Objaw Chvostka – co to jest? Jak wygląda atak tężyczki?

Co to jest objaw Chvostka?

Objaw Chvostka to nagłe skurcze mięśni mimicznych znajdujących się w obrębie twarzy, jakie pojawiają się w wyniku uderzenia młoteczkiem neurologicznym w nerw twarzowy, a więc w brzeg mięśnia żwacza. Ów nerw jest zlokalizowany pod wyrostkiem jarzmowym, około 2 cm od płatka ucha. To jeden z objawów tężyczki utajonej (spazmofilii), który pojawia się wraz z innymi symptomami omawianymi poniżej. 

Objaw Chvostka – symptomy towarzyszące

• Objaw Trousseau – można go zauważyć po napompowaniu mankietu do mierzenia ciśnienia. Około 3 minuty po wykonaniu tej czynności na ramieniu pojawia się tzw. „ręka położnika”, czyli objaw charakteryzujący się drżeniem oraz kurczami tonicznymi mięśni rąk i to po obu stronach ciała. 
• Objaw Erba – wiąże się z nadpobudliwością nerwów ruchowych (a więc np. nerwu twarzowego) na skutek stymulacji prądem galwanicznym. 
• Objaw Lusta – związany jest z odwiedzeniem stopy w wyniku uderzenia młoteczkiem w pobliżu nerwu strzałkowego wspólnego. 
• Objaw Masłowa – polega na przyspieszeniu oddechu na skutek ukłucia szpilką. 

Objaw Chvostka – przyczyny

Skurcze mięśni mimicznych twarzy są efektem pobudliwości nerwowo-mięśniowej. W przekazywaniu impulsów nerwowych uczestniczy wapń. Kiedy jego ilość zmniejsza się we krwi, dochodzi do zwiększenia szybkości przekazywania sygnałów między poszczególnymi nerwami a mięśniami. To z kolei przyczynia się do powstawania tężyczki. 

W zdrowym organizmie dochodzi do wytwarzania parathormonu przez przytarczyce. Z założenia powinien on doprowadzać do wzrostu stężenia wapnia we krwi na skutek uwalniania zapasów z kości czy też w wyniku zwiększenia absorpcji ze strony przewodu pokarmowego. W sytuacji, gdy występuje niedoczynność przytarczyc, parathormon nie może być wydzielany w prawidłowych ilościach, w wyniku czego dochodzi do zmniejszenia stężenia wapnia we krwi. Jest to tzw. hipokalcemia, która z kolei prowadzi do pojawienia się tężyczki i samego objawu Chvostka. 

Wśród przyczyn objawu Chvostka należy wymienić również inne czynniki, które doprowadzają do niedoboru wapnia w organizmie: 

• mała ilość wapnia w diecie, 
• mała ilość witaminy D, 
• zażywanie leków, które przyczyniają się do utraty wapnia z moczem (dotyczy to głównie diuretyków pętlowych, takich jak np. torasemid czy furosemid), jak również i tych, które inaktywują witaminę D (a więc leki przeciwpadaczkowe, np. pochodne kwasu barbiturowego i hydantoiny), do problemu może doprowadzić również przewlekłe zażywanie bisfosfonianów (które wykorzystuje się w leczeniu osteoporozy), 
• niewydolność i uszkodzenie organów, które uczestniczą w wytwarzaniu witaminy D (dotyczy to nerek i wątroby), 
• zaburzenia wchłaniania jelitowego (wówczas mniej wapnia można wchłonąć z żywności), 
• częste wymioty i biegunki, 
• niedobór parathormonu, 
• brak przytarczyc, 
• zasadowica oddechowa, 
• uszkodzenie mięśni szkieletowych (rabdomioliza) – rozpad komórek mięśniowych prowadzi do uwolnienia dużej ilości fosforanów odpowiedzialnych za wiązanie wapnia, 
• zespół lizy guza (rozpad komórek nowotworowych) – w tym przypadku mechanizm jest podobny do tego opisanego powyżej, 
• ostre zapalenie trzustki, 
• nowotwory, 
• alkoholizm, 
• radioterapia w okolicy szyi. 

Co zrobić, gdy pojawia się objaw Chvostka? Diagnostyka

W sytuacji, gdy pojawia się objaw Chvostka, należy skonsultować się z lekarzem. Powinien on w ramach wywiadu dowiedzieć się, od kiedy występują też inne symptomy, jak bardzo są nasilone i które części ciała obejmują. Powinien również wydać skierowanie na badania laboratoryjne. Dzięki nim można w organizmie sprawdzić ilość: 

• wapnia całkowitego, 
• wapnia zjonizowanego, 
• magnezu, 
• witaminy D, 
• fosforanów,
• parathormonu, 
• hormonów TSH, fT3 i fT4. 

Wymagane jest wówczas przeprowadzenie badań dodatkowych, takich jak: 

• badanie EKG, 
• badanie EEG, 
• badanie elektromiograficzne (próba tężyczkowa), 
• badanie ultrasonograficzne serca. 

Tężyczka – objawy wariantu utajonego

Objawy tężyczki utajonej można podzielić na kilka rodzajów: 

• objawy neurologiczne – objaw Chvostka, wygórowane odruchy ścięgniste, objaw Trousseau, 
• objawy centralne (wśród których wymieniamy również objawy psychiczne) – bezsenność, obniżony nastrój, nagłe zasłabnięcia, szybkie męczenie się, zwiększone napięcie nerwowe, 
• objawy elektrofizjologiczne – chodzi tu o obraz spontanicznych wyładowań wieloiglicowych potencjałów, 
• objawy wegetatywne – kołatanie serca, bóle w okolicy przedsercowej, bóle w klatce piersiowej i jamie brzusznej, kolki, wzdęcia, zaburzenia naczynioruchowe w kończynach, 
• objawy obwodowe – parestezje, drętwienie i mrowienie kończyn, skurcze mięśni. 

Jak wygląda atak tężyczki utajonej?

Wiele osób zastanawia się, jak wygląda atak tężyczki utajonej. Zaczyna się on od takich objawów, jak: 

• uczucie niepokoju, 
• uczucie gorąca, 
• drętwienie ciała, 
• mrowienia, 
• kołatanie serca, 
• uczucie duszności. 

Zdarza się, że wiele pacjentów zmagających się ze spazmofilią ma napady paniki. Niekiedy może dojść również do utraty przytomności. Co więcej, z reguły takie osoby źle się czują w miejscach zaludnionych, zamkniętych, z dużą ilością bodźców świetlnych (a więc np. w galeriach handlowych, hipermarketach, kinach, metrze czy samolocie). 

Leczenie tężyczki utajonej

Tężyczkę utajoną leczy się poprzez farmakoterapię. W jej ramach pacjent powinien przyjmować substancje doustne, w tym przede wszystkim wapń, aby zwiększyć jego stężenie w surowicy krwi. Zaleca się również witaminę D i B6 oraz magnez i potas, o ile występuje w organizmie niedobór tych pierwiastków. Niekiedy rekomendowana jest również terapia psychologiczna. W przypadku napadów tężyczkowych wykonuje się na izbie przyjęć wlew dożylny z solami wapnia. Pacjenci z tężyczką utajoną powinni wprowadzić również modyfikacje w diecie, uwzględniając w niej większą ilość produktów bogatych w wapń, a więc np. sezam, ryby morskie, brokuły, buraki czy też fasolę. 

Źródła: 

1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK542326/ (dostęp: 22.09.22) 
2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31194466/ (dostęp: 22.09.22)