Przejdź do treści

Terapia behawioralna – historia i charakterystyka. Na czym polega jej skuteczność?

Chłopiec na hamaku wymagający terapii behawioralnej
Fot. Mirek / Adobe Stock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Burgery z kalafiora z salsą paprykową
Burgery z kalafiora z salsą paprykową
kawa
„Jeśli jest godzina 13, masz już za sobą dwie filiżanki kawy i czekasz aż twoja herbata wystygnie, to sygnał, że przesadzasz”. O tym, jaka jest bezpieczna dawka kawy, mówi internistka
Kobieta w ciąży podczas badania krzywej cukrowej.
Krzywa cukrowa i jej znaczenie podczas ciąży
Ćwiczenia na nogi i pośladki z kettlebells
Ćwiczenia na nogi i pośladki z kettlebells
Pierwsza pomoc po ukąszeniu kleszcza. Czy wiesz jak się uchronić przed boreliozą?

Terapia behawioralna, współcześnie nazywana poznawczo-behawioralną, uznawana jest za jedną z najskuteczniejszych metod psychoterapii. Jej główną cechą charakterystyczną jest krótkoterminowość. Może być prowadzona zarówno w formie psychoterapii indywidualnej, jak i grupowej.

Nasze teksty zawsze konsultujemy z najlepszymi specjalistami

Agnieszka Widera
lekarz

Psychoterapia poznawczo-behawioralna jest jednym z najpopularniejszych nurtów w psychologii XXI wieku, chociaż jej początki sięgają lat 50. XX wieku. Stosuje się ją w przypadku pacjentów z natręctwami, fobiami społecznymi oraz problemami z przystosowaniem społecznym. Popularna jest także terapia behawioralna dzieci z autyzmem.

Terapia behawioralna – historia i charakterystyka

W psychologii i psychoterapii wyróżnia się trzy główne fale powstawania terapii poznawczo-behawioralnej (CBT, z ang. cognitive behavioral therapy). Pierwsza fala koncentrowała się na zdobyczach behawioryzmu i na badaniach Pavlova oraz Skinnera. W centrum uwagi było warunkowanie klasyczne i sprawcze, a także eksperymenty przeprowadzane na zwierzętach. Druga fala terapii behawioralno-poznawczej była powiązana z odkryciami Becka i Ellisa. Badacze ci poszukiwali utartych schematów poznawczych, które przeszkadzały ludziom w rozwoju oraz przezwyciężeniu fobii i natręctw. Trzecia fala CBT to nowe metody, które powstały pod koniec XX i na początku XXI wieku takie jak terapia oparta na uważności czy terapia schematów. Na gruncie CBT wyrosła dialektyczna terapia behawioralna, której główną cechą jest praca nad zmianą zachowań i postaw pacjenta. Na czym polega terapia behawioralna i jakie są jej główne cechy? Najważniejsze elementy tej terapii to:

  • koncentracja na „tu i teraz” (w przeciwieństwie do psychoanalizy, w której psychoterapeuta zachęca pacjenta do powrotu myślami do wspomnień z dzieciństwa),
  • przekonanie, że wszystkie zaburzenia człowieka wynikają z wyuczonych reakcji na bodźce,
  • krótkoterminowość – trwa od 4 tygodni do 6 miesięcy,
  • skoncentrowanie na zmianie,
  • wypracowanie samokontroli i samoświadomości u pacjenta.

W trakcie terapii poznawczo-behawioralnej ogromne znaczenie ma stworzenie relacji terapeutycznej, która jest szczera, oparta na zaufaniu, pełna empatii oraz ciepła. W przypadku tego typu oddziaływania ogromne znaczenie ma otwartość pacjenta na zmiany oraz chęć stworzenia partnerskiej relacji z terapeutą. Ważnym elementem CBT jest też edukacja, czyli wyjaśnienie pacjentowi natury jego zaburzenia, objawów, przyczyn i sposobów leczenia.

Kobieta cierpiąca na agorafobię wyglądająca przez okno zza firanki

Terapia poznawczo-behawioralna – techniki

Poznawczo-behawioralna terapia koncentruje się na zmianie nieprawidłowych i niekorzystnych nawyków. Jeśli chodzi o techniki w terapii behawioralnej, można wyróżnić następujące:

  • systematyczną desensytyzację, której celem jest odwrażliwianie pacjenta, czyli zmniejszanie lęku w stosunku do konkretnych bodźców (na przykład ciemności, węży),
  • trening asertywności pomocny w przypadku osób, które obawiają się kontaktów społecznych,
  • zapis myśli, czyli prowadzenie przez pacjenta notatnika z tabelką z negatywnymi spostrzeżeniami na swój temat w jednej kolumnie i z przeformułowaniem tych myśli na pozytywne w drugiej,
  • dialog sokratejski, który polega na zadawaniu pacjentowi pytań,
  • dodatkowe zadania dla pacjenta (na przykład chory z fobią społeczną będzie poproszony o rozmowy z obcymi ludźmi, a osoba obawiająca się psów będzie miała za zadanie zrobić sobie zdjęcie z psem).

Terapia kognitywno-behawioralna wymaga więc od pacjenta podjęcia aktywności i dużej samodzielności.

Zobacz także

Dla kogo terapia behawioralna jest najlepsza?

Przede wszystkim dla osób cierpiących na natręctwa, nerwice i fobie. Terapię behawioralną stosuje się nie tylko u osób dorosłych, ale także u dzieci, na przykład z autyzmem. Okazuje się, że terapia behawioralna dzieci i młodzieży jest stosowana także w przypadku osób cierpiących na anoreksję, bulimię czy zaburzenia depresyjne. Ponadto może być pomocna w przypadku dzieci z ADHD. Terapeuci poznawczo-behawioralni często współpracują z osobami cierpiącymi na chorobę alkoholową lub zaburzenie osobowości typu kompulsywno-obsesyjnego.

Warto dodać, że metody terapii behawioralnej stosuje się także w innych dziedzinach, w których pracuje się z klientem, na przykład w coachingu. Skuteczność terapii poznawczo-behawioralnej została potwierdzona wielokrotnie za pomocą badań naukowych i klinicznych. Na tę formę psychoterapii decyduje się coraz większa liczba osób także ze względu na krótkoterminowość i spore możliwości wyleczenia danego zaburzenia.

Bibliografia

Przytrzymaj
i odkryj

1. Bąbel Przemysław, Ostaszewski Paweł, Suchowierska Monika: Terapia behawioralna dzieci z autyzmem; Teoria, badania i praktyka stosowanej analizy zachowania. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne / GWP, 2014.
2. Irvin D. Yalom, Psychoterapia grupowa: teoria i praktyka, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2006.

Najnowsze w naszym serwisie

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Jędrne piersi to zdrowe piersi! Zobacz, jak je zbadać, by uniknąć błędów

Jestem ciągle zmęczona. Dlaczego? Jakie mogą być przyczyny?

kobieta w ciasnym pomieszczeniu

Klaustrofobia – na czym polega schorzenie i jak sobie z nim radzić?

Chorzy od pracy

5 negatywnych syndromów chorób, które mogą pojawić się podczas pracy

znudzone dziecko

ADHD – czym się objawia i kogo dotyka najczęściej?

kobieta trzymająca się za bolący prawy bark

Ból stawów barkowych, czyli objaw o charakterze miejscowym i rzutowanym – domowe sposoby walki z dolegliwością

Kobieta siedzi po turecku na biurku i medytuje. Przed nią stoi na biurku laptop, za nią regał z książkami, fotel i okno

5 biurowych trików, które ratują kręgosłup

Kobieta pod zabiegu mikrodermabrazji

Mikrodermabrazja – na czym polega ten zabieg i czy jest skuteczny?

Kobieta cierpiąca na obsesję korzysta z telefonu komórkowego

Obsesja – jak może się objawiać? Czy leczenie może pomóc pozbyć się obsesji?

kobieta siedząca na łóżku trzymająca się za lędźwie

Co może oznaczać ból w kościach? Przyczyny, charakter, sposoby łagodzenia dolegliwości

alergolog

Lekarz alergolog – kim jest, czym się zajmuje i jak wygląda wizyta?

Osoba cierpiąca na osteomalację

Czym jest osteomalacja? Poznaj objawy choroby i dowiedz się, jakie leczenie można zastosować

Kobieta na wizycie u lekarza na badaniu profilaktycznym

Badania profilaktyczne – jak często je wykonywać? Najlepszy sposób na kontrolę stanu zdrowia

Zaburzony skład krwi czyli małopłytkowość

Małopłytkowość – jakie są przyczyny małopłytkowości i skuteczne sposoby leczenia?

Kobieta po zabiegu wymazu z pochwy

Rodzaje, wskazania i interpretacja wyników wymazów z pochwy

Kobieta cierpiąca na kifozę piersiową na masażu

Kifoza piersiowa – kiedy fizjologiczny łuk kręgosłupa ewoluuje do patologicznej postaci?

Lekarz diagnozujący objaw Goldflama

Jak zbadać objaw Goldflama i o czym on świadczy? Jak interpretować wynik badania?

Kobieta cierpiąca z powodu protruzji

Protruzja – przyczyny, objawy i leczenie schorzenia krążków kręgosłupa

Pacjent na wizycie u torakochirurga

Torakochirurgia – co to jest i czym zajmuje się ta dziedzina medycyny? Jakie choroby leczy?

Dziewczynka z mózgowym porażeniem dziecięcym na terapii

Jak wygląda mózgowe porażenie dziecięce i na czym polega rehabilitacja schorzenia?

Lekarze chirurdzy podczas wykonywania przeszczepu serca

Czym jest przeszczep serca? Jakie są wskazania i przeciwwskazania do operacji? Jak wygląda życie po transplantacji?

Lekarz przeprowadzający zabieg angiografii

Angiografia – badanie naczyń krwionośnych. Jak się do niego przygotować?

Kobieta trzymająca się za brzuch z powodu zapalenia cewki moczowej

Zapalenie cewki moczowej – sposoby na złagodzenie nieprzyjemnych dolegliwości

Kapsułka probiotyku trzymana w palcach

Po co stosuje się probiotyki? Jak działają bakterie probiotyczne?