / mat. prasowe

„Nie osądzaj. Wspieraj osoby w kryzysie psychicznym. Zobacz człowieka” – mówią Julia Wróblewska i Sebastian Karpiel-Bułecka. Nowe spoty MZ powinien zobaczyć każdy z nas

„Ludzie się boją, że inflacja za chwilę sprawi, że zniknie nasze życie. To, które dzisiaj znamy”. O jej wpływie na nasze zdrowie psychiczne mówi psychoterapeutka Renata Składanek

„Niektórzy pacjenci życzą sobie, żeby w trakcie psychoterapii terapeuta coś z nimi skutecznie 'zrobił'. Terapia nie jest leczeniem zęba” – dr Krzysztof Ciepliński / pexels

„Niektórzy pacjenci życzą sobie, żeby w trakcie psychoterapii terapeuta coś z nimi skutecznie 'zrobił’. Terapia nie jest leczeniem zęba” – mówi dr Krzysztof Ciepliński

„Osoby, które są w stanie poświęcić wszystko, żeby osiągnąć cel, a przy tym są perfekcjonistyczne, mogą doświadczać depresji maskowanej”. O „korpoosobowości” mówi psycholożka Katarzyna Kawka

„Żeby pojawiło się wypalenie, wcześniej musiał wybuchnąć pożar. Wypalenie, depresja i zmęczenie to nie synonimy” – mówi Paulina Koszut

ból

Co stres robi z naszymi stawami? Będziesz zaskoczona

Czy sny mają znaczenie w psychoterapii? / istock

Czy sny mają dziś jeszcze znaczenie w psychoterapii? Psycholożka Anna Kluczyńska wyjaśnia

Marysia Warych / fot. Jarosław Stróżyk

Marysia Warych: „Ludzie myślą, że mamy dwa tryby: albo nie możemy wstać z łóżka, albo mamy halucynacje i słyszymy głosy. Tymczasem choroba afektywna dwubiegunowa ma różne oblicza”

Czy w ciąży można przyjmować leki od psychiatry? Wyjaśnia Joanna Adamiak

Czy w ciąży można przyjmować leki od psychiatry? Wyjaśnia Joanna Adamiak

Depresja a serotonina / gettyimages

Szokujące wyniki badań: „Nie ma związku między depresją a niskim poziomem serotoniny”

Czy da się nakłonić kogoś do terapii? / unsplash

Czy do rozpoczęcia terapii można kogoś nakłonić? Odpowiada psycholożka Joanna Gutral

„Uklękłam na ziemi i zaczęłam wyć”. Maja Bohosiewicz opowiedziała o początkach swojej depresji

Czy można okłamywać terapeutkę? / pexels

Czy można okłamać swoją terapeutkę? Można, ale nie bez konsekwencji. Mówi o tym Anna Kluczyńska

„Zmiana brzmienia głosu może być jednym ze skutków psychoterapii” – mówi logopedka Marta Wesołowska

Gdy ich bliscy chorują, oni sami są cichymi pacjentami. Tak w Polsce wygląda opieka nad osobami ze schizofrenią

Dr Dorota Wakuła / fot. Infemini Med Home

„Nie jesteśmy w stanie odróżnić klinicznie depresji poporodowej od fazy niedoczynności poporodowego zapalenia tarczycy” – mówi dr Dorota Wakuła

Najpopularniejsze

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

para zakochanych, romantyczny wieczór

Nie masz ochoty na seks? Poznaj 8 sposobów na podniesienie libido

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta leżąca w łóżku

9 możliwych przyczyn krwawienia po seksie

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

Kobieta siedzi

Krwawienie po okresie – przyczyny, objawy, kolory wydzielin