Przejdź do treści

Badania przesiewowe w Polsce. Jakie są ich rodzaje? Jakie mają znaczenie?

Kobieta siedzi w laboratorium i wykonuje badanie
fot. rh2010/AdobeStock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
alkohol
Na czym polega detoks alkoholowy? Gdzie poddać się oczyszczeniu organizmu z toksyn?
kobieta w pracy
5 podstępnych odciągaczy uwagi. Zdemaskuj je i spróbuj wyeliminować
trening funkcjonalny
Trening funkcjonalny. Wystarczy 5 naprawdę prostych ćwiczeń, które pobudzą całe ciało
krowa mleczna
Alergia czy nietolerancja pokarmowa? Jak je odróżnić i jak postępować?
śmiejąca się kobieta
W zdrowym ciele zdrowy ząb. Oto, co może cię spotkać, jeśli w porę nie zadbasz o swój uśmiech

Badania przesiewowe, inaczej skriningowe, są to masowe badania mające na celu wczesne wykrycie chorób i wdrożenie postępowania leczniczego. Obejmują ludzi zdrowych, jednakże obarczonych ryzykiem choroby nowotworowej lub noworodków w przypadku wrodzonych wad rozwojowych.

 

Dobry test przesiewowy powinien cechować się wysoką czułością oraz swoistością. W przypadku chorób nowotworowych skrining ma jedynie sens wśród nowotworów o dużej częstości występowania. W Polsce badania przesiewowe wykonuje się w kierunku raka jelita grubego, szyjki macicy oraz piersi.

Badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego

Rak jelita grubego jest jednym z najczęstszych nowotworów złośliwych występujących u osób dorosłych. Rocznie zapada na niego średnio 13 tysięcy Polaków, ok. 9 tysięcy z nich umiera. Najczęściej rozwija się w esicy oraz odbytnicy.

Główne czynniki ryzyka raka jelita grubego to:

  • wiek,
  • styl życia,
  • choroby towarzyszące.

Niestety nie są znane bezpośrednie przyczyny raka jelita grubego, jednakże duże znaczenie w zachorowaniu ma wiek. Nowotwór występuje przeważnie u osób powyżej 50. roku życia. Znacznie zwiększa ryzyko zachorowania dieta bogata w czerwone mięso, palenie papierosów oraz brak aktywności fizycznej. Należy pamiętać, że u osób cierpiących na takie choroby jak: cukrzyca, otyłość, rak piersi czy jajnika, nowotwór złośliwy jelita grubego występuje częściej niż u osób zdrowych.

Objawy raka jelita grubego są niespecyficzne, do najczęstszych należą:

  • utrata masy ciała,
  • ból podbrzusza,
  • stolce ołówkowate,
  • krew w stolcu,
  • zmiana rytmu wypróżnień,
  • niedokrwistość.

Badaniem przesiewowym w kierunku raka jelita grubego jest kolonoskopia. Wykonuje się ją za pomocą endoskopu, który poprzez odbyt wprowadza się do jelita. Na końcu urządzenia znajduje się kamera, za pomocą której lekarz wykonujący zabieg może obejrzeć całe jelito grube. Jeżeli znajdzie nieprawidłowe zmiany, np. polipy, to od razu ma możliwość ich usunięcia i przekazania do badania histopatologicznego.

Jeśli:

  • jesteś osobą między 50. a 65. rokiem życia i nie masz objawów raka jelita grubego,
  • skończyłeś 40 lat i masz co najmniej jednego krewnego I stopnia z rakiem jelita grubego,
  • masz przynajmniej 25 lat (ale nie skończyłeś 65) i pochodzisz z rodziny szczególnego ryzyka,

to zgłoś się na bezpłatne przesiewowe badanie kolonoskopowe, które jest organizowane przez Narodowy Program Zwalczania Chorób Nowotworowych.

młoda kobieta w czarnych ciuchach stoi na scenie podczas konferencji tedx

Badania przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy

Co roku na świecie na raka szyjki macicy zapada ok. 500 tysięcy kobiet. Za rozwój tego nowotworu odpowiedzialny jest wirus HPV, szczególnie typ onkogenny 16 i 18. U około 80% kobiet aktywnych seksualnie dochodzi do zarażenia wirusem HPV przynajmniej raz w życiu. Rak szyjki macicy może objawiać się nieprawidłowym krwawieniem, obfitymi upławami, bolesnością podbrzusza oraz bólem podczas stosunku. Profilaktyka dzieli się na pierwotną oraz wtórną. Ta pierwotna dotyczy szczepień przeciwko HPV. Profilaktyką wtórną, a jednocześnie badaniem przesiewowym w kierunku raka szyjki macicy jest cytologia. Polega ona na ocenie mikroskopowej komórek szyjki macicy. Dzięki temu badaniu można wykryć nieprawidłowości już na wczesnym etapie rozwoju, które można całkowicie wyleczyć. Z bezpłatnej cytologii w ramach Populacyjnego Programu Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Raka Szyjki Macicy może skorzystać każda kobieta w wieku od 25 do 59 lat, która w ciągu 3 ostatnich lat nie miała wykonywanego badania cytologicznego w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia.

Zobacz także

Badania przesiewowe w kierunku raka piersi

Rak piersi jest najczęstszym w Polsce nowotworem złośliwym występującym u kobiet. Niestety stanowi też najczęstszą przyczynę zgonu z powodu chorób nowotworowych.

Do czynników ryzyka należą:

  • wiek,
  • rodzinne występowanie,
  • mutacja genów BRCA-1 i BRCA-2,
  • długotrwała hormonalna terapia zastępcza.

Objawami raka piersi są: wyczuwalny guzek w piersi, wciągnięcie brodawki sutkowej, owrzodzenie w okolicy brodawki sutkowej, zmarszczenia na skórze piersi. Badaniem przesiewowym w kierunku raka piersi jest mammografia. Jest to badanie radiologiczne piersi umożliwiające w ponad 90% wykrycie zmian nowotworowych we wczesnym stadium. Bezpłatne badanie przysługuje kobietom w wieku 50–69 lat, które w ciągu ostatnich 2 lat nie miały wykonywanej mammografii w ramach NFZ.

Badania przesiewowe u noworodków

Wady rozwojowe u noworodków są rzadko kiedy wykrywane podczas standardowego badania lekarskiego, a pozostawione bez leczenia prowadzą do nieodwracalnego upośledzenia rozwoju psychicznego i fizycznego. Dlatego też przeprowadza się badania przesiewowe tuż po narodzinach.

W Polsce w ramach badań przesiewowych wykonuje się badania w kierunku:

  • wrodzonej niedoczynności tarczycy,
  • fenyloketonurii,
  • mukowiscydozy,
  • wrodzonych wad metabolizmu,
  • wrodzonego przerostu nadnerczy,
  • deficytu biotynidazy,
  • wad słuchu.

Jeżeli leczenie jest podjęte odpowiednio wcześnie, to jest bardzo duża szansa, że dziecko będzie rozwijać się prawidłowo.

Najnowsze w naszym serwisie

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

damskie dłonie i stopy

Skręcona kostka – jak wyglądają objawy? Jakie są sposoby leczenia?

Kobieta z bólem w kolanie podczas chodzenia

Ból kolana przy chodzeniu a infekcje bakteryjne i choroby stawów

para w kuchni

Dieta na płodność. Dbaj o to, co jesz!

dziewczynka na krześle

Gdy rośnięcie u dziecka powoduje ból

nogi w podkolanówkach

Ból kolana przy zginaniu, chodzeniu i wchodzeniu po schodach – jakie są przyczyny? Jak leczyć?

kobieta z bólem żeber

Złamane żebra – przyczyny, leczenie i rehabilitacja. Czy możliwe są powikłania?

kobieta z bolącą nogą

Złamana noga – jak wyglądają objawy? Pierwsza pomoc i rehabilitacja

kobieta z chorym synem

Przeziębienie czy grypa? Jak odróżnić? Kiedy do lekarza?

Przygotowywanie herbaty na przeziębienie z imbirem, miodem, czosnkiem, cytryną

Imbir na przeziębienie – jak go wykorzystać, aby skutecznie pozbyć się choroby?

5 konsekwencji chodzenia do pracy z grypą

5 konsekwencji chodzenia do pracy z grypą

6 prostych sposobów na pogorszenie odporności dziecka

Naucz dziecko kichać… w łokieć

Smółka - czym jest u noworodka?

Smółka – czym jest u noworodka?

Jak wyjść na jesienny spacer i nie zwariować

dziecko z rotawirusem

Rotawirus u dzieci i niemowląt – jakie daje objawy?

Została mamą w wieku 16 lat

„Kobiety 30-letnie piszą do mnie, że jestem gówniarą i niepotrzebnie się chwalę synem. Że powinnam siedzieć w domu, zamiast wypisywać bzdury” – mówi Patrycja Koziej, która urodziła syna w wieku 16 lat

Jan Szyszko zmarł prawdopodobnie na zatorowość płucną

Jan Szyszko nie żyje. Przyczyną śmierci była prawdopodobnie zatorowość płucna. Jak wyglądają objawy i leczenie zatorowości płucnej?

Depresja u dzieci

„Człowiek, aby się rozwijać, potrzebuje wyzwań adekwatnych do wieku. Jeśli rodzice takich wyzwań nie stawiają, wychowują człowieka podatnego na zaburzenia emocjonalne” – mówi dr Lidia Popek o depresji wśród dzieci

Kłopoty dziecka ze snem. Poznaj możliwe przyczyny

Twoje dziecko nie może zasnąć? Poznaj możliwe przyczyny

5 zdrowotnych „prawd”, które trzeba wysłać na emeryturę

Podczas choroby apetyt nie dopisuje twoim maluchom? Podpowiadamy, czym najlepiej je karmić

kaszel

Przyczyny i sposoby radzenia sobie z kaszlem w czasie ciąży

przeziębienie

Skąd się bierze i jak bezpiecznie leczyć katar w ciąży? Leki i domowe sposoby

Rozwój mowy i komunikacji dwulatka. Jak sprawdzić, czy dziecko dobrze się rozwija? Tłumaczy logopedka

Najpopularniejsze

8 rzeczy, których organizm kobiety nie wybacza po 30-tce

dziewczyna trzyma blistry z witaminami

11 witamin i minerałów, których potrzebujesz, gdy masz 20, 30, 40, 50 lat

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

Sandra Kubicka

Sandra Kubicka: nigdy już nie powiem, że jestem w stu procentach zdrowa, nawet jeśli kiedyś będę czuła się lepiej

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

„Wyjście z toksycznego związku nie łatwe, ale jest możliwe. I trzeba to zrobić. Dla siebie”. Dr Bogdan Stelmach o niezdrowych relacjach w parze

pms

„O PMS lubi się żartować, bo to przecież tylko gorsze dni kobiety. Tymczasem u podłoża PMS leży nierównowaga hormonalna”. Jak na nią wpłynąć, tłumaczy dietetyczka i naturopatka Monika Skuza

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Mama zakleja plaster dziekcu. Na zdjeciu widoczne dłonie na drewnianym stole

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?

Regeneracja organizmu po odstawieniu alkoholu. Sprawdź, jakie są efekty, kiedy zrezygnujesz z weekendowego drinka

sen

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.