Tężec

Mimo że tężec jest chorobą zakaźną, na którą wynaleziono szczepienia, nadal obserwuje się kilkanaście do kilkudziesięciu zachorowań każdego roku. Jest to choroba dotykająca układ nerwowy, może mieć bardzo ciężki przebieg. W zapobieganiu zachorowaniu ważną rolę odgrywają szczepienia oraz zastrzyk przeciwtężcowy, zawierający antytoksynę przeciwtężcową.

Szczepienie przeciwtężcowe chroni przed zachorowaniem mniej więcej na 10 lat, dlatego należy pamiętać o podawaniu dawek przypominających. Anatoksyna przeciwtężcowa, czyli toksoid otrzymywany z toksyny tężcowej, podana w przypadku rozległych, głębokich ran, może zapobiec zakażeniu wręcz natychmiastowo.

Tężec – przyczyny

Tężec to choroba zakaźna obejmująca układ nerwowy. Bakteria, która ją wywołuje to Gram-dodatnia laseczka Clostridium tetani. Produkuje ona toksynę, która przedostaje się do układu nerwowego i tam w połączeniach między neuronami blokuje wydzielanie substancji neuroprzekaźnikowych. Do zakażenia tą chorobą dochodzi podczas kontaktu otwartej rany człowieka z ziemią nawożoną odchodami – tam znajdują się wydalane ze zwierzęcymi odchodami bakterie, które wytwarzają przetrwalniki mogące pozostawać w środowisku przez wiele lat. W ranie dochodzi do namnażania się bakterii i wydzielania toksyny. W warunkach laboratoryjnych z neurotoksyny tężcowej pozyskuje się anatoksynę przeciwtężcową wykorzystywaną w szczepieniach. Bardziej narażone na zakażenie są osoby, które zranią się podczas pracy z ziemią (np. w ogrodzie), a także osoby, które od ponad 10 lat nie były szczepione przeciwko tężcowi. Szczególnie narażeni są ludzie z głębokimi ranami, zanieczyszczonymi ziemią czy śliną zawierającą ciało obce, a także z ranami powstałymi w wyniku odmrożeń lub oparzeń.

Tężec – objawy

W okresie zwiastunowym, poprzedzającym pełnoobjawowy tężec, można zaobserwować nasilony niepokój, wzmożone napięcie mięśni, bóle głowy, ból oraz zaburzenia czucia dookoła rany. W postaci uogólnionej tężca widoczne jest wzmożone napięcie mięśniowe oraz silne skurcze mięśni, a następnie szczękościsk. Może się pojawić nadciśnienie tętnicze, zaburzenia akcji serca, skurcz krtani, zaburzenia w oddawaniu moczu.

Zobacz także: Objawy tężca

Profilaktyka przeciwtężcowa

Najważniejszą rolę w zwalczaniu tężca odgrywa profilaktyka. W kalendarzu szczepień znajdują się obowiązkowe szczepienia przeciwko bakterii wywołującej tężec. Są to szczepionki inaktywowane, które zawierają anatoksynę przeciwtężcową. Otrzymywana jest ona z toksyny tężcowej.

Obecnie przeciwko tężcowi szczepi się dzieci w 2., 3.-4., 5., 16.-18. miesiącu życia (szczepienia podstawowe), następnie w 6., 14. i 19. roku życia (dawki przypominające). Są to szczepionki skojarzone, chroniące również przed zachorowaniem na błonicę i krztusiec.

Osoby dorosłe, które wcześniej nie zostały zaszczepione, powinny być szczepione 3 dawkami – odstęp między dwiema pierwszymi powinien wynosić 4-6 tygodni, trzecia dawka powinna zostać podana po 6-12 miesiącach.

U dorosłych zalecane są również szczepienia przeciwtężcowe przypominające, które powinny być wykonywane co 10 lat.

Wiele osób zadaje sobie następujące pytanie: kiedy podać zastrzyk przeciwtężcowy? Jeśli osoba, która miała kontakt z zanieczyszczoną ziemią, była szczepiona przeciwko tężcowi najwyżej 5 lat wcześniej, niekonieczna jest immunoprofilaktyka, czyli podanie surowicy przeciwtężcowej (antytoksyny przeciwtężcowej), zawierającej przeciwciała przeciwko pałeczkom tężca. Jeżeli szczepienie odbyło się 5-10 lat wcześniej, w razie zagrożenia zakażeniem należy podać 1 dawkę szczepionki. Jeśli od szczepienia minęło więcej niż 10 lat, a ryzyko zachorowania na tężec jest duże, wraz z dawką szczepionki podaje się antytoksynę przeciwtężcową (immunoglobulinę przeciwtężcową). Osoba nigdy nieszczepiona oprócz przyjęcia dawki szczepionki i antytoksyny powinna kontynuować szczepienia zgodnie ze schematem.

Zastrzyk przeciwtężcowy – cena. Koszt podania zastrzyku przeciwtężcowego w jednej dawce wynosi około 150 złotych.

Zastrzyk przeciwtężcowy – powikłania. Jak każdy lek, także antytoksyna przeciwtężcowa może mieć skutki uboczne. Należą do nich ból i tkliwość w miejscu ukłucia, gorączka, nudności, wymioty.

Ważne znaczenie w profilaktyce nieswoistej ma oczyszczenie rany wodą z mydłem i jej opracowanie przez chirurga – usunięcie ciał obcych, martwych tkanek oraz ropy.

Tężec – leczenie

W każdym przypadku podejrzenia zakażenia przez pałeczkę tężca należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza. W razie bezpośredniego zagrożenia życia, gdy jest już za późno na wdrożenie profilaktyki, należy jak najszybciej interweniować.

Gdy objawy są umiarkowane lub ciężkie, leczenie przebiega na oddziale intensywnej terapii, gdzie zabezpiecza się parametry życiowe chorego. Podaje się leki rozluźniające mięśnie – benzodiazepiny.

We wczesnym leczeniu przyczynowym stosuje się ludzką antytoksynę tężcową, antybiotyk – metronidazol. Rozpoczyna się żywienie dojelitowe przez zgłębnik, by uniknąć zadławienia, ranę oczyszcza się chirurgicznie, a jeśli utrzymuje się silne napięcie mięśni, podaje się takie leki, jak baklofen i pankuronium.

Najnowsze