Przejdź do treści

Popsuty układ nagrody – czyli o tym, jak powstaje nałóg

Popsuty układ nagrody – czyli o tym, jak powstaje nałóg
Zdjęcie: shutterstock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Amerykanka robi wyjątkowe pamiątki dla rodziców, którzy stracili dziecko. „Muszą wiedzieć, że ich dzieci nie zostaną zapomniane”
Szyje wyjątkowe pamiątki dla rodziców, którzy stracili dzieci. „Muszą wiedzieć, że ich maluchy nie zostaną zapomniane”
Rany i rozcięcia – rodzaje i pierwsza pomoc
Nie ma dowodów na to, że szczepionki Moderny i Pfizera są niebezpieczne dla kobiet w ciąży – tak mówią wyniki nowego badania
Szczepionki mRNA na COVID-19 bezpieczne dla kobiet w ciąży? Opublikowano pierwsze tak duże badanie na ten temat
Ile osób w Polsce zmarło po szczepionce na COVID-19? U ilu wystąpiła zakrzepica? Znamy najnowsze dane
Dr Joanna Kuschill-Dziurda: W pandemii więcej osób decyduje się na zabiegi medycyny estetycznej. Założymy maseczkę i nikt nic nie zauważy

Poszukiwanie przyjemności jest dla człowieka normalne, a nawet konieczne. Gdyby nie ono, jako jednostki mielibyśmy marną motywację do życia, a jako gatunek ‒ zerowe szanse na przetrwanie. Niekiedy jednak to poszukiwanie przyjmuje formę, nad którą tracimy kontrolę…

Ta utrata kontroli to nic innego jak uzależnienie – choroba układu nagrody, jednego z najważniejszych w naszym mózgu. To on odpowiada za odczuwanie przyjemności, ich poszukiwanie i zaspokajanie potrzeb. Picia, kiedy jesteśmy spragnieni. Jedzenia, kiedy głodni. Seksu, kiedy jest do niego okazja. Alkoholu, gdy potrzebujemy towarzystwa i „resetu”. Słońca, kiedy brakuje witaminy D.

Ale układ nagrody, by działać dobrze, potrzebuje nie tylko marchewki, lecz także przysłowiowego kija. Potrzebuje, bo musi trzymać nas w ryzach. Poszukiwanie nagrody jest dobre, ale nie wtedy, kiedy przesadzamy, kiedy nagroda staje się obsesją, przymusem i przestajemy panować nad jej głodem. Taka sytuacja oznacza, że układ uległ defektowi, że jesteśmy chorzy. Że, wreszcie, uzależnienie przejęło mózg.

W pogoni za przyjemnością

W jaki sposób dochodzi do tego przejęcia? Wyjaśnienia naukowe są dwa. Jedna hipoteza mówi, że chodzi o używanie tego, od czego można się uzależnić. Druga mówi, że chodzi o używanie tego, od czego można się uzależnić, i pewną predyspozycję.

Obie dostrzegają jednak wspólny mechanizm powstawania uzależnień, który zaczyna się od odczuwania przyjemności. „Substancje uzależniające – pisał prof. Jerzy Vetulani w świetnej książce „Mózg” – z reguły powodują pobudzenie receptorów związanych z układem nagrody”. Mówiąc kolokwialnie, receptory są zalewane dopaminą i człowiek czuje się świetnie, uczy się lubić to, co wywołuje taki stan. Jednak sam układ, normalnie pracujący na niższych obrotach, ulega przeładowaniu i, także w fizycznym sensie, się zmienia.

Każe nam chcieć tego, co spowodowało, że było nam tak dobrze. Sięgamy więc po to częściej, a wtedy wykształca się tolerancja i przesuwa się próg odczuwania przyjemności. To rodzaj mechanizmu obronnego, który dąży do równowagi. Normalnie powoduje, że nudzimy się i zaczynamy szukać innych źródeł przyjemności, jednak tutaj łatwo jest po prostu zwiększyć dawkę – więc to robimy.

Mówiąc obrazowo, to tak jak ze słuchaniem muzyki ‒ kiedy słuchamy jej za głośno, zaczynamy głuchnąć, więc żeby nadal coś słyszeć, musimy podkręcać dźwięk. Z tym że w uzależnieniu głuchnie układ nagrody. A szybkość, z jaką głuchnie, zależy od tego, na co jesteśmy wystawieni, czyli jak głośna jest to muzyka. Substancje uzależniające powodują bowiem zwykle od dwóch do dziesięciu razy większe skoki poziomu dopaminy niż przyjemności naturalne. Im wyższe te skoki, tym szybciej zmienia się nasz układ nagrody.

Organizm jest wytrącany ze stanu równowagi, słabiej reaguje na inne przyjemności, bo cały mechanizm nie działa tak, jak powinien, ale mózg pamięta, co potrafi zapewnić mu miłe odczucia. Jednocześnie taki jest sens istnienia układu nagrody, który każe nam szukać jedzenia, picia i seksu, „na twardo” zapamiętuje, jak to znaleźć. Dlatego określone sygnały, miejsca itd. wywołują u uzależnionego silną potrzebę oraz „głód”, nad którym na ogół nie potrafi zapanować.

Popsuty układ nagrody – czyli o tym, jak powstaje nałóg

Czynniki ryzyka

W zbliżony sposób działają tzw. uzależnienia behawioralne. Kiedy porównuje się aktywność mózgu nałogowego gracza, który patrzy na konsolę, i alkoholika, którzy patrzy na pełny kieliszek, to jest ona bliźniaczo podobna. Jednak mimo że uzależnić potrafią nie tylko komputer, Facebook czy pornografia, ale nawet bieganie, to jednak niewiele jest zachowań, które robią to równie skutecznie jak narkotyki i alkohol. Choć są wyjątki, np. najczęstsze uzależnienie behawioralne, czyli hazard.

Kto jest szczególnie narażony na uzależnienie? Tu trzeba wrócić do dwóch szkół z początku. Pierwsza mówi, że uzależni się każdy, kto będzie używał lub nadużywał substancji (a trzeba by to przełożyć także na zachowania) mających potencjał uzależnieniowy, bo to one są problemem.

Druga mówi, że nie każdy, lecz tylko ten, kto ma do tego predyspozycje, za które odpowiadają m.in. geny (jak pokazują badania z udziałem bliźniaków, podłożem genetycznym da się wytłumaczyć od 40 do 60 proc. uzależnień) oraz co najmniej kilka czynników, które wciąż nie do końca rozumiemy. To dlatego – przekonują zwolennicy tej szkoły – nie każdy, kto pił alkohol, staje się alkoholikiem, nie każdy, kto zapalił papierosa, nałogowym palaczem, i nie każdy, kto był w kasynie, zostaje hazardzistą.

Badania oraz praktyka wskazują, że raczej ta druga teza jest bliższa rzeczywistości. Jednak zdania, zwłaszcza gdy wziąć pod uwagę psychoterapeutów, wciąż są podzielone. Jak się uchronić? Zabrzmi banalnie, ale… używać. Nie NADużywać.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Dziewczyna przed komputerem

Myślami ciągle w pracy? O tym jak nie popaść w uzależnienie, porozmawialiśmy z psychologiem Pawłem Dukaczewskim

Kobieta

„Kompulsywne objadanie się jest jak branie na kredyt energii, której nie masz” – alarmuje dietetyczka

Nakładki na zęby – czym są, kiedy stosować, jaki jest ich koszt?

Uzależnienie od internetu – definicja, objawy, skutki

kobieta pijąca za dużo alkoholu

„Drink po pracy to przecież nic wielkiego, coś mi się od życia należy”? 11 sygnałów, że warto przystopować z alkoholem

Demi Lovato

„Straciłam dziewictwo w wyniku gwałtu”. Demi Lovato ujawnia co zaszło, gdy pracowała dla Disney Channel

Kobieta z liściem

Farmaceutka Anna Wyrwas: Uzależnić się można nie tylko od papierosów czy alkoholu, ale i leków. A krople do nosa są jak narkotyk

Szymon Bartnicki / Archiwum prywatne

„Tolerancja słabości kobiet jest dużo niższa” – mówi Szymon Bartnicki, autor projektu „Postaw na siebie”

Palisz papierosy? Oto, co powinnaś jeść

Odwyk od alkoholu – objawy, jak zacząć, ile trwa, koszt

Małgorzata Halber i Olga Drenda: Często z miłością myli się relacje, w których występuje duża intensywność emocji. One z miłością nie mają nic wspólnego

Chaos, ciągłe napięcie i ogrom wstydu - tak często wygląda życie DDA. Psycholożka tłumaczy, jakie to może mieć skutki i gdzie szukać pomocy

Chaos, ciągłe napięcie i ogrom wstydu – tak często wygląda życie DDA. Psycholożka tłumaczy, jakie to może mieć skutki i gdzie szukać pomocy

wieczorny drink

11 powodów, by zrezygnować z wieczornego drinka

pandemia i lockdown sprzyjają alkoholizmowi

Im więcej czasu spędzamy i pracujemy w domu, tym więcej pijemy – wynika z badania

Kobieta z pączkami

Co zrobić, żeby pokonać ochotę na słodycze? Wyjaśnia dietetyczka

leki kontra papierosy

Palenie papierosów zmienia działanie leków. Także w przypadku biernych palaczy!

Nowotwory jamy ustnej – przyczyny, objawy, leczenie

Cyberseks uruchamia w naszych mózgach silne i trudne do skontrolowania emocje. Dlatego się od niego uzależniamy?

Cyberseks uruchamia w naszych mózgach silne i trudne do skontrolowania emocje. Dlatego się od niego uzależniamy?

Delirium – co to jest, objawy, przyczyny, leczenie

Socjoterapia – co to jest, cele, dla kogo, ograniczenia terapii

Amy Adams

Amy Adams: To, co naprawdę się zmieniło, to mój dysfunkcyjny stosunek do pracy. Przynosiłam do domu wiele moich kompleksów i oczekiwań

Nie wyobrażasz sobie dnia bez “energetyka”? To może być już uzależnienie

Napoje gazowane mogą uzależniać. Jakie są objawy?

Coraz częściej mówi się o zagrożeniach wynikających z użytkowania sieci. Czym „zaraża” nas internet?

Najpopularniejsze

Respirator

Jak wygląda intubacja i podłączenie pacjenta do respiratora? Wyjaśnia anestezjolożka Zofia Patyna-Giżejowska

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

białe plamy na paznokciach

Białe plamy na paznokciach – co oznaczają i jak się ich pozbyć?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Kobieta i mężczyzna

Jak uprawiać seks analny, żeby nie bolało? Mamy kilka porad

Saturacja — czym jest i jaką zbadać?

Saturacja – czym jest i jak ją zbadać? Jaki jest prawidłowy poziom saturacji?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

ozdrowieńcy po COVID-19

Czy od ozdrowieńca możesz się zarazić koronawirusem? Wyjaśnia prof. Anna Boroń-Kaczmarska

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm