Przejdź do treści

SESJA TERAPEUTYCZNA: Jesteś tym, kim myślisz, że jesteś

Dr. n. med. Grzegorz Mączka
Dr. n. med. Grzegorz Mączka / zdj. Stan Barański/ grafika: Joanna Zduniak
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Poradnik Akcji Menstruacja już jest dostępny! To ważny krok w drodze do zmniejszenia skali ubóstwa menstruacyjnego w Polsce
„Hej, dziewczyny”, okresową rewolucję w szkołach czas zacząć. Oto poradnik, z którym staniecie do walki w ubóstwem menstruacyjnym
Niezaszczepieni urzędnicy mogą zostać zwolnieni, jeśli odmówią testu na COVID-19 – podaje izraelski dziennik
Niezaszczepieni urzędnicy mogą zostać zwolnieni, jeśli odmówią testu na COVID-19 – podaje izraelski dziennik
Ozdrowieńcy zostaną wystawieni na działanie koronawirusa. Badanie ma sprawdzić reakcje ich układu odpornościowego
szczepienia przeciw COVID-19
„Chcemy, aby od 10 maja każdy dorosły mógł zapisywać się na szczepienie” – zapowiada premier
UE może nie przedłużyć umowy z AstraZeneką. Jednym z powodów opóźnienia w dostawach szczepionki

– Ludzie mają czasem takie przeświadczenie, że w pięć spotkań pozbędą się trudności, które mają od 30 lat. To raczej jest niemożliwe – mówi dr n. med. Grzegorz Mączka, który „oprowadza” nas po terapii poznawczo-behawioralnej.


Terapię można porównać do bombonierki. Niby wszystkie czekoladki wyglądają w niej tak samo, ale jednak każda smakuje inaczej. Żeby wybrać tę odpowiednią, można albo spróbować wszystkich, albo przeczytać skład na opakowaniu. Nie namawiamy do obżarstwa, ale do świadomych wyborów, dlatego w kolejnych odsłonach cyklu „Sesja terapeutyczna” będziemy prezentować najpopularniejsze metody terapii. Uchylamy drzwi gabinetów, żeby podejrzeć terapeutów przy pracy i zadać im trudne pytania. W końcu my też mamy do nich prawo.



Olga Święcicka: Przychodzi pacjent do terapeuty i…

Grzegorz Mączka: I pytam go, co go sprowadza, zostawiając mu pole do wypowiedzi. Na pierwszej konsultacji staramy się pomóc pacjentowi zdefiniować powód naszego spotkania. Potem razem stawiamy roboczą diagnozę, określamy cele do osiągnięcia i negocjujemy sposób postępowania.

Czyli wizyta u terapeuty niekoniecznie musi skończyć się terapią?

Może się okazać, że słuszniejsza będzie konsultacja psychiatryczna albo poradnictwo.

Załóżmy, że wybieramy terapię. Co dzieje się dalej?

Bywa, że pada pytanie: ile taka psychoterapia potrwa. Wtedy wyjaśniam, że terapia behawioralno-poznawcza została stworzona jako interwencja krótkoterminowa. Krótkoterminowość jest jednak pojęciem względnym. Ludzie mają czasem takie przeświadczenie, że w pięć spotkań pozbędą się trudności, które mają od 30 lat. To raczej jest niemożliwe. Krótkoterminowość w naszym przypadku oznacza okres krótszy zwykle niż rok.

Jedną z charakterystycznych cech terapii poznawczo-behawioralnej jest to, że terapeuta jest w niej aktywny. Występuje w roli osoby, która wyjaśnia, proponuje różne rozwiązania i pomaga pacjentowi orientować się w pułapkach myślowych, które ten sam na siebie zastawia

Coś jeszcze pan tłumaczy na samym początku?

Jedną z charakterystycznych cech dla tego nurtu jest fakt, że proces terapeutyczny jest czytelny, jawny i zrozumiały dla osoby, która w nim uczestniczy. Na każdym etapie procesu terapeutycznego pacjent ma wybór, czy chce pracować w dany sposób. Od początku więc tłumaczymy, co to jest za rodzaj terapii i jak będzie ona wyglądała.

W takim razie ja też chcę usłyszeć, co to jest za terapia.

Tłumacząc to, najprościej odwołać się do podstawowych założeń terapii poznawczo-behawioralnej. Pierwsze jest takie, że tzw. „aktywność poznawcza”, czyli to, co psycholodzy rozumieją przez procesy uwagi, pamięci i myślenia, wpływają na to, jak się czujemy i co robimy. Człon „poznawczy” odnosi się więc do aspektu myślowego. W ostatnich dekadach odkryliśmy, że ludzie, którzy na przykład cierpią na depresję, myślą w pewien charakterystyczny sposób. W terapii staramy się go wydobyć, pokazać pacjentowi i zmodyfikować.

W jaki sposób?

Chociażby rysując na kartce nasz osobisty model myślenia oraz proces, w którym się on kształtował. W ten sposób chcemy pokazać, że to, jak myślimy, w istotny sposób określa nasze życie, choć jest tak mocno nawykowe, że niemal dla nas „niewidzialne”.

Chłopiec na hamaku wymagający terapii behawioralnej

Podczas terapii będzie więcej takich wspólnych aktywności?

Myślę, że to druga charakterystyczna cecha tej terapii jest taka, że terapeuta jest w niej aktywny. Występuje w roli osoby, która wyjaśnia, proponuje różne rozwiązania i pomaga pacjentowi orientować się w pułapkach myślowych, które ten sam na siebie zastawia. W gabinecie nie ma wiele miejsca na ciszę. Jedną z centralnych technik terapeutycznych jest tzw. ”dialog sokratejski” polegający na zadawaniu pytań przez terapeutę w taki sposób, żeby pacjent mógł samodzielnie zorientować się, że w pewnych momentach jego myśli są sprzeczne albo stronnicze i mogą skutkować cierpieniem. W ten sposób próbujemy przedstawić jego model rozumienia. Terapia behawioralno-poznawcza wyrasta z nurtu nauk o uczeniu się. Zakłada, że depresyjny sposób myślenia jest wyuczony, bo np. był on obecny w rodzinie pacjenta.

Zadania będą pojawiały się też poza gabinetem?

Praca własna pomiędzy spotkaniami jest integralnym elementem terapii behawioralno-poznawczej. Bardzo często zachęcamy pacjentów, żeby prowadzili taki dziennik myśli, który nazywamy „zapisem myśli automatycznych”. Zadanie polega na tym, żeby za każdym razem, kiedy np. poczują większy napływ smutku, zapisywali myśli, jakie do nich przychodzą. To pozwala lepiej zrozumieć nasze nawyki umysłowe. Poza tym przeprowadzamy liczne eksperymenty. Jeśli pacjent cierpi na zespół lęku panicznego i na przykład obawia się wejść do supermarketu, to na pewnym etapie terapii może być zachęcony do zmierzenia się z tym lękiem. Najpierw poprzez wejście do małego sklepu, potem do coraz większego, a na końcu przez stanięcie w najdłuższej kolejce w największym markecie. To jest już behawioralny rodzaj pracy.

Metoda jest jednak behawioralno-poznawcza. Co to oznacza?

Do połowy XX wieku te nurty szły różnymi drogami i dopiero w latach 80. badacze  zorientowali się, że mają ze sobą wiele wspólnego. Upraszczając, behawioryzm wyrósł z nauk rosyjskich i amerykańskich behawiorystów. Każdy pewnie słyszał o jednym z najbardziej znanych z nich, Ivanie Pawłowie i o jego pracy na temat odruchów warunkowych. Punktem wyjścia dla behawiorystów była krytyka psychoanalizy. Badacze doszli do wniosku, że zaglądając w nieświadomość, mamy szansę spotkać się z wieloma zjawiskami trudnymi do określania. Lepiej więc skupić się na tym, co jest bardziej obiektywne i łatwiejsze w obserwacji, czyli na zachowaniu człowieka i wyuczonych wzorcach reagowania.

Jedną z centralnych technik w terapii poznawczo-behawioralnej jest tzw. 'dialog sokratejski' polegający na zadawaniu pytań przez terapeutę w taki sposób, żeby pacjent mógł samodzielnie zorientować się, że w pewnych momentach jego myśli są sprzeczne albo stronnicze i mogą skutkować cierpieniem

Jak to zrozumieć?

Przykładowo – jeśli ktoś doznaje napadu silnego leku na stacji metra, z perspektywy behawioralnej będziemy się starali zrozumieć, jak doszło do wyuczenia się reakcji lękowej na bodziec „stacja metra”, a dodatkowo z perspektywy poznawczej zrozumieć, co dla tej osoby oznacza „idę na stację metra” – jakie myśli i obrazy to we mnie wyzwala i jaki jest rezultat myślenia w taki właśnie sposób.

Dużo w tym wszystkim myślenia. Rozumiem, że mniej tu zaglądania do emocji?

Terapia poznawcza bardziej odwołuje się do myślenia i rozumu, niż doznań i emocji, aczkolwiek to też się zmienia. Współczesna tzw. „trzecia fala” terapii poznawczej bardzo poważnie traktuje uczucia i ich rolę.

Jaka jest rola terapeuty w tej terapii?

Można go określić jako współbadacza, czyli osobę, która towarzyszy pacjentowi i wspólnie z nim podejmuje się próby sprawdzenia, czy jego sposób myślenia mu służy, czy przeszkadza. W związku z tym planuje wspólnie z klientem różnego rodzaju doświadczenia i eksperymenty w oparciu o zasady metody naukowej. Z drugiej strony terapeuta jest nauczycielem. Osobą, która ma za zadanie wyposażyć pacjenta w konkretne techniki, które pomogą mu samodzielnie radzić sobie z problemami.

Terapia kognitywna A. Becka - na czym polega?

Badacz, eksperyment, doświadczenie. Trochę mnie przeraża ten naukowy język.

Obawia się pani, na ile ta terapia to sucha naukowa rozmowa i czy jest tam przestrzeń na ludzkie spotkanie? Powiedziałbym, że jest tu miejsce na jedno i drugie.

Czyli jest jakaś relacja między tymi badaczami?

Bez bezpiecznej i ufnej relacji pacjent nie miałby odwagi testować swoich przekonań. To bardzo ważne, żeby terapeuta stworzył taką bazę i dał gwarancję zrozumienia. Nasz sposób myślenia jest często tak utrwalony, że podważenie naszych przekonań potrafi zachwiać poczuciem tożsamości. Nierzadko reagujemy wtedy lękiem.

Dla kogo to odpowiednia metoda terapii?

Myślę, że osoby, które poszukują konkretu, tzw. „jasnych reguł”, czują się w tej terapii dobrze Tu każde spotkanie ma określoną strukturę i określony cel. Dodatkowo w trakcie terapii rozmawiamy, w jakim procencie udaje nam się te cele realizować i czego jeszcze brakuje, żeby je osiągnąć. Odwołujemy się często do mierzalnych aspektów zmiany.

- Terapia behawioralno-poznawcza powstała z myślą, żeby stosunkowo szybko dać narzędzia, które przynoszą wymierne rezultaty. Podejmując terapię, ludzie często kierują się bardziej chęcią poczucia się lepiej niż potrzebą zmiany. Terapia jednak wiąże się ze zmianą. Ci, którzy nie są na nią gotowi, mogą czuć się tu mniej komfortowo

Jak wygląda struktura takiej sesji?

Najpierw pytamy co ważnego wydarzyło się dla klienta w tym tygodniu, jak się czuł a w szczególności jak mu poszło zadanie do pracy własnej. Potem opracowujemy je, wyciągamy wnioski i przygotowujemy kolejne zadanie do wykonania na następnej sesji. Po każdym spotkaniu robimy też krótkie podsumowanie na temat tego, jak poszło dzisiejsze spotkanie, czy było zrozumiałe i przydatne. Stale prowadzimy „wewnętrzny monitoring”.

To wszystko brzmi tak racjonalnie, że trudno mi wyobrazić sobie osoby, którym ta terapia może nie służyć.

Myślę że gorzej mogą czuć się tutaj osoby które nie są gotowe na wprowadzenie zmian w swoim życiu, a bardziej potrzebują zatrzymać się w rozmowie czy sięgnąć w głąb siebie. Terapia behawioralno-poznawcza powstała z myślą, żeby stosunkowo szybko dać narzędzia, które przynoszą wymierne rezultaty. Podejmując terapię, ludzie często kierują się bardziej chęcią poczucia się lepiej niż potrzebą zmiany. Terapia jednak wiąże się ze zmianą. Ci, którzy nie są na nią gotowi, mogą czuć się tu mniej komfortowo.


Dr n. med. Grzegorz Mączka – certyfikowany psychoterapeuta poznawczo-behawioralny i superwizor-dydaktyk Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej. Specjalista psycholog kliniczny. Pracuje w Fundacji „Kontekst” w Krakowie. Doświadczenie zawodowe zdobywał podczas wieloletniej pracy jako asystent w Klinice Psychiatrii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie oraz w Krakowskim Instytucie Psychoterapii. Badawczo zainteresowany zaburzeniami afektywnymi. Autor publikacji specjalistycznych w języku polskim i angielskim, recenzji oraz wystąpień konferencyjnych. Obecnie zajmuje się psychoterapią osób dorosłych, superwizją oraz dydaktyką dla psychoterapeutów. 

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Oto zdania, które skutecznie demotywują. Kiedy padają, z dyskusji robi się klasyczna „pyskusja”

Dziewczyna przed komputerem

Myślami ciągle w pracy? O tym jak nie popaść w uzależnienie, porozmawialiśmy z psychologiem Pawłem Dukaczewskim

„Ludzie tak mnie wkurzają. Przecież można było zrobić to inaczej!”. Dlaczego ciągła racja to frustracja?

Krytyk w tobie. Pozornie chce dla ciebie jak najlepiej, ale wcale nie jest twoim sprzymierzeńcem

Kobieta

Jak zmienić sposób, w jaki patrzymy na życie? Kasia Bem podaje klucz do szczęścia

Dorota Ostrowska-Karwat, psychoterapeutka

SESJA TERAPEUTYCZNA: Człowiek sam wie, co dla niego najlepsze

Opętanie – objawy u dzieci i dorosłych. Jak je rozpoznać?

Kobieta

Dermatillomania, czyli patologiczne skubanie skóry. „U każdej osoby może mieć inne przyczyny i podłoże”

Terapia ACT – czym jest, przebieg, efekty, dla kogo

Empatia to składnik inteligencji emocjonalnej. Warto nad nią pracować, bo zmienia życie na lepsze

„Zdarza się, że pacjent opisuje nam objawy, które nie pasują do żadnej ze znanych chorób. One są z różnych światów…” – mówi dr n. med. Ewa Kempisty-Jeznach

kobieta pijąca za dużo alkoholu

„Drink po pracy to przecież nic wielkiego, coś mi się od życia należy”? 11 sygnałów, że warto przystopować z alkoholem

"Nieleczona prokrastynacja może prowadzić do różnych problemów natury psychicznej, nawet depresji" - mówi psycholożka Iga Jaworska

„Nieleczona prokrastynacja może prowadzić do różnych problemów natury psychicznej, nawet depresji” – mówi psycholożka Iga Jaworska

Ewa Modzelewska-Kossowska – psychoanalityczka

SESJA TERAPEUTYCZNA: Leżysz i mówisz

Wspólnie zadbajmy o zdrowie psychiczne i emocjonalne w środowisku pracy. Hello Zdrowie patronem medialnym kampanii „Zrozum. Poczuj. Działaj!”

Sharenting, czyli dzieci na pokaz. Co to za trend i dlaczego jest szkodliwy?

Kobieta patrzy w górę

Zwalcz negatywne przekonania! Wyjdzie ci to na zdrowie!

Kobieta w białej koszuli przegląda się w lustrze. Ręce trzyma na górze, poprawia sobie coś we włosach

Co czujesz, kiedy widzisz siebie nagą w lustrze?

Déjà vu, czyli „czkawka mózgu”

Wiosna jest cudowna i męcząca

Wiosna jest cudowna i męcząca. Sprawdź, co zrobić, by wiosenny paradoks nie stał się powodem frustracji

Czego nigdy nie powinnaś mówić, gdy ktoś dzieli się z tobą trudnościami dotyczącymi zdrowia psychicznego? Tłumaczy psycholożka

Czego nigdy nie powinnaś mówić, gdy ktoś dzieli się z tobą trudnościami dotyczącymi zdrowia psychicznego? Tłumaczy psycholożka

Kobieta z aparatem

Drobiazgi uszczęśliwiają. Mają większy wpływ na jakość życia, niż nam się wydaje

Sukces wpędza cię w zakłopotanie? Nie umiesz się nim chwalić? Skorzystaj z rad psychologa

O złych przeżyciach najlepiej zapomnieć. Podpowiadamy, jak przestać rozpamiętywać

Najpopularniejsze

Respirator

Jak wygląda intubacja i podłączenie pacjenta do respiratora? Wyjaśnia anestezjolożka Zofia Patyna-Giżejowska

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

białe plamy na paznokciach

Białe plamy na paznokciach – co oznaczają i jak się ich pozbyć?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Saturacja — czym jest i jaką zbadać?

Saturacja – czym jest i jak ją zbadać? Jaki jest prawidłowy poziom saturacji?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Kobieta i mężczyzna

Jak uprawiać seks analny, żeby nie bolało? Mamy kilka porad

ozdrowieńcy po COVID-19

Czy od ozdrowieńca możesz się zarazić koronawirusem? Wyjaśnia prof. Anna Boroń-Kaczmarska

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?