Przejdź do treści

Nerw błędny – budowa, przebieg, uszkodzenie i leczenie. Dlaczego nazywa się go „wędrowcem”?

Nerw błędny - budowa, przebieg, uszkodzenie i leczenie Istock.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
10 rzeczy, za które podziękują ci twoje oczy
Ile spać, żeby się wyspać? Najzdrowsze pozycje do spania
„Zbyt dużo seksu, za mało soku z żurawiny”. Obalamy mity o zapaleniu pęcherza
Kąpiel z dreszczykiem, czyli co na nas czeka na publicznych kąpieliskach?
Masz problemy z jelitami? Wypróbuj „Metodę 5R”, czyli plan naprawczy polecany przez dietetyka

Nerw błędny, nazywany też nerwem X, to najdłuższy nerw czaszkowy, który pełni w organizmie wiele ważnych funkcji, w tym kontroluje oddychanie, mówienie i przełykanie. Miano „wędrowca” nerw błędny zyskał dzięki licznym włóknom nerwowym docierającym do licznych struktur: czaszki, narządów klatki piersiowej i narządów jamy brzusznej. Uszkodzenie nerwu błędnego może wywołać m.in. zaburzenia żołądkowo-jelitowe, dysfagię czy nadwrażliwość na bodźce. Jak zbudowany jest nerw błędny i w czym pomaga jego stymulacja?

Nerw błędny – budowa i przebieg

Nerw błędny ma charakter mieszany: prowadzi włókna ruchowe i czuciowe należące do części somatycznej oraz włókna przywspółczulne zaliczane do części autonomicznej. Włókna czuciowe biegną do opon mózgowo-rdzeniowych, błony bębenkowej, przewodu słuchowego zewnętrznego i małżowiny usznej. Włókna ruchowe nerwu błędnego unerwiają mięśnie krtani, gardła i podniebienia. Włókna przywspółczulne docierają do narządów wewnętrznych.

Jak przebiega nerw błędny? Jego początek znajduje się w rdzeniu przedłużonym, skąd wychodzi 10-18 pęczkami włókien i dochodzi do struktur głowy, szyi oraz ucha. Następnie dociera do mięśni gardła, podniebienia miękkiego, przełyku, tchawicy, oskrzeli, płuc, śródpiersia, serca i żołądka. Nerw X unerwia wszystkie narządy, w tym trzustkę, śledzionę, wątrobę, część jelita grubego, nerki oraz nadnercza. Końcowy przebieg włókien jest trudny do prześledzenia. Wyróżnia się 4 odcinki nerwu X: część głowową, szyjną, piersiową i brzuszną. Anatomicznie nerw błędny dzieli się także na zwój górny leżący w otworze szyjnym i zwój dolny znajdujący się ok. 1 cm poniżej zwoju górnego.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Nerw błędny – funkcje

Do funkcji nerwu błędnego zaliczamy:

  • przekazywanie impulsów pomiędzy mózgiem a narządami ciała;
  • uczestnictwo w kontroli automatyzmu serca – spowalnianie pracy serca;
  • kontrolę gruczołów wydzielniczych;
  • nerwową kontrolę układu odpornościowego – uruchamianie mechanizmów przeciwzapalnych;
  • uczestnictwo w mówieniu, przełykaniu, przewodzeniu bodźców smakowych;
  • obniżanie ciśnienia tętniczego krwi;
  • kontrolowanie wydzielania insuliny;
  • kontrolowanie nastroju;
  • skurcze przepony;
  • regulację procesów trawienia – kontrolę wytwarzania kwasu solnego, żółci; rozluźnienia zwieracza żołądka;
  • powstawanie odruchu wymiotnego;
  • wpływ na uczucie odprężenia i spokoju dzięki uwalnianej acetylocholinie.

Nerw błędny odgrywa również ważną rolę w komunikacji pomiędzy jelitami a mózgiem. Takie połączenie pozwala na przenoszenie informacji osią mózg-jelita i zapewnienie integralności obydwu narządów.

kobieta trzymająca się za kącik ust

Nerw błędny – uszkodzenia i dysfunkcje

Nieprawidłowe działanie nerwu X spowodowane jest przez uszkodzenie włókien nerwowych bądź pnia mózgu. Dzieje się tak w przypadku urazów mechanicznych oraz rozwoju różnych schorzeń, np. zespołu Wallenberga, zespołu Guillaina-Barrego, boreliozy czy chorób neurozwyrodnieniowych. Do ucisku na nerw błędny dochodzi w sytuacji, gdy zostaną uszkodzone górne kręgi szyjne. Przyczyną zaburzenia funkcji nerwu błędnego może być również stres, urazy psychiczne czy zapalenie nerwu błędnego. Neuropatia nerwu błędnego (uszkodzenie nerwów obwodowych) jest z kolei wynikiem działania alkoholu.

Ucisk bądź podrażnienie nerwu błędnego dają objawy w postaci:

  • dysfagii (zaburzeń połykania),
  • chrypki,
  • porażenia podniebienia,
  • zmiany barwy i natężenia głosu, bezgłosu,
  • uczucia wody w uszach,
  • zaburzeń artykulacji,
  • skurczu krtani i przełyku,
  • problemów z oddychaniem,
  • dolegliwości układu pokarmowego, w tym wymiotów, zaburzeń perystaltyki jelit,
  • osłabienia,
  • stanów lękowych,
  • opadnięcia podniebienia miękkiego,
  • problemów z wydzielaniem śliny,
  • przyspieszenia pulsu i oddechu,
  • gastroparezy – opóźnienia opróżniania żołądkowego,
  • bólu narządu ruchu,
  • zaburzeń odczuwania temperatury,
  • częstszych infekcji i stanów zapalnych,
  • nadwrażliwości na bodźce, w tym światło i hałas.
Prawidłowe oddychanie a koronawirus / unsplash

Nerw błędny – leczenie

Leczeniem dysfunkcji nerwu błędnego zajmuje się lekarz neurolog. Schorzenia można leczyć na dwa sposoby: przeprowadzając wagotomię, czyli zabieg przecięcia włókien nerwu X bądź pobudzając nerw błędny. Terapia polegająca na stymulacji nerwu błędnego stosowana jest m.in. u osób z padaczką, chorobą Alzheimera oraz lekooporną depresją. Pacjent może mieć wszczepiony generator impulsów bądź korzystać ze stymulatora nerwu błędnego, który jest przyczepiany do małżowiny usznej. Ile kosztuje stymulator nerwu błędnego? U pacjentów z padaczką wszczepienie stymulatora jest refundowane przez NFZ.

Istnieją również sposoby na wzmocnienie nerwu błędnego. Skutecznym ćwiczeniem nerwu błędnego jest głębokie oddychanie przeponowe, które należy wykonywać kilka razy dziennie. Pomocne jest także wykonywanie różnych technik relaksacyjnych: jogi, medytacji i treningu uważności. Pobudzenie nerwu błędnego można uzyskać działając niską temperaturą, przykładowo biorąc zimny prysznic lub przykładając ręcznik zamoczony w zimnej wodzie. Stymulująco działa też masaż tętnicy zatoki szyjnej.

Źródła:

  1. Sigrid Breit, Aleksandra Kupferberg, Gerhard Rogler, Gregor Hasler, Vagus Nerve as Modulator of the Brain–Gut Axis in Psychiatric and Inflammatory Disorders, Front Psychiatry. 2018; 9: 44.
  2. Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, Tom V, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

„Kobiety uczą się zachowań społecznych na zasadzie kopiuj-wklej, aż osiągają biegłość, która czyni ich autyzm niewidzialnym”. O życiu i kobiecości ze spektrum autyzmu mówi psycholożka i nauczycielka jogi Agata Ucińska

Mylona z alzheimerem, parkinsonem, uważana za chorobę dzieci. Jak rozpoznać i leczyć padaczkę u seniorów, mówi dr n. med. Maria Maliszewska

Przekazując diagnozę rodzicom, mówi: „Gratuluję, mają państwo dziecko z zespołem Aspergera”. O różnorodności, która występuje w spektrum autyzmu, mówi Tony Attwood

„To jest gonitwa myśli w głowie, wrażenie umierania, duszenia się, zasłabnięcia”. Polska influencerka opowiedziała o atakach paniki

„Samodzielność dla osób ze spektrum autyzmu to wolność i godne życie” – mówi Monika Kłeczek, prezeska stowarzyszenia AS

Leczenie nerwobóli będzie prostsze? Australijscy naukowcy na drodze do stworzenia innowacyjnych leków

Choroba Devica – przyczyny, objawy, leczenie i rokowania

Naprawią serca i oczy. Innowacyjne syntetyczne neurony zrewolucjonizują świat?

Tachykardia zatokowa – co to jest, objawy, czy jest groźna?

Bruce Willis

Bruce Willis kończy karierę. Zdiagnozowano u niego ciężką chorobę

Wypalenie zawodowe

Wypalenie zawodowe – przyczyny, objawy i radzenie sobie z brakiem przyjemności przy wykonywaniu codziennych obowiązków

"Dieta realnie przekłada się na kondycję zdrowia psychicznego" - podkreśla farmeceutka. Co jeść, żeby zadbać o układ nerwowy?

„Dieta realnie przekłada się na kondycję zdrowia psychicznego” – podkreśla Zofia Winczewska. Co jeść, żeby zadbać o układ nerwowy?

Trening Jacobsona – skuteczny sposób walki ze stresem, nerwami i napięciem mięśni

Obwodowy układ nerwowy – budowa, funkcje, rodzaje nerwów

Ośrodkowy układ nerwowy – budowa, funkcje, choroby OUN

Anna Sierant /fot. archiwum prywatne

Stres, bezsenność i zszargane nerwy? Wypróbuj Naturell Ashwagandha! Ja sprawdziłam i polecam

Zdesperowana kobieta patrzy przez okno

Depresja – objawy, przyczyny i leczenie. Jak pomóc osobie z depresją?

kobieta nerwica

Nerwica – rodzaje, objawy, leczenie

Allodynia - czym się objawia? / pexels

Uwierają cię niewygodne metki, gumki w skarpetkach, obciskające ramiączka? To może być allodynia

Osoba odwiedzająca osobę chorą na Parkinsona trzyma dłoń na jej dłoniach

Choroba Parkinsona – przyczyny, objawy, diagnoza i leczenie

Kobieta cierpiąca na fobię społeczną

Fobia społeczna – jak sobie z nią radzić i czy można ją pokonać?

kobieta w stanie lękowym

Stany lękowe – przyczyny, leczenie. Objawy ataku paniki

Dwie kolorowe ręce na białym tle, które próbują się złapać

Autyzm – objawy, przyczyny i rodzaje zaburzenia

Lek na SMA bez refundacji. "Producent postawił zaporową cenę"

Lek na SMA bez refundacji ze względu na „zaporową cenę”. Magdalena Jutrzenka: „Problem sprowadza się do tego, że zdrowie nie jest priorytetem rządu”

Najpopularniejsze

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

para w łóżku

Fellatio, czyli oswajanie penisa. 7 najważniejszych zasad!

kobieta z problemami skórnymi

Wybroczyny (petocje) – co to jest, dlaczego powstają i jak sobie z nimi poradzić?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

para zakochanych, romantyczny wieczór

Nie masz ochoty na seks? Poznaj 8 sposobów na podniesienie libido

×