Przejdź do treści

Badania przesiewowe w Polsce. Jakie są ich rodzaje? Jakie mają znaczenie?

Kobieta siedzi w laboratorium i wykonuje badanie
fot. rh2010/AdobeStock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
9 witamin i minerałów, które pomogą ci lepiej spać
„Ludzie z zewnątrz mogą myśleć, że to są błahe rzeczy. A były takie momenty, że naprawdę chciałam skoczyć pod metro…” – mówi 30-letnia Alina, cierpiąca na dysmorfofobię
Infekcja bakteryjna za tobą? Sprawdź 5 rzeczy, które powinnaś zrobić po antybiotykoterapii
Ciągłe zmęczenie – objawy, przyczyny, choroby. Jak je pokonać?
Przeziębienie czy jednak grypa? Jak rozpoznać, co ci dolega?

Badania przesiewowe, inaczej skriningowe, są to masowe badania mające na celu wczesne wykrycie chorób i wdrożenie postępowania leczniczego. Obejmują ludzi zdrowych, jednakże obarczonych ryzykiem choroby nowotworowej lub noworodków w przypadku wrodzonych wad rozwojowych.

 

Dobry test przesiewowy powinien cechować się wysoką czułością oraz swoistością. W przypadku chorób nowotworowych skrining ma jedynie sens wśród nowotworów o dużej częstości występowania. W Polsce badania przesiewowe wykonuje się w kierunku raka jelita grubego, szyjki macicy oraz piersi.

Badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego

Rak jelita grubego jest jednym z najczęstszych nowotworów złośliwych występujących u osób dorosłych. Rocznie zapada na niego średnio 13 tysięcy Polaków, ok. 9 tysięcy z nich umiera. Najczęściej rozwija się w esicy oraz odbytnicy.

Główne czynniki ryzyka raka jelita grubego to:

  • wiek,
  • styl życia,
  • choroby towarzyszące.

Niestety nie są znane bezpośrednie przyczyny raka jelita grubego, jednakże duże znaczenie w zachorowaniu ma wiek. Nowotwór występuje przeważnie u osób powyżej 50. roku życia. Znacznie zwiększa ryzyko zachorowania dieta bogata w czerwone mięso, palenie papierosów oraz brak aktywności fizycznej. Należy pamiętać, że u osób cierpiących na takie choroby jak: cukrzyca, otyłość, rak piersi czy jajnika, nowotwór złośliwy jelita grubego występuje częściej niż u osób zdrowych.

Objawy raka jelita grubego są niespecyficzne, do najczęstszych należą:

  • utrata masy ciała,
  • ból podbrzusza,
  • stolce ołówkowate,
  • krew w stolcu,
  • zmiana rytmu wypróżnień,
  • niedokrwistość.

Badaniem przesiewowym w kierunku raka jelita grubego jest kolonoskopia. Wykonuje się ją za pomocą endoskopu, który poprzez odbyt wprowadza się do jelita. Na końcu urządzenia znajduje się kamera, za pomocą której lekarz wykonujący zabieg może obejrzeć całe jelito grube. Jeżeli znajdzie nieprawidłowe zmiany, np. polipy, to od razu ma możliwość ich usunięcia i przekazania do badania histopatologicznego.

Jeśli:

  • jesteś osobą między 50. a 65. rokiem życia i nie masz objawów raka jelita grubego,
  • skończyłeś 40 lat i masz co najmniej jednego krewnego I stopnia z rakiem jelita grubego,
  • masz przynajmniej 25 lat (ale nie skończyłeś 65) i pochodzisz z rodziny szczególnego ryzyka,

to zgłoś się na bezpłatne przesiewowe badanie kolonoskopowe, które jest organizowane przez Narodowy Program Zwalczania Chorób Nowotworowych.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

młoda kobieta w czarnych ciuchach stoi na scenie podczas konferencji tedx

Badania przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy

Co roku na świecie na raka szyjki macicy zapada ok. 500 tysięcy kobiet. Za rozwój tego nowotworu odpowiedzialny jest wirus HPV, szczególnie typ onkogenny 16 i 18. U około 80% kobiet aktywnych seksualnie dochodzi do zarażenia wirusem HPV przynajmniej raz w życiu. Rak szyjki macicy może objawiać się nieprawidłowym krwawieniem, obfitymi upławami, bolesnością podbrzusza oraz bólem podczas stosunku. Profilaktyka dzieli się na pierwotną oraz wtórną. Ta pierwotna dotyczy szczepień przeciwko HPV. Profilaktyką wtórną, a jednocześnie badaniem przesiewowym w kierunku raka szyjki macicy jest cytologia. Polega ona na ocenie mikroskopowej komórek szyjki macicy. Dzięki temu badaniu można wykryć nieprawidłowości już na wczesnym etapie rozwoju, które można całkowicie wyleczyć. Z bezpłatnej cytologii w ramach Populacyjnego Programu Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Raka Szyjki Macicy może skorzystać każda kobieta w wieku od 25 do 59 lat, która w ciągu 3 ostatnich lat nie miała wykonywanego badania cytologicznego w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia.

Zobacz także

Badania przesiewowe w kierunku raka piersi

Rak piersi jest najczęstszym w Polsce nowotworem złośliwym występującym u kobiet. Niestety stanowi też najczęstszą przyczynę zgonu z powodu chorób nowotworowych.

Do czynników ryzyka należą:

  • wiek,
  • rodzinne występowanie,
  • mutacja genów BRCA-1 i BRCA-2,
  • długotrwała hormonalna terapia zastępcza.

Objawami raka piersi są: wyczuwalny guzek w piersi, wciągnięcie brodawki sutkowej, owrzodzenie w okolicy brodawki sutkowej, zmarszczenia na skórze piersi. Badaniem przesiewowym w kierunku raka piersi jest mammografia. Jest to badanie radiologiczne piersi umożliwiające w ponad 90% wykrycie zmian nowotworowych we wczesnym stadium. Bezpłatne badanie przysługuje kobietom w wieku 50–69 lat, które w ciągu ostatnich 2 lat nie miały wykonywanej mammografii w ramach NFZ.

Badania przesiewowe u noworodków

Wady rozwojowe u noworodków są rzadko kiedy wykrywane podczas standardowego badania lekarskiego, a pozostawione bez leczenia prowadzą do nieodwracalnego upośledzenia rozwoju psychicznego i fizycznego. Dlatego też przeprowadza się badania przesiewowe tuż po narodzinach.

W Polsce w ramach badań przesiewowych wykonuje się badania w kierunku:

  • wrodzonej niedoczynności tarczycy,
  • fenyloketonurii,
  • mukowiscydozy,
  • wrodzonych wad metabolizmu,
  • wrodzonego przerostu nadnerczy,
  • deficytu biotynidazy,
  • wad słuchu.

Jeżeli leczenie jest podjęte odpowiednio wcześnie, to jest bardzo duża szansa, że dziecko będzie rozwijać się prawidłowo.

Najnowsze w naszym serwisie

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Ból głowy u dziecka – przyczyny, diagnostyka i leczenie

Badacze wyhodują pacjentom nowe narządy. Mini wątroby będą mogły uratować życie! / pexels

Badacze wyhodują pacjentom nowe narządy. Miniaturowe wątroby będą mogły uratować życie!

"Cała medycyna nieziemsko się rozwija, nie warto opierać się na doświadczeniach sprzed lat". Aga Szuścik o tym, że nasze myślenie o leczeniu jest często nieaktualne

„Cała medycyna nieziemsko się rozwija, nie warto opierać się na doświadczeniach sprzed lat”. Aga Szuścik o tym, że nasze myślenie o leczeniu jest często nieaktualne

Ożywianie komórek życiowych u świni / gettyimages

Rewolucja w medycynie. Naukowcy ożywili część komórek u świni, która już nie żyła

AOS. Czym jest ambulatoryjna opieka specjalistyczna, jakie obejmuje świadczenie i kto może z niej skorzystać?

Opiekun medyczny – jakie zmiany po nowelizacji ustawy o niektórych zawodach medycznych?

Pierwsza pomoc w przypadku poparzenia przez meduzę. Sprawdź, jak się zachować krok po kroku

Pierwsza pomoc w przypadku poparzenia przez meduzę. Sprawdź krok po kroku, jak się zachować

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Od 1 lipca na te badania skieruje cię lekarz rodzinny. Będzie można wykonać je bezpłatnie

Od 1 lipca na te badania skieruje cię lekarz rodzinny. Będzie można wykonać je bezpłatnie

Weterynarz będzie wykonywał badanie krwi? Tak zakłada nowy projekt ustawy

Weterynarz będzie wykonywał badanie krwi? Tak zakłada nowy projekt ustawy

22 proc. kobiet z niepełnosprawnością nigdy nie było u ginekologa. "Brak otwartości często jest bardziej wykluczający niż bariery architektoniczne"

22 proc. kobiet z niepełnosprawnością nigdy nie było u ginekologa. „Brak otwartości często jest bardziej wykluczający niż bariery architektoniczne”

Katarzyna Sokołowska

Katarzyna Sokołowska o późnym macierzyństwie: „Właśnie teraz będę mogła synowi poświęcić więcej czasu i uwagi niż 10 lat wcześniej”

Karetka w każdej gminie i wyższe zapomogi. Co jeszcze zakłada nowa ustawa o zarządzaniu kryzysowym?

Karetka w każdej gminie i wyższe zapomogi. Co jeszcze zakłada nowy projekt ustawy o zarządzaniu kryzysowym?

Plamienie zamiast miesiączki – co oznacza?

Dramatyczne warunki w dziecięcym szpitalu psychiatrycznym w Warszawie. To kolejny symbol tragicznego stanu psychiatrii dziecięcej

Dramatyczne warunki w dziecięcym szpitalu psychiatrycznym w Warszawie. To kolejny symbol tragicznego stanu psychiatrii dziecięcej w Polsce

Ćwiczenia dla dzieci w domu – najlepsze zabawy ruchowe

Łatwo zasypiasz w dzień i nie śpisz w nocy? To może być narkolepsja. Sprawdź, jakie objawy ma to zaburzenie

Gumkowanie hemoroidów – co to jest, objawy. Profilaktyka i leczenie żylaków odbytu

Opalanie natryskowe – czy jest bezpieczną alternatywą dla promieni UV?

Ciałko żółte – funkcje, rola w ciąży, torbiele ciałka żółtego

Chlamydioza – objawy i leczenie zakażenia chlamydią

Nowe zasady dotyczące odwiedzania pacjentów w szpitalu. Sprawdź, co się zmieniło

Nowe zasady dotyczące odwiedzania pacjentów w szpitalu. Sprawdź, co się zmieniło

Siedem osób usłyszało zarzuty w sprawie samobójstwa znanego lekarza. "Fala hejtu wymierzona w profesora była okrutna"

Siedem osób z zarzutami w sprawie samobójstwa znanego lekarza. „Fala hejtu wymierzona w profesora była okrutna”

Wystawianie zwolnień lekarskich podczas teleporad było nielegalne? ZUS przeprowadza kontrole

Wystawianie zwolnień lekarskich podczas teleporad było nielegalne? ZUS przeprowadza kontrole

Najpopularniejsze

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

para zakochanych, romantyczny wieczór

Nie masz ochoty na seks? Poznaj 8 sposobów na podniesienie libido

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta leżąca w łóżku

9 możliwych przyczyn krwawienia po seksie

Kobieta siedzi

Krwawienie po okresie – przyczyny, objawy, kolory wydzielin

Kobieta stoi przy oknie

Nerwobóle (neuralgia) w klatce piersiowej – przyczyny, objawy i leczenie

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

×