Przejdź do treści

Terapia behawioralna – historia i charakterystyka. Na czym polega jej skuteczność?

Chłopiec na hamaku wymagający terapii behawioralnej
Fot. Mirek / Adobe Stock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Iga Krefft
Iga Krefft: Od sześciu lat choruję na nerwicę z epizodami depresji. Dwa lata temu przeszłam załamanie nerwowe
opalanie po covid-19/
Osoby zaszczepione przeciw COVID-19 i ozdrowieńcy powinni uważać z opalaniem – uczulają włoscy lekarze
Christian Eriksen
 „To co, uratowało Eriksena, to szybka reakcja jego kolegów!”. Lekarka apeluje, by nie bać się udzielać pierwszej pomocy
Niewyspana nie siadaj za kierownicę! Brak snu działa jak alkohol / istock
Niewyspana nie siadaj za kierownicę! Brak snu działa jak alkohol
5 produktów, które pomogą przetrwać upały

Terapia behawioralna, współcześnie nazywana poznawczo-behawioralną, uznawana jest za jedną z najskuteczniejszych metod psychoterapii. Jej główną cechą charakterystyczną jest krótkoterminowość. Może być prowadzona zarówno w formie psychoterapii indywidualnej, jak i grupowej.

Nasze teksty zawsze konsultujemy z najlepszymi specjalistami

Agnieszka Widera
lekarz

Psychoterapia poznawczo-behawioralna jest jednym z najpopularniejszych nurtów w psychologii XXI wieku, chociaż jej początki sięgają lat 50. XX wieku. Stosuje się ją w przypadku pacjentów z natręctwami, fobiami społecznymi oraz problemami z przystosowaniem społecznym. Popularna jest także terapia behawioralna dzieci z autyzmem.

Terapia behawioralna – historia i charakterystyka

W psychologii i psychoterapii wyróżnia się trzy główne fale powstawania terapii poznawczo-behawioralnej (CBT, z ang. cognitive behavioral therapy). Pierwsza fala koncentrowała się na zdobyczach behawioryzmu i na badaniach Pavlova oraz Skinnera. W centrum uwagi było warunkowanie klasyczne i sprawcze, a także eksperymenty przeprowadzane na zwierzętach. Druga fala terapii behawioralno-poznawczej była powiązana z odkryciami Becka i Ellisa. Badacze ci poszukiwali utartych schematów poznawczych, które przeszkadzały ludziom w rozwoju oraz przezwyciężeniu fobii i natręctw. Trzecia fala CBT to nowe metody, które powstały pod koniec XX i na początku XXI wieku takie jak terapia oparta na uważności czy terapia schematów. Na gruncie CBT wyrosła dialektyczna terapia behawioralna, której główną cechą jest praca nad zmianą zachowań i postaw pacjenta. Na czym polega terapia behawioralna i jakie są jej główne cechy? Najważniejsze elementy tej terapii to:

  • koncentracja na „tu i teraz” (w przeciwieństwie do psychoanalizy, w której psychoterapeuta zachęca pacjenta do powrotu myślami do wspomnień z dzieciństwa),
  • przekonanie, że wszystkie zaburzenia człowieka wynikają z wyuczonych reakcji na bodźce,
  • krótkoterminowość – trwa od 4 tygodni do 6 miesięcy,
  • skoncentrowanie na zmianie,
  • wypracowanie samokontroli i samoświadomości u pacjenta.

W trakcie terapii poznawczo-behawioralnej ogromne znaczenie ma stworzenie relacji terapeutycznej, która jest szczera, oparta na zaufaniu, pełna empatii oraz ciepła. W przypadku tego typu oddziaływania ogromne znaczenie ma otwartość pacjenta na zmiany oraz chęć stworzenia partnerskiej relacji z terapeutą. Ważnym elementem CBT jest też edukacja, czyli wyjaśnienie pacjentowi natury jego zaburzenia, objawów, przyczyn i sposobów leczenia.

Kobieta cierpiąca na agorafobię wyglądająca przez okno zza firanki

Terapia poznawczo-behawioralna – techniki

Poznawczo-behawioralna terapia koncentruje się na zmianie nieprawidłowych i niekorzystnych nawyków. Jeśli chodzi o techniki w terapii behawioralnej, można wyróżnić następujące:

  • systematyczną desensytyzację, której celem jest odwrażliwianie pacjenta, czyli zmniejszanie lęku w stosunku do konkretnych bodźców (na przykład ciemności, węży),
  • trening asertywności pomocny w przypadku osób, które obawiają się kontaktów społecznych,
  • zapis myśli, czyli prowadzenie przez pacjenta notatnika z tabelką z negatywnymi spostrzeżeniami na swój temat w jednej kolumnie i z przeformułowaniem tych myśli na pozytywne w drugiej,
  • dialog sokratejski, który polega na zadawaniu pacjentowi pytań,
  • dodatkowe zadania dla pacjenta (na przykład chory z fobią społeczną będzie poproszony o rozmowy z obcymi ludźmi, a osoba obawiająca się psów będzie miała za zadanie zrobić sobie zdjęcie z psem).

Terapia kognitywno-behawioralna wymaga więc od pacjenta podjęcia aktywności i dużej samodzielności.

Zobacz także

Dla kogo terapia behawioralna jest najlepsza?

Przede wszystkim dla osób cierpiących na natręctwa, nerwice i fobie. Terapię behawioralną stosuje się nie tylko u osób dorosłych, ale także u dzieci, na przykład z autyzmem. Okazuje się, że terapia behawioralna dzieci i młodzieży jest stosowana także w przypadku osób cierpiących na anoreksję, bulimię czy zaburzenia depresyjne. Ponadto może być pomocna w przypadku dzieci z ADHD. Terapeuci poznawczo-behawioralni często współpracują z osobami cierpiącymi na chorobę alkoholową lub zaburzenie osobowości typu kompulsywno-obsesyjnego.

Warto dodać, że metody terapii behawioralnej stosuje się także w innych dziedzinach, w których pracuje się z klientem, na przykład w coachingu. Skuteczność terapii poznawczo-behawioralnej została potwierdzona wielokrotnie za pomocą badań naukowych i klinicznych. Na tę formę psychoterapii decyduje się coraz większa liczba osób także ze względu na krótkoterminowość i spore możliwości wyleczenia danego zaburzenia.

Bibliografia

Przytrzymaj
i odkryj

1. Bąbel Przemysław, Ostaszewski Paweł, Suchowierska Monika: Terapia behawioralna dzieci z autyzmem; Teoria, badania i praktyka stosowanej analizy zachowania. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne / GWP, 2014.
2. Irvin D. Yalom, Psychoterapia grupowa: teoria i praktyka, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2006.

Najnowsze w naszym serwisie

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Kury

Zgłoszono pierwszy przypadek ptasiej grypy H10N3 u człowieka

„Polski ład” ogłoszony. Co nowego w ramach działań w zakresie ochrony zdrowia?

Opieka paliatywna – na czym polega i jakie są jej rodzaje. Dla kogo jest przeznaczona taka forma opieki?

Opieka paliatywna – komfort w chorobie w starszym wieku. Na czym polega? Czy możemy się tego nauczyć?

Kobieta i mężczyzna ćwiczą

Ćwiczenia na kręgosłup dla każdego, czyli sposób na zdrowe plecy. Jak właściwie dobrać zestaw ćwiczeń?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Kobieta

„Kompulsywne objadanie się jest jak branie na kredyt energii, której nie masz” – alarmuje dietetyczka

Przelewanie w brzuchu – czy jest normalne? Co może oznaczać uczucie przelewania wody w brzuchu?

Meteopaci to osoby chore na pogodę. Jakie są przyczyny, objawy i sposoby leczenia meteopatii?

Fetysze – czym są, kiedy fetysz staje się niezdrowy?

Suchość pochwy – problem kobiet z niskim poziomem estrogenów. Jak sobie radzić z tą dolegliwością?

Jaglany detoks – oczyść swój organizm szybko i bezpiecznie

Jak pomóc, gdy ktoś się zadławi?

Szpital

Lek. Bartosz Fiałek: Szpitalny oddział ratunkowy jest miejscem, do którego zgłaszamy się w stanie bezpośredniego zagrożenia zdrowia i życia. Nie w celu diagnostyki

Po jakim czasie wykonać test na HIV od ekspozycji na zakażenie? Rodzaje testów na HIV

prof. Krzysztof J. Filipiak

Prof. Krzysztof J. Filipiak: „Wielu z nas zdaje sobie sprawę, że szczepionki znajdą się w Polsce najwcześniej jesienią 2021 r. Nadal więc czeka nas trudny rok walki z pandemią”

Karboksyterapia – co to jest, efekty, przeciwwskazania

Czym jest aborcja eugeniczna? Czy jest legalna w Polsce? Dlaczego budzi kontrowersje?

Lekarze odkryli nowy organ w naszych ciałach. Mamy go w głowie

Peeling kawitacyjny – efekty, przeciwwskazania, jak często robić?

kobieta u kosmetyczki

Fotoodmładzanie – co to jest, efekty, rodzaje, przeciwwskazania

Nagrodę Nobla 2020 w dziedzinie medycyny i fizjologii otrzymali: Harvey J. Alter, Michael Houghton and Charles M. Rice

Nagroda Nobla 2020 w dziedzinie medycyny i fizjologii przyznana! Znamy laureatów

chory kręgosłup

Skolioza, skrzywienie boczne – przyczyny, objawy, ćwiczenia

lekarz wykonuje usg piersi pacjentki

USG piersi – kiedy i jak często robić? Jak wygląda USG piersi?

wyspadek samochodowy

Wstrząs mózgu – przyczyny, objawy, pierwsza pomoc, leczenie

Najpopularniejsze

matka z dorosłą córką

„Przez całe życie była toksyczną osobą, w każdej roli: pracownika, koleżanki, siostry, córki. I toksyczną mamą” – opowiada 35-letnia Ada o swojej matce

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

białe plamy na paznokciach

Białe plamy na paznokciach – co oznaczają i jak się ich pozbyć?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

żyły na nogach

Zapalenie żył – jakie objawy wskazują na stan zapalny w żyłach powierzchownych i głębokich?

kobieta z problemami skórnymi

Wybroczyny (petocje) – co to jest, dlaczego powstają i jak sobie z nimi poradzić?