Przejdź do treści

Terapia behawioralna – historia i charakterystyka. Na czym polega jej skuteczność?

Chłopiec na hamaku wymagający terapii behawioralnej
Fot. Mirek / Adobe Stock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Przemarznięta? Te napoje zimą rozgrzeją twój organizm skuteczniej niż herbata i kawa
6 witamin i minerałów, których organizm może potrzebować zimą
Jak możesz sobie sama poradzić z zaparciami? Wyjaśnia fizjoterapeuta Kamil Kozakowski
Czy szczepienia obowiązkowe są szczepieniami przymusowymi? Prawniczka wyjaśnia, na czym polega w praktyce nowy przepis
Nowe obostrzenia i obowiązkowe szczepienia przeciw COVID-19 dla trzech grup zawodowych

Terapia behawioralna, współcześnie nazywana poznawczo-behawioralną, uznawana jest za jedną z najskuteczniejszych metod psychoterapii. Jej główną cechą charakterystyczną jest krótkoterminowość. Może być prowadzona zarówno w formie psychoterapii indywidualnej, jak i grupowej.

Nasze teksty zawsze konsultujemy z najlepszymi specjalistami

Agnieszka Widera
lekarz

Psychoterapia poznawczo-behawioralna jest jednym z najpopularniejszych nurtów w psychologii XXI wieku, chociaż jej początki sięgają lat 50. XX wieku. Stosuje się ją w przypadku pacjentów z natręctwami, fobiami społecznymi oraz problemami z przystosowaniem społecznym. Popularna jest także terapia behawioralna dzieci z autyzmem.

Terapia behawioralna – historia i charakterystyka

W psychologii i psychoterapii wyróżnia się trzy główne fale powstawania terapii poznawczo-behawioralnej (CBT, z ang. cognitive behavioral therapy). Pierwsza fala koncentrowała się na zdobyczach behawioryzmu i na badaniach Pavlova oraz Skinnera. W centrum uwagi było warunkowanie klasyczne i sprawcze, a także eksperymenty przeprowadzane na zwierzętach. Druga fala terapii behawioralno-poznawczej była powiązana z odkryciami Becka i Ellisa. Badacze ci poszukiwali utartych schematów poznawczych, które przeszkadzały ludziom w rozwoju oraz przezwyciężeniu fobii i natręctw. Trzecia fala CBT to nowe metody, które powstały pod koniec XX i na początku XXI wieku takie jak terapia oparta na uważności czy terapia schematów. Na gruncie CBT wyrosła dialektyczna terapia behawioralna, której główną cechą jest praca nad zmianą zachowań i postaw pacjenta. Na czym polega terapia behawioralna i jakie są jej główne cechy? Najważniejsze elementy tej terapii to:

  • koncentracja na „tu i teraz” (w przeciwieństwie do psychoanalizy, w której psychoterapeuta zachęca pacjenta do powrotu myślami do wspomnień z dzieciństwa),
  • przekonanie, że wszystkie zaburzenia człowieka wynikają z wyuczonych reakcji na bodźce,
  • krótkoterminowość – trwa od 4 tygodni do 6 miesięcy,
  • skoncentrowanie na zmianie,
  • wypracowanie samokontroli i samoświadomości u pacjenta.

W trakcie terapii poznawczo-behawioralnej ogromne znaczenie ma stworzenie relacji terapeutycznej, która jest szczera, oparta na zaufaniu, pełna empatii oraz ciepła. W przypadku tego typu oddziaływania ogromne znaczenie ma otwartość pacjenta na zmiany oraz chęć stworzenia partnerskiej relacji z terapeutą. Ważnym elementem CBT jest też edukacja, czyli wyjaśnienie pacjentowi natury jego zaburzenia, objawów, przyczyn i sposobów leczenia.

Kobieta cierpiąca na agorafobię wyglądająca przez okno zza firanki

Terapia poznawczo-behawioralna – techniki

Poznawczo-behawioralna terapia koncentruje się na zmianie nieprawidłowych i niekorzystnych nawyków. Jeśli chodzi o techniki w terapii behawioralnej, można wyróżnić następujące:

  • systematyczną desensytyzację, której celem jest odwrażliwianie pacjenta, czyli zmniejszanie lęku w stosunku do konkretnych bodźców (na przykład ciemności, węży),
  • trening asertywności pomocny w przypadku osób, które obawiają się kontaktów społecznych,
  • zapis myśli, czyli prowadzenie przez pacjenta notatnika z tabelką z negatywnymi spostrzeżeniami na swój temat w jednej kolumnie i z przeformułowaniem tych myśli na pozytywne w drugiej,
  • dialog sokratejski, który polega na zadawaniu pacjentowi pytań,
  • dodatkowe zadania dla pacjenta (na przykład chory z fobią społeczną będzie poproszony o rozmowy z obcymi ludźmi, a osoba obawiająca się psów będzie miała za zadanie zrobić sobie zdjęcie z psem).

Terapia kognitywno-behawioralna wymaga więc od pacjenta podjęcia aktywności i dużej samodzielności.

Zobacz także

Dla kogo terapia behawioralna jest najlepsza?

Przede wszystkim dla osób cierpiących na natręctwa, nerwice i fobie. Terapię behawioralną stosuje się nie tylko u osób dorosłych, ale także u dzieci, na przykład z autyzmem. Okazuje się, że terapia behawioralna dzieci i młodzieży jest stosowana także w przypadku osób cierpiących na anoreksję, bulimię czy zaburzenia depresyjne. Ponadto może być pomocna w przypadku dzieci z ADHD. Terapeuci poznawczo-behawioralni często współpracują z osobami cierpiącymi na chorobę alkoholową lub zaburzenie osobowości typu kompulsywno-obsesyjnego.

Warto dodać, że metody terapii behawioralnej stosuje się także w innych dziedzinach, w których pracuje się z klientem, na przykład w coachingu. Skuteczność terapii poznawczo-behawioralnej została potwierdzona wielokrotnie za pomocą badań naukowych i klinicznych. Na tę formę psychoterapii decyduje się coraz większa liczba osób także ze względu na krótkoterminowość i spore możliwości wyleczenia danego zaburzenia.

Bibliografia

Przytrzymaj
i odkryj

1. Bąbel Przemysław, Ostaszewski Paweł, Suchowierska Monika: Terapia behawioralna dzieci z autyzmem; Teoria, badania i praktyka stosowanej analizy zachowania. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne / GWP, 2014.
2. Irvin D. Yalom, Psychoterapia grupowa: teoria i praktyka, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2006.

Najnowsze w naszym serwisie

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Kobieta

Nie planuj wszystkiego. „Patrzymy często tam, gdzie chcemy się znaleźć, i przez to zdarza nam się przeoczyć to, co dzieje się tu i teraz”

Kobieta siedzi na łóżku

„Twoją odpowiedzialnością nie jest regulowanie innych osób, zapobieganie ich złym nastrojom, czy uszczęśliwianie ich kosztem siebie” – wyjaśnia psycholożka

kobieta, którą boli brzuch

Rak jelita grubego – przyczyny, objawy, leczenie i rokowania

Łupież – przyczyny, rodzaje, profilaktyka

4 pytania, na które lepiej nie odpowiadać szczerze

Kojarzy się z horrorem, choć jest bezpieczna i efektywna. O terapii elektrowstrząsami mówi prof. dr hab. n. med. Joanna Rymaszewska

Produkty, które można jeść przy wrzodach

Wrzody żołądka – przyczyny, objawy, leczenie, dieta

mięśniaki macicy - kobieta w gabinecie lekarskim

Mięśniaki macicy – przyczyny, objawy, leczenie

Osoba odwiedzająca osobę chorą na Parkinsona trzyma dłoń na jej dłoniach

Choroba Parkinsona – przyczyny, objawy, diagnoza i leczenie

Nie oceniaj wszystkiego. „Na przykładzie pogody zauważyć można, że często oceniamy to, na co nie mamy żadnego wpływu”

Ekstrawertycy i introwertycy powoli odchodzą do przeszłości. Sprawdź, czy jesteś ambiwertykiem

Zdjęcie rentgenowskie przedstawiające chorobę

Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) – przyczyny, objawy, leczenie

wątroba

Marskość wątroby – przyczyny, objawy, leczenie

Czy w relacji z narcyzem można wygrać? Urszula Struzikowska-Marynicz/ fot. arch. prywatne

„Bywamy egocentryczni, mamy cechy narcystyczne, a współczesne trendy sprzyjają ich rozwijaniu” – mówi psycholożka Urszula Struzikowska-Marynicz

Mężczyzna z kamicą nerkową ugina się z powodu wielkiego bólu

Kamica nerkowa – objawy, przyczyny i leczenie kamieni nerkowych

Domowe sposoby na ból gardła – który wybrać, jak leczyć?

Kobieta cierpiąca na fobię społeczną

Fobia społeczna – jak sobie z nią radzić i czy można ją pokonać?

kobieta z bólem wątroby

WZW B – szczepienie, objawy, leczenie, przyczyny i dieta

kobieta w stanie lękowym

Stany lękowe – przyczyny, leczenie. Objawy ataku paniki

Mężczyzna z nadciśnieniem tętniczym mierzy swoje ciśnienie

Nadciśnienie – rodzaje, przyczyny, objawy, leczenie

żółtaczka

WZW A – szczepionka, objawy, leczenie. Jak można się zarazić żółtaczką pokarmową?

Kobieta z rakiem macicy trzyma się za bolący brzuch.

Rak trzonu macicy – jakie są objawy i rokowania, jak przebiega leczenie raka endometrium?

Lukasz Sakowski, fot. archiwum prywatne

„W pseudonaukę częściej wierzą osoby wykształcone, z dużych miast. Gorzej wykształceni nie kontestują ugruntowanej wiedzy”. Z Łukaszem Sakowskim rozmawiamy o jego „Bioksiążce”

bolący brzuch

Rak trzustki – objawy, rokowania, przyczyny. Ile się żyje?

Najpopularniejsze

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Respirator

Jak wygląda intubacja i podłączenie pacjenta do respiratora? Wyjaśnia anestezjolożka Zofia Patyna-Giżejowska

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

kobieta pijąca zioła

Naturalne odrobaczanie. Czy naprawdę wszyscy mamy pasożyty?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

Pozycje seksualne, czyli jak urozmaicić seks. Najlepsze pozycje

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku