Przejdź do treści

Zawał serca – objawy, przyczyny, pierwsza pomoc w zawale serca

Kobieta z zawałem serca podtrzymuje się ogrodzenia
Jak rozpoznać zawał serca? Fot. RFBSIP / stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim

Zawał serca rozwija się w efekcie niedotlenienia mięśnia sercowego i jego martwicy. Charakterystyczne objawy zawału serca to ból w klatce piersiowej, kołatanie serca, poty i omdlenie. Niekiedy jednak zawał mięśnia sercowego przechodzi bezobjawowo. Leczenie zawału może obejmować interwencję zabiegową oraz farmakologiczną, a rokowania zależą m. in. od tego, jak bardzo rozległy jest zawał serca i jak szybko zostało wdrożone leczenie.

Co to jest zawał serca?

Zawał mięśnia sercowego (atak serca) to niedokrwienie mięśnia sercowego, rozwijające się na podłożu ograniczenia przepływu krwi przez naczynia wieńcowe lub całkowitego zablokowania przepływu krwi. Do takich nieprawidłowości dochodzi w efekcie rozwoju rozległych zmian miażdżycowych bądź zatoru. Na skutek ograniczenia przepływu krwi, dochodzi do niedotlenienia obszaru mięśnia sercowego unaczynianego przez tętnicę wieńcową i jego obumarcia.

Zawał pełnościenny obejmuje całą grubość ściany serca, zaś zawał serca niepełnościenny – zaledwie część. Inny podział dotyczy stopnia zwężenia naczynia wieńcowego i towarzyszących temu zmian w EKG. Wówczas wyróżnić można zawał bez uniesienia odcinka ST, gdy przepływ przez naczynie wieńcowe jest ograniczony, a także zawał z uniesieniem odcinka ST, gdy dochodzi do całkowitego zamknięcia światła naczynia i uniemożliwienia przepływu krwi.

Zwężenie światła gałęzi okalającej lewej tętnicy wieńcowej powoduje:

  • zawał ściany przedniej
  • zawał ściany bocznej lewej komory.

Zwężenie światła gałęzi międzykomorowej przedniej powoduje:

  • zawał w przedniej 2/3 części przegrody międzykomorowej
  • zawał ściany przedniej lewej komory serca
  • koniuszek lewej komory.

Zwężenie światła powyżej 2/3 średnicy prawej tętnicy wieńcowej powoduje:

  • zawał ściany dolnej
  • zawał tylnej lewej komory serca
  • zawał tylnej 1/3 przegrody międzykomorowej.

Zawał mięśnia sercowego można podzielić na:

  • zawał pełnościenny – charakterystyczny przy zwężeniu jednej z gałęzi tętnic wieńcowych
  • zawał podwsierdziowy – charakterystyczny dla zwężenia wszystkich trzech gałęzi tętnic wieńcowych.

Zawał pełnościenny niepowikłany przebiega w 4 okresach:

  • zawał wczesny
  • zawał w stanie rozmiękania
  • zawał w stanie organizacji
  • kształtowanie się blizny pozawałowej.

Zawał serca – przyczyny niedokrwienia mięśnia sercowego

Przyczyny zawału obejmują współoddziaływanie rozmaitych czynników ryzyka. Do najistotniejszych czynników ryzyka należą:

  • starszy wiek – u mężczyzn 32-50 lat, u kobiet 45-70,
  • palenie tytoniu,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • kardiompatia, przerost po stosowaniu leków sterydowych,
  • zaburzone proporcje pomiędzy cholesterolem LDL i HDL,
  • wysoki poziom trójglicerydów,
  • obecność patologicznej apolipoproteiny,
  • wysoki poziom homocysteiny,
  • wysoki poziom kwasu moczowego,
  • wysoki poziom białka ostrej fazy,
  • niedobór kwasu foliowego,
  • cukrzyca,
  • marskość wątroby,
  • osobowość typu A,
  • otyłość brzuszna,
  • choroba Fabry’ego,
  • predyspozycje genetyczne.

Osoby, które już wcześniej miały zawał serca znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

NOWOŚĆ
Odporność, Multilac
Hello Box Odporność
180,75 zł
Odporność
Bloxin Żel do jamy ustnej w sprayu, 20 ml
25,99 zł
Odporność, Energia, Beauty
Naturell Witamina B Complex Vegan, 180 tabletek
79,99 zł
BESTSELLER
Odporność, Good Aging
Naturell Selen Organiczny 200 µg, 365 tabletek
73,00 zł
Odporność
Naturell Omega-3 500 mg, 240 kaps.
30,00 zł

Zawał serca – objawy, których nie można przeoczyć

Objawy zawału u kobiet i objawy zawału serca u młodych ludzi nie różnią się od objawów zawału u mężczyzn. Zdarzają się również bezobjawowe przypadki. Wówczas mówimy o tzw. niemym zawale serca. Gdy rozwija się zawał, objawy mogą występować pojedynczo lub bardziej licznie, pojawiając się nagle lub stopniowo.

Do najczęstszych objawów przedzawałowych, zgłaszanych przez pacjentów należą: stale narastający ból w klatce piersiowej (nie ustępuje po nitroglicerynie!), który może promieniować do szyi czy lewego ramienia(tak jak w dławicy piersiowej), duszność i powszechnie występujący w schorzeniach kardiologicznych lęk. Jednym z najbardziej charakterystycznych oznak zawału jest ból w klatce piersiowej, który może mieć charakter piekący, gniotący, dławiący. Do kolejnych objawów przed zawałem zalicza się: spadek ciśnienia tętniczego krwi i przyspieszony puls, bladość, wzrost temperatury ciała, nadmierną potliwość, mdłości, wymioty, zawroty głowy. Warto pamiętać, że pierwsze objawy zawału serca mogą być bardzo nieswoiste i dostarczyć wiele trudności diagnostycznych. Do mało charakterystycznych, wczesnych objawów zawału można zaliczyć zmęczenie, duszność podczas wysiłku, drętwienie kończyn.

Objawy zawału serca mogą być podobne do ataku nerwicy. Wówczas jedynym sposobem, aby dokonać różnicowania: zawał serca a nerwica, jest wykonanie odpowiednich badań diagnostycznych.

Jak rozpoznać zawał serca – badania diagnostyczne

Gdy zaobserwowane zostaną objawy zawału mięśnia sercowego, konieczne jest wykonanie odpowiednich badań potwierdzających rozpoznanie zawału. Wykonywane jest EKG, oznaczane są markery sercowe (enzymy sercowe). Najbardziej czułe i swoiste biochemiczne markery zawału to troponiny sercowe. Poziom troponiny przy zawale wzrasta w pierwszych godzinach, po czym stopniowo maleje. Podobna dynamika zmian – nagły wzrost, a potem spadek stężenia – obserwowany jest także w przypadku innych markerów sercowych, takich jak mioglobina, dehydrogenaza mleczanowa LDH oraz kinaza kreatynowa CK – MB. Gdy rozwija się zawał, EKG (zapis elektrokardiograficzny) wykazuje charakterystyczne zmiany. Mogą pojawić się nietypowe załamki T i ST, zmianie ulega także czas trwania poszczególnych okresów pracy serca.

Zawał serca – pierwsza pomoc

W przypadku pojawienia się objawów ataku serca, odpowiednie postępowanie na kluczowe znaczenie, aby uchronić chorego przed zgonem. Gdy podejrzewany jest zawał, pierwsza pomoc powinna rozpocząć się od wezwania pogotowia ratunkowego pod numerem 999 lub z 112 (z telefonów komórkowych). Jeśli mamy przy sobie aspirynę, powinno się poddać ją choremu, gdyż kwas acetylosalicylowy znajdujący się w tabletce rozrzedza krew. Dzwoniący po pomoc musi przekazać dyspozytorowi odbierającemu telefon kilka ważnych informacji. Po pierwsze, czy poszkodowany jest przytomny. Po drugie, czy osoba, która właśnie przeszła zawał, oddycha samodzielnie i można z nią utrzymać kontakt słowny. Ważne jest to, aby ułożyć poszkodowanego na boku i w razie konieczności usunąć z ust ciało obce, a także protezę zębową. W ten sposób ułatwi się mu oddychanie. W trakcie czekania na przyjazd karetki należy utrzymać z poszkodowanym rozmowę, zapewniając go o tym, że pomoc zaraz przybędzie. Zmniejszenie stresu u osoby po zawale jest równie ważne. Im szybciej udzieli się pomocy, tym większa będzie szansa na uniknięcie rozległego zawału serca. Można przyjąć, że pierwszym etapem leczenia zawału serca jest właśnie pierwsza pomoc. Zawał rozwija się bardzo dynamicznie i każde działanie przyspieszające wdrożenie odpowiedniego postępowania ma ogromne znaczenie dla przeżycia chorego.

Zobacz także

Leczenie farmakologiczne i zabiegowe zawału serca

Istnieje również kilka metod farmakologicznych, które najczęściej wybierają lekarze. Przepisuje się głównie leki z grupy beta-blokerów, leki przeciwpłytkowe, inhibitory konwertazy angiotensyny, nitroglicerynę oraz leki uspokajające. Rozległy zawał serca jest znacznie trudniejszy do wyleczenia, gdyż uszkodzeniu może ulec kilka ścian mięśnia sercowego. Wówczas kardiolog może podjąć decyzję o inwazyjnej metodzie – pomostowaniu aortalno-wieńcowym lub przezskórnej angioplastyce wieńcowej.

Operacyjne leczenie zawału mięśnia sercowego opiera się głównie na wykonaniu przezskórnej interwencji wieńcowej (PCI). Ten kardiologiczny zabieg polega na wprowadzeniu narzędzi do zwężonych tętnic wieńcowych w celu ich udrożnienia i poszerzenia światła, czyli w konsekwencji jak najszybszym przywróceniu przepływu krwi. Jeżeli niemożliwe jest wykonanie PCI w zalecanym czasie, to przystępuje się do leczenia fibrynolitycznego, którego celem jest rozpuszczenie zakrzepu. Dodatkowo często wykonywanym badaniem u pacjentów z atakiem serca jest koronarografia. Jest to inwazyjny zabieg, polegający na wstrzyknięciu kontrastu do tętnic wieńcowych w celu ich uwidocznienia na zdjęciu RTG.

Pacjenci, którzy przebyli zawał, są również często kwalifikowani do pomostowania aortalno–wieńcowego, czyli popularnie zwanej operacji “by–passów”. Jest to operacja kardiochirurgiczna, która polega na wszczepienie pomostów omijających miejsce zwężenia w tętnicy.

Powikłania zawału serca – jak ich uniknąć?

Powikłania po zawale, zwłaszcza po rozległym zawale serca są bardzo niebezpieczne i mogą przyjąć postać:

  • ostrej niewydolności serca,
  • ponownego zawału lub niedokrwienia,
  • pęknięcia ściany serca lub przegrody międzykomorowej,
  • zaburzeń rytmu przewodzenia,
  • udaru mózgu.

W każdym przypadku oznaczają poważne konsekwencje. W celu ich uniknięcia osoba po przebytym ataku powinna przyjmować cztery podstawowe leki: kwas acetylosalicylowy, beta bloker, inhibitor konwertazy angiotensyny i statynę. Oczywiście należy również pamiętać o równie ważnej profilaktyce wtórnej, która polega na zmianie stylu życia. Prozdrowotny styl opiera się na umiarkowanej aktywności fizycznej (codziennie min. 30 minut lekkiego wysiłku fizycznego, np. spaceru, pływania, jazdy na rowerze), zdrowej diecie (unikanie spożywania pokarmów typu fast-food) i porzuceniu złych nawyków (palenie tytoniu, picie alkoholu). Dodatkowo pacjentom otyłym zaleca się redukcję masy ciała.

Życie po zawale – rokowania, rehabilitacja po zawale

Przeżywalność po zawale serca zależy od rozległości zawału, czasu wdrożenia terapii, postępowania pozawałowego oraz rozwoju powikłań zawału. Najgorzej rokują zawały rozległe, ze współtowarzyszącymi rozległymi zmianami miażdżycowymi, późno rozpoznany zawał serca.

Rehabilitacja po zawale zależy od jego rozległości. Chorzy, którzy nie mają dalszych objawów niewydolności, niedokrwienia serca i zaburzeń rytmu, mogą opuszczać łóżko i korzystać z toalety już po 12 godzinach od ustąpienia bólu. Istota rehabilitacji polega na jak najszybszym przywróceniu pacjentowi pełnej sprawności ruchowej, co z kolei stanowi istotny element profilaktyki przeciwzakrzepowej. W drugiej/trzeciej dobie pobytu w szpitalu chory wykonuje bierne ćwiczenia ruchowe i siada w fotelu. Następnie przechodzi do czynnych aktywności, a ok. szóstego dnia zaczyna wychodzić na spacery. W okresie rekonwalescencji wskazana jest kompleksowa rehabilitacja w wyspecjalizowanych ośrodkach przez okres ok. jednego miesiąca. Następnie zaleca się ćwiczenia wykonywane w domu przez ok. trzy kolejne miesiące.

 

Bibliografia:

  1. Choroby wewnętrzne. Kompedium wiedzy Medycyny Praktycznej pod red. A. Szczeklika i P. Gajewskiego; Medycyna Praktyczna 2010
  2. Patofizjologia pod red. S. Maślińskiego i J. Ryżewskiego, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Pierwsza taka operacja! Rozrusznik serca po raz pierwszy został wszczepiony noworodkowi

Eksperymentalny rozrusznik serca został wszczepiony noworodkowi. To wielki przełom w pediatrii!

Australijskie miasteczko na cztery miesiące zakazuje sprzedaży napojów energetycznych

W australijskim miasteczku osoby, które nie skończyły 18 r.ż., nie kupią „energetyków”. To eksperyment, który ma ważny cel

Dziewięciolatka dostała nowe serce. Kardiochirurg: „Rozmowy z rodzicami zmarłych dzieci są bardzo trudne, ale te małe serduszka również są potrzebne”

Gorąca kąpiel – za i przeciw. Komu nie służy kąpiel w gorącej wodzie?

cynamon

5 powodów, by pokochać cynamon

Aplikacja, która po głosie wykryje choroby serca? To może być przyszłość teleporad / istock

Polska aplikacja, która po głosie wykryje choroby serca? To może być przyszłość teleporad

Anomalia Ebsteina – co to jest, jak się objawia i jak można ją leczyć u dzieci i dorosłych

Nie tylko do leczenia. Właściwości i działanie adenozyny na skórę i włosy

Kłucie w sercu – czego może być objawem?

Nietypowe objawy udaru, jakich lepiej nie ignorować. Jak rozpoznać mikroudar?

Szacowanie ryzyka chorób serca może być niedługo znacznie prostsze i szybsze. Polska badaczka opracowała nowy sposób

Szacowanie ryzyka chorób serca może być niedługo znacznie prostsze i szybsze. Ważne osiągnięcie polskiej badaczki

„Choroby układu krążenia pozostają największym zagrożeniem życia u Polek”. Jak starzeje się serce kobiety, mówi kardiolożka Dobromiła Dzwonkowska

Guzkowe zapalenie tętnic. Objawy, diagnostyka, rodzaje

kobieta trzymająca się obiema rękami z okolice mostka

Ból w mostku to nie tylko objaw zawału. Poznaj różne rodzaje bólu w mostku i ich przyczyny

Kobieta

ADHD u dorosłych dwukrotnie zwiększa ryzyko zawału i udaru. Zaskakujące doniesienia naukowców

Dzięki niej ryzyko zgonu po zawale zmniejszy się o jedną trzecią. Innowacyjne odkrycie naukowców

W sercu miał 5-centymetrowy drut. Lekarze uratowali pięciolatka

10-latka czekająca na przeszczep serca dostała kamizelkę defibrylującą. To najmłodsza pacjentka w Polsce, u której ją zastosowano

10-latka czekająca na przeszczep serca dostała kamizelkę defibrylującą. To najmłodsza pacjentka w Polsce, u której ją zastosowano

Lek stosowany w chorobach serca został wycofany z obrotu. Powodem wada jakościowa

Lek stosowany w chorobach serca został wycofany z obrotu. Powodem wada jakościowa

kobieta po 50-tce

Chcesz mieć serce jak dzwon po 50-tce? Zadbaj o nie już dzisiaj!

Lekarze w trakcie operacji pacjenta

Serca od świni przeszczepiono dwóm osobom. To kolejny przełom w transplantologii

ECMO – urządzenie, które daje płucom i sercu czas na regenerację lub przeszczep

Takiego prezentu ślubnego się nie spodziewał. Teraz może rozpocząć nowe życie

Komu owoce mogą szkodzić? Sprawdziłyśmy!

Najpopularniejsze

Grypa typu A/iStock

Grypa typu A – leczenie, objawy i charakterystyka wirusa

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Grypa typu B - objawy, charakterystyka

Grypa typu B – przyczyny, objawy i leczenie

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Ropiejące oczy kobiety

Ropiejące oczy u dzieci i dorosłych – przyczyny i metody leczenia

Jak odetkać ucho zatkane woskowiną, katarem i wodą? Domowe sposoby

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Kobieta i mężczyzna

Jak uprawiać seks analny, żeby nie bolało? Mamy kilka porad

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

„Dobry seks to taki w kontakcie z własnym ciałem, emocjami i drugim człowiekiem. Nawet jeżeli miedzy kochankami nie ma miłości” – mówi Marta Niedźwiecka, psycholożka i sex coach

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

ilustracja mózgu w 3D

Torbiel pajęczynówki – objawy i leczenie. Czy torbiel jest groźna i musi być operowana?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

×