Przejdź do treści

Terapia behawioralna – historia i charakterystyka. Na czym polega jej skuteczność?

Chłopiec na hamaku wymagający terapii behawioralnej
Fot. Mirek / Adobe Stock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Ludzie w maskach ochronnych
Zachorowali, choć byli zaszczepieni. Minister zdrowia podał, u ilu osób w Polsce po szczepieniu wystąpiło zakażenie koronawirusem
Kobieta
O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia
8 kobiecych chorób, których objawem jest bolesny seks
Kobieta
Dziewczyno – rozbierz się i pochwal się sobie. Dzisiaj wieczorem koniecznie zrób to ćwiczenie
Hipersomnia, czyli nadmierna senność i ciągłe zmęczenie

Terapia behawioralna, współcześnie nazywana poznawczo-behawioralną, uznawana jest za jedną z najskuteczniejszych metod psychoterapii. Jej główną cechą charakterystyczną jest krótkoterminowość. Może być prowadzona zarówno w formie psychoterapii indywidualnej, jak i grupowej.

Nasze teksty zawsze konsultujemy z najlepszymi specjalistami

Agnieszka Widera
lekarz

Psychoterapia poznawczo-behawioralna jest jednym z najpopularniejszych nurtów w psychologii XXI wieku, chociaż jej początki sięgają lat 50. XX wieku. Stosuje się ją w przypadku pacjentów z natręctwami, fobiami społecznymi oraz problemami z przystosowaniem społecznym. Popularna jest także terapia behawioralna dzieci z autyzmem.

Terapia behawioralna – historia i charakterystyka

W psychologii i psychoterapii wyróżnia się trzy główne fale powstawania terapii poznawczo-behawioralnej (CBT, z ang. cognitive behavioral therapy). Pierwsza fala koncentrowała się na zdobyczach behawioryzmu i na badaniach Pavlova oraz Skinnera. W centrum uwagi było warunkowanie klasyczne i sprawcze, a także eksperymenty przeprowadzane na zwierzętach. Druga fala terapii behawioralno-poznawczej była powiązana z odkryciami Becka i Ellisa. Badacze ci poszukiwali utartych schematów poznawczych, które przeszkadzały ludziom w rozwoju oraz przezwyciężeniu fobii i natręctw. Trzecia fala CBT to nowe metody, które powstały pod koniec XX i na początku XXI wieku takie jak terapia oparta na uważności czy terapia schematów. Na gruncie CBT wyrosła dialektyczna terapia behawioralna, której główną cechą jest praca nad zmianą zachowań i postaw pacjenta. Na czym polega terapia behawioralna i jakie są jej główne cechy? Najważniejsze elementy tej terapii to:

  • koncentracja na „tu i teraz” (w przeciwieństwie do psychoanalizy, w której psychoterapeuta zachęca pacjenta do powrotu myślami do wspomnień z dzieciństwa),
  • przekonanie, że wszystkie zaburzenia człowieka wynikają z wyuczonych reakcji na bodźce,
  • krótkoterminowość – trwa od 4 tygodni do 6 miesięcy,
  • skoncentrowanie na zmianie,
  • wypracowanie samokontroli i samoświadomości u pacjenta.

W trakcie terapii poznawczo-behawioralnej ogromne znaczenie ma stworzenie relacji terapeutycznej, która jest szczera, oparta na zaufaniu, pełna empatii oraz ciepła. W przypadku tego typu oddziaływania ogromne znaczenie ma otwartość pacjenta na zmiany oraz chęć stworzenia partnerskiej relacji z terapeutą. Ważnym elementem CBT jest też edukacja, czyli wyjaśnienie pacjentowi natury jego zaburzenia, objawów, przyczyn i sposobów leczenia.

Kobieta cierpiąca na agorafobię wyglądająca przez okno zza firanki

Terapia poznawczo-behawioralna – techniki

Poznawczo-behawioralna terapia koncentruje się na zmianie nieprawidłowych i niekorzystnych nawyków. Jeśli chodzi o techniki w terapii behawioralnej, można wyróżnić następujące:

  • systematyczną desensytyzację, której celem jest odwrażliwianie pacjenta, czyli zmniejszanie lęku w stosunku do konkretnych bodźców (na przykład ciemności, węży),
  • trening asertywności pomocny w przypadku osób, które obawiają się kontaktów społecznych,
  • zapis myśli, czyli prowadzenie przez pacjenta notatnika z tabelką z negatywnymi spostrzeżeniami na swój temat w jednej kolumnie i z przeformułowaniem tych myśli na pozytywne w drugiej,
  • dialog sokratejski, który polega na zadawaniu pacjentowi pytań,
  • dodatkowe zadania dla pacjenta (na przykład chory z fobią społeczną będzie poproszony o rozmowy z obcymi ludźmi, a osoba obawiająca się psów będzie miała za zadanie zrobić sobie zdjęcie z psem).

Terapia kognitywno-behawioralna wymaga więc od pacjenta podjęcia aktywności i dużej samodzielności.

Zobacz także

Dla kogo terapia behawioralna jest najlepsza?

Przede wszystkim dla osób cierpiących na natręctwa, nerwice i fobie. Terapię behawioralną stosuje się nie tylko u osób dorosłych, ale także u dzieci, na przykład z autyzmem. Okazuje się, że terapia behawioralna dzieci i młodzieży jest stosowana także w przypadku osób cierpiących na anoreksję, bulimię czy zaburzenia depresyjne. Ponadto może być pomocna w przypadku dzieci z ADHD. Terapeuci poznawczo-behawioralni często współpracują z osobami cierpiącymi na chorobę alkoholową lub zaburzenie osobowości typu kompulsywno-obsesyjnego.

Warto dodać, że metody terapii behawioralnej stosuje się także w innych dziedzinach, w których pracuje się z klientem, na przykład w coachingu. Skuteczność terapii poznawczo-behawioralnej została potwierdzona wielokrotnie za pomocą badań naukowych i klinicznych. Na tę formę psychoterapii decyduje się coraz większa liczba osób także ze względu na krótkoterminowość i spore możliwości wyleczenia danego zaburzenia.

Bibliografia

Przytrzymaj
i odkryj

1. Bąbel Przemysław, Ostaszewski Paweł, Suchowierska Monika: Terapia behawioralna dzieci z autyzmem; Teoria, badania i praktyka stosowanej analizy zachowania. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne / GWP, 2014.
2. Irvin D. Yalom, Psychoterapia grupowa: teoria i praktyka, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2006.

Najnowsze w naszym serwisie

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Kobieta

„Kompulsywne objadanie się jest jak branie na kredyt energii, której nie masz” – alarmuje dietetyczka

Przelewanie w brzuchu – czy jest normalne? Co może oznaczać uczucie przelewania wody w brzuchu?

Meteopaci to osoby chore na pogodę. Jakie są przyczyny, objawy i sposoby leczenia meteopatii?

Fetysze – czym są, kiedy fetysz staje się niezdrowy?

Suchość pochwy – problem kobiet z niskim poziomem estrogenów. Jak sobie radzić z tą dolegliwością?

Jaglany detoks – oczyść swój organizm szybko i bezpiecznie

Jak pomóc, gdy ktoś się zadławi?

Szpital

Lek. Bartosz Fiałek: Szpitalny oddział ratunkowy jest miejscem, do którego zgłaszamy się w stanie bezpośredniego zagrożenia zdrowia i życia. Nie w celu diagnostyki

Po jakim czasie wykonać test na HIV od ekspozycji na zakażenie? Rodzaje testów na HIV

prof. Krzysztof J. Filipiak

Prof. Krzysztof J. Filipiak: „Wielu z nas zdaje sobie sprawę, że szczepionki znajdą się w Polsce najwcześniej jesienią 2021 r. Nadal więc czeka nas trudny rok walki z pandemią”

cesarskie cięcie, krew pępowinowa

Krew pępowinowa – pobierać czy nie?

Karboksyterapia – co to jest, efekty, przeciwwskazania

Czym jest aborcja eugeniczna? Czy jest legalna w Polsce? Dlaczego budzi kontrowersje?

Lekarze odkryli nowy organ w naszych ciałach. Mamy go w głowie

Peeling kawitacyjny – efekty, przeciwwskazania, jak często robić?

kobieta u kosmetyczki

Fotoodmładzanie – co to jest, efekty, rodzaje, przeciwwskazania

Nagrodę Nobla 2020 w dziedzinie medycyny i fizjologii otrzymali: Harvey J. Alter, Michael Houghton and Charles M. Rice

Nagroda Nobla 2020 w dziedzinie medycyny i fizjologii przyznana! Znamy laureatów

chory kręgosłup

Skolioza, skrzywienie boczne – przyczyny, objawy, ćwiczenia

lekarz wykonuje usg piersi pacjentki

USG piersi – kiedy i jak często robić? Jak wygląda USG piersi?

wyspadek samochodowy

Wstrząs mózgu – przyczyny, objawy, pierwsza pomoc, leczenie

jęczmień na powiece

Jęczmień na oku – przyczyny, profilaktyka, leczenie

bolący brzuch

Rak trzustki – objawy, rokowania, przyczyny. Ile się żyje?

Mężczyzna trzyma się za klatkę piersiową, przstawia chusteczkę do ust i mocno kaszle

Gruźlica (suchoty) – objawy, przyczyny, leczenie, szczepionka

Kobieta zakażona glistą ludzką leży skulona i trzyma się za brzuch.

Glista ludzka – objawy, leczenie, drogi zakażenia glistnicą

Najpopularniejsze

Respirator

Jak wygląda intubacja i podłączenie pacjenta do respiratora? Wyjaśnia anestezjolożka Zofia Patyna-Giżejowska

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

białe plamy na paznokciach

Białe plamy na paznokciach – co oznaczają i jak się ich pozbyć?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Saturacja — czym jest i jaką zbadać?

Saturacja – czym jest i jak ją zbadać? Jaki jest prawidłowy poziom saturacji?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Kobieta i mężczyzna

Jak uprawiać seks analny, żeby nie bolało? Mamy kilka porad

ozdrowieńcy po COVID-19

Czy od ozdrowieńca możesz się zarazić koronawirusem? Wyjaśnia prof. Anna Boroń-Kaczmarska

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

insulinooporność

Dieta w insulinooporności