Przejdź do treści

Badania przesiewowe w Polsce. Jakie są ich rodzaje? Jakie mają znaczenie?

Kobieta siedzi w laboratorium i wykonuje badanie
fot. rh2010/AdobeStock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
„Jestem chuda. Nie znoszę tego słowa, tak jak przez większość życia nie akceptowałam, że taka jestem”. Joanna Osyda szczerze o swojej wadze
Warsztaty milczenia. Kasia Bem tłumaczy, jak działa potęga ciszy
Shinrin yoku. Japońska kąpiel, która koi człowieka
Dieta Dukana. Zdrowa czy nie?
Dieta Dukana. Zdrowa? Niekoniecznie. Co o niej mówi dietetyczka?
Sandra Kubicka o swojej chorobie: Dzisiaj mijają 2 miesiące odkąd dowiedziałam się, że mam PCOS. Efekty? Da się? DA SIĘ!

Badania przesiewowe, inaczej skriningowe, są to masowe badania mające na celu wczesne wykrycie chorób i wdrożenie postępowania leczniczego. Obejmują ludzi zdrowych, jednakże obarczonych ryzykiem choroby nowotworowej lub noworodków w przypadku wrodzonych wad rozwojowych.

 

Dobry test przesiewowy powinien cechować się wysoką czułością oraz swoistością. W przypadku chorób nowotworowych skrining ma jedynie sens wśród nowotworów o dużej częstości występowania. W Polsce badania przesiewowe wykonuje się w kierunku raka jelita grubego, szyjki macicy oraz piersi.

Badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego

Rak jelita grubego jest jednym z najczęstszych nowotworów złośliwych występujących u osób dorosłych. Rocznie zapada na niego średnio 13 tysięcy Polaków, ok. 9 tysięcy z nich umiera. Najczęściej rozwija się w esicy oraz odbytnicy.

Główne czynniki ryzyka raka jelita grubego to:

  • wiek,
  • styl życia,
  • choroby towarzyszące.

Niestety nie są znane bezpośrednie przyczyny raka jelita grubego, jednakże duże znaczenie w zachorowaniu ma wiek. Nowotwór występuje przeważnie u osób powyżej 50. roku życia. Znacznie zwiększa ryzyko zachorowania dieta bogata w czerwone mięso, palenie papierosów oraz brak aktywności fizycznej. Należy pamiętać, że u osób cierpiących na takie choroby jak: cukrzyca, otyłość, rak piersi czy jajnika, nowotwór złośliwy jelita grubego występuje częściej niż u osób zdrowych.

Objawy raka jelita grubego są niespecyficzne, do najczęstszych należą:

  • utrata masy ciała,
  • ból podbrzusza,
  • stolce ołówkowate,
  • krew w stolcu,
  • zmiana rytmu wypróżnień,
  • niedokrwistość.

Badaniem przesiewowym w kierunku raka jelita grubego jest kolonoskopia. Wykonuje się ją za pomocą endoskopu, który poprzez odbyt wprowadza się do jelita. Na końcu urządzenia znajduje się kamera, za pomocą której lekarz wykonujący zabieg może obejrzeć całe jelito grube. Jeżeli znajdzie nieprawidłowe zmiany, np. polipy, to od razu ma możliwość ich usunięcia i przekazania do badania histopatologicznego.

Jeśli:

  • jesteś osobą między 50. a 65. rokiem życia i nie masz objawów raka jelita grubego,
  • skończyłeś 40 lat i masz co najmniej jednego krewnego I stopnia z rakiem jelita grubego,
  • masz przynajmniej 25 lat (ale nie skończyłeś 65) i pochodzisz z rodziny szczególnego ryzyka,

to zgłoś się na bezpłatne przesiewowe badanie kolonoskopowe, które jest organizowane przez Narodowy Program Zwalczania Chorób Nowotworowych.

młoda kobieta w czarnych ciuchach stoi na scenie podczas konferencji tedx

Badania przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy

Co roku na świecie na raka szyjki macicy zapada ok. 500 tysięcy kobiet. Za rozwój tego nowotworu odpowiedzialny jest wirus HPV, szczególnie typ onkogenny 16 i 18. U około 80% kobiet aktywnych seksualnie dochodzi do zarażenia wirusem HPV przynajmniej raz w życiu. Rak szyjki macicy może objawiać się nieprawidłowym krwawieniem, obfitymi upławami, bolesnością podbrzusza oraz bólem podczas stosunku. Profilaktyka dzieli się na pierwotną oraz wtórną. Ta pierwotna dotyczy szczepień przeciwko HPV. Profilaktyką wtórną, a jednocześnie badaniem przesiewowym w kierunku raka szyjki macicy jest cytologia. Polega ona na ocenie mikroskopowej komórek szyjki macicy. Dzięki temu badaniu można wykryć nieprawidłowości już na wczesnym etapie rozwoju, które można całkowicie wyleczyć. Z bezpłatnej cytologii w ramach Populacyjnego Programu Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Raka Szyjki Macicy może skorzystać każda kobieta w wieku od 25 do 59 lat, która w ciągu 3 ostatnich lat nie miała wykonywanego badania cytologicznego w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia.

Zobacz także

Badania przesiewowe w kierunku raka piersi

Rak piersi jest najczęstszym w Polsce nowotworem złośliwym występującym u kobiet. Niestety stanowi też najczęstszą przyczynę zgonu z powodu chorób nowotworowych.

Do czynników ryzyka należą:

  • wiek,
  • rodzinne występowanie,
  • mutacja genów BRCA-1 i BRCA-2,
  • długotrwała hormonalna terapia zastępcza.

Objawami raka piersi są: wyczuwalny guzek w piersi, wciągnięcie brodawki sutkowej, owrzodzenie w okolicy brodawki sutkowej, zmarszczenia na skórze piersi. Badaniem przesiewowym w kierunku raka piersi jest mammografia. Jest to badanie radiologiczne piersi umożliwiające w ponad 90% wykrycie zmian nowotworowych we wczesnym stadium. Bezpłatne badanie przysługuje kobietom w wieku 50–69 lat, które w ciągu ostatnich 2 lat nie miały wykonywanej mammografii w ramach NFZ.

Badania przesiewowe u noworodków

Wady rozwojowe u noworodków są rzadko kiedy wykrywane podczas standardowego badania lekarskiego, a pozostawione bez leczenia prowadzą do nieodwracalnego upośledzenia rozwoju psychicznego i fizycznego. Dlatego też przeprowadza się badania przesiewowe tuż po narodzinach.

W Polsce w ramach badań przesiewowych wykonuje się badania w kierunku:

  • wrodzonej niedoczynności tarczycy,
  • fenyloketonurii,
  • mukowiscydozy,
  • wrodzonych wad metabolizmu,
  • wrodzonego przerostu nadnerczy,
  • deficytu biotynidazy,
  • wad słuchu.

Jeżeli leczenie jest podjęte odpowiednio wcześnie, to jest bardzo duża szansa, że dziecko będzie rozwijać się prawidłowo.

Najnowsze w naszym serwisie

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

W jakiej wannie kąpać niemowlaka? Wanienki z wyprofilowanym kształtem zrobią dziecku krzywdę? Tłumaczy fizjoterapeutka niemowląt

Migrena na talerzu. Czego nie jeść, by uniknąć bólu głowy?

„W pierwszej kolejności pobiera się serce, następnie płuca, wątrobę, trzustkę i na końcu nerki”. Panna Chirurg, czyli dziewczyna przy stole operacyjnym, opowiada jak wygląda procedura przeszczepiania

Zastanawiałaś się kiedyś, jak wyglądałoby twoje dzieciństwo, gdybyś urodziła się w innym państwie? Uğur Gallenkuş znów szokuje. Jego zdjęcia są skuteczniejsze niż tysiąc słów

kobieta ucząca się reanimacji

Reanimacja a resuscytacja. Jaka jest różnica? Jak je przeprowadzić?

dziecko wózek upał

„Nie wkładaj dziecka do szklarni!” – mówi lek. med. Dagmara Chmurzyńska-Rutkowska, Mama Pediatra

samotnosc

Samotność ciąży. Felieton Ewy Kalety

Dlaczego warto budzić dzieci kwadrans wcześniej?

dzieci myją zbęby

Dobry zwyczaj – nie pożyczaj. Twoje dziecko jedzie na zieloną szkołę? Sprawdź, czym i dlaczego nie powinno się dzielić

kobieta w stanie lękowym

Stany lękowe – jak i dlaczego powstają? Pokonywanie lęku

Jak pomóc, gdy ktoś się zadławi?

dziecko i zabawki

Minimalizm a dzieci. Czy da się kupować mniej?

5 rzeczy, które trzeba wiedzieć o inhalacji

Biegacz ze zdjętymi butami sportowymi i skręconą kostką siedzi na ziemi

Objawy i sposoby leczenia skręconej kostki

kobieta na ćwiczeniach

Tiki nerwowe – jakie są przyczyny, rodzaje i objawy powtarzalnych ruchów mięśni?

Szczere, na luzie i z uśmiechem. Najfajniejsze konta mam na Instagramie

7 rzeczy, którymi nieświadomie pogarszasz chorobę lokomocyjną dziecka

„Wyrazy miłości dla mam zawstydzających mnie za występ na stand upie”. Amy Schumer świetną ripostą odpowiada na hejt

Mama siedzi z ciedzkiem. Dziecko - chłopiec siedzi na nocniku i patrzy na mamę

Gdy w nocniku pusto, czyli jak pomóc dziecku w zaparciach?

Dziewczyna z długimi włosami, uśmiecha się i pokazuje język

Co można wyczytać z języka? Kolor, nalot i faktura mówią dużo o twoim stanie zdrowia

ilustracja przedstawiająca neuroprzekaźniki

Rola neuroprzekaźników w poprawnym funkcjonowaniu organizmu

ilustracja ukazująca leukocyty

Co to są leukocyty? Funkcje białych krwinek oraz przyczyny ich nieprawidłowych wyników

kobieta cierpiąca na leukoplakię otwiera usta

Leukoplakia – jakie czynniki predysponują do jej powstania? Czym jest stan przedrakowy?

lekarz przeprowadzający badania genetyczne

Jak przebiegają badania genetyczne i jakie choroby pozwalają wykryć?