Przejdź do treści

Terapia behawioralna – historia i charakterystyka. Na czym polega jej skuteczność?

Chłopiec na hamaku wymagający terapii behawioralnej
Fot. Mirek / Adobe Stock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
pływalnia basen
Kąpiel z dreszczykiem, czyli co na nas czeka na publicznych kąpieliskach?
grzyby
Przez kilka godzin trzymałaś grzyby w foliowej reklamówce? Dietetyczka odpowiada, czy nadają się do spożycia
gettyimages.com
Czujesz się zmęczona, masz ciągle ochotę na słodycze, jesteś rozdrażniona… To mogą być objawy insulinooporności
Unikaj psychologicznej pułapki 90:10 a twój dzień będzie lepszy
Instagram.com
„Nie w porządku jest to, że zdjęcia takie jak powyższe oburzają, a to tylko czysta podpaska i ketchup”- młoda feministka podjęła ważny temat

Terapia behawioralna, współcześnie nazywana poznawczo-behawioralną, uznawana jest za jedną z najskuteczniejszych metod psychoterapii. Jej główną cechą charakterystyczną jest krótkoterminowość. Może być prowadzona zarówno w formie psychoterapii indywidualnej, jak i grupowej.

Nasze teksty zawsze konsultujemy z najlepszymi specjalistami

Agnieszka Widera
lekarz

Psychoterapia poznawczo-behawioralna jest jednym z najpopularniejszych nurtów w psychologii XXI wieku, chociaż jej początki sięgają lat 50. XX wieku. Stosuje się ją w przypadku pacjentów z natręctwami, fobiami społecznymi oraz problemami z przystosowaniem społecznym. Popularna jest także terapia behawioralna dzieci z autyzmem.

Terapia behawioralna – historia i charakterystyka

W psychologii i psychoterapii wyróżnia się trzy główne fale powstawania terapii poznawczo-behawioralnej (CBT, z ang. cognitive behavioral therapy). Pierwsza fala koncentrowała się na zdobyczach behawioryzmu i na badaniach Pavlova oraz Skinnera. W centrum uwagi było warunkowanie klasyczne i sprawcze, a także eksperymenty przeprowadzane na zwierzętach. Druga fala terapii behawioralno-poznawczej była powiązana z odkryciami Becka i Ellisa. Badacze ci poszukiwali utartych schematów poznawczych, które przeszkadzały ludziom w rozwoju oraz przezwyciężeniu fobii i natręctw. Trzecia fala CBT to nowe metody, które powstały pod koniec XX i na początku XXI wieku takie jak terapia oparta na uważności czy terapia schematów. Na gruncie CBT wyrosła dialektyczna terapia behawioralna, której główną cechą jest praca nad zmianą zachowań i postaw pacjenta. Na czym polega terapia behawioralna i jakie są jej główne cechy? Najważniejsze elementy tej terapii to:

  • koncentracja na „tu i teraz” (w przeciwieństwie do psychoanalizy, w której psychoterapeuta zachęca pacjenta do powrotu myślami do wspomnień z dzieciństwa),
  • przekonanie, że wszystkie zaburzenia człowieka wynikają z wyuczonych reakcji na bodźce,
  • krótkoterminowość – trwa od 4 tygodni do 6 miesięcy,
  • skoncentrowanie na zmianie,
  • wypracowanie samokontroli i samoświadomości u pacjenta.

W trakcie terapii poznawczo-behawioralnej ogromne znaczenie ma stworzenie relacji terapeutycznej, która jest szczera, oparta na zaufaniu, pełna empatii oraz ciepła. W przypadku tego typu oddziaływania ogromne znaczenie ma otwartość pacjenta na zmiany oraz chęć stworzenia partnerskiej relacji z terapeutą. Ważnym elementem CBT jest też edukacja, czyli wyjaśnienie pacjentowi natury jego zaburzenia, objawów, przyczyn i sposobów leczenia.

Kobieta cierpiąca na agorafobię wyglądająca przez okno zza firanki

Terapia poznawczo-behawioralna – techniki

Poznawczo-behawioralna terapia koncentruje się na zmianie nieprawidłowych i niekorzystnych nawyków. Jeśli chodzi o techniki w terapii behawioralnej, można wyróżnić następujące:

  • systematyczną desensytyzację, której celem jest odwrażliwianie pacjenta, czyli zmniejszanie lęku w stosunku do konkretnych bodźców (na przykład ciemności, węży),
  • trening asertywności pomocny w przypadku osób, które obawiają się kontaktów społecznych,
  • zapis myśli, czyli prowadzenie przez pacjenta notatnika z tabelką z negatywnymi spostrzeżeniami na swój temat w jednej kolumnie i z przeformułowaniem tych myśli na pozytywne w drugiej,
  • dialog sokratejski, który polega na zadawaniu pacjentowi pytań,
  • dodatkowe zadania dla pacjenta (na przykład chory z fobią społeczną będzie poproszony o rozmowy z obcymi ludźmi, a osoba obawiająca się psów będzie miała za zadanie zrobić sobie zdjęcie z psem).

Terapia kognitywno-behawioralna wymaga więc od pacjenta podjęcia aktywności i dużej samodzielności.

Zobacz także

Dla kogo terapia behawioralna jest najlepsza?

Przede wszystkim dla osób cierpiących na natręctwa, nerwice i fobie. Terapię behawioralną stosuje się nie tylko u osób dorosłych, ale także u dzieci, na przykład z autyzmem. Okazuje się, że terapia behawioralna dzieci i młodzieży jest stosowana także w przypadku osób cierpiących na anoreksję, bulimię czy zaburzenia depresyjne. Ponadto może być pomocna w przypadku dzieci z ADHD. Terapeuci poznawczo-behawioralni często współpracują z osobami cierpiącymi na chorobę alkoholową lub zaburzenie osobowości typu kompulsywno-obsesyjnego.

Warto dodać, że metody terapii behawioralnej stosuje się także w innych dziedzinach, w których pracuje się z klientem, na przykład w coachingu. Skuteczność terapii poznawczo-behawioralnej została potwierdzona wielokrotnie za pomocą badań naukowych i klinicznych. Na tę formę psychoterapii decyduje się coraz większa liczba osób także ze względu na krótkoterminowość i spore możliwości wyleczenia danego zaburzenia.

Bibliografia

Przytrzymaj
i odkryj

1. Bąbel Przemysław, Ostaszewski Paweł, Suchowierska Monika: Terapia behawioralna dzieci z autyzmem; Teoria, badania i praktyka stosowanej analizy zachowania. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne / GWP, 2014.
2. Irvin D. Yalom, Psychoterapia grupowa: teoria i praktyka, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2006.

Najnowsze w naszym serwisie

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Polecamy

„W Chinach medycyna chińska przygotowuje przyszłych rodziców już rok przed planowaną ciążą. Dzięki temu depresja poporodowa nie zdarza się tam często” – mówi Aneta Rosłon, terapeutka medycyny chińskiej

Milena Nosek

„Znam organizmy, które nie szczędzą sobie cukru, smażenia, jedzą na co i kiedy mają ochotę, osiągają przy tym sukcesy i czują się wspaniale. Pytanie tylko – do kiedy?” – mówi Milena Nosek, dietetyk tancerzy

Hello my Hero. Dominika Jeżewska, Pani Łuska: zaczęłam widzieć więcej szczęścia w łuszczycy, bawić się nią i doceniać, że dzięki niej dbam o wiele bardziej o swój organizm

lady pasztet

„Jestem w ciąży, więc dla mnie najbardziej palące jest to, żeby kobiety wyszły z domów, a żeby do tych domów przyszli faceci” – mówi Katarzyna Barczyk, autorka bloga Lady Pasztet

Zainteresują cię również:

paznokcie

Paznokcie mówią wiele o twoim zdrowiu. Sprawdź, jakie ostrzeżenia mogą ci wysyłać

kobieta ucząca się reanimacji

Reanimacja a resuscytacja. Jaka jest różnica? Jak je przeprowadzić?

Migrena na talerzu. Czego nie jeść, by uniknąć bólu głowy?

„W pierwszej kolejności pobiera się serce, następnie płuca, wątrobę, trzustkę i na końcu nerki”. Panna Chirurg, czyli dziewczyna przy stole operacyjnym, opowiada jak wygląda procedura przeszczepiania

kobieta w stanie lękowym

Stany lękowe – jak i dlaczego powstają? Pokonywanie lęku

Jak pomóc, gdy ktoś się zadławi?

Biegacz ze zdjętymi butami sportowymi i skręconą kostką siedzi na ziemi

Objawy i sposoby leczenia skręconej kostki

kobieta na ćwiczeniach

Tiki nerwowe – jakie są przyczyny, rodzaje i objawy powtarzalnych ruchów mięśni?

Dziewczyna z długimi włosami, uśmiecha się i pokazuje język

Co można wyczytać z języka? Kolor, nalot i faktura mówią dużo o twoim stanie zdrowia

ilustracja przedstawiająca neuroprzekaźniki

Rola neuroprzekaźników w poprawnym funkcjonowaniu organizmu

ilustracja ukazująca leukocyty

Co to są leukocyty? Funkcje białych krwinek oraz przyczyny ich nieprawidłowych wyników

kobieta cierpiąca na leukoplakię otwiera usta

Leukoplakia – jakie czynniki predysponują do jej powstania? Czym jest stan przedrakowy?

lekarz przeprowadzający badania genetyczne

Jak przebiegają badania genetyczne i jakie choroby pozwalają wykryć?

Neurolog omawia z pacjentką wyniki badań

Neurolog, czyli specjalista od schorzeń i chorób układu nerwowego. Jakie dokładnie leczy choroby?

różne rodzaje opatrunków w postaci plastrów i bandaża

Opatrunki – rodzaje, wskazania oraz sposób doboru odpowiedniego środka

Wykonywanie badania elektromiograficznego

Badanie EMG – elektromiografia. Jak wygląda badanie i jakie są wskazania?

Zabieg wstrzykiwania toksyny botulinowej

Toksyna botulinowa w praktyce neurologicznej oraz kosmetologii

Pływające bakterie na odporność

Co to jest immunologia i jakie są jej rodzaje? Badania immunologiczne w diagnostyce

kobieta leży na stole do masażu i korzysta z talasoterapii

Talasoterapia – co to jest i jak działa? Czy zabiegi talasoterapii są skuteczne?

leki psychotropowe w postaci tabletek wysypane na stół

Działanie leków psychotropowych. Przebieg leczenia, skutki uboczne, efekty

Badanie psychologiczne u psychologa

Jak wyglądają badania psychologiczne kierowców oraz w wojsku?

kobieta cierpiąca na abulię spogląda z balkonu na ulicę

Abulia jako przykład zaburzeń woli i aktywności złożonej

kobieta dotyka szyi aby sprawdzić, czy nie znajdują się na niej wole tarczycy

Wole tarczycowe – jakie są przyczyny powiększenia się tarczycy?

Badanie mające sprawdzić czy chory potrzebuje kolostomii

Czym jest kolostomia i jak wygląda życie po zabiegu? Wskazania do wykonania kolostomii