Przejdź do treści

Badanie PSA – interpretacja wyników, norma i praktyczne informacje

Badanie PSA - interpretacja wyników, norma i praktyczne informacje
Badanie PSA - interpretacja wyników, norma i praktyczne informacje Rawpixel.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Ciągłe uczucie głodu – przyczyny. Jak się go pozbyć?
Małgorzata Rozenek-Majdan po porodzie, z synem Henrykiem
„Jestem grubaską”. Małgorzata Rozenek-Majdan pokazała, jak naprawdę wygląda jej ciało po urodzeniu syna
kobieta i mężczyzna, aseksualność
Aseksualność to nowa orientacja seksualna? Tłumaczy Alicja Długołęcka
Ćwiczenia na mięśnie nóg z obciążeniem – skuteczny trening w domu
cukier
Cukier – jak wpływa na organizm człowieka?

Badanie PSA jest profilaktycznym testem w kierunku raka prostaty. Może pomóc we wczesnym wykryciu bezobjawowej choroby nowotworowej albo służyć jako badanie kontrolne u mężczyzn po 50 roku życia. Przy jakich objawach wskazane jest wykonanie testu PSA, jak się do niego przygotować i jak zinterpretować uzyskane wyniki? 

Co to jest PSA? 

Badanie PSA wykorzystuje się jako jedno z narzędzi służących do wykrywania raka prostaty.  Prostata, zwana też gruczołem krokowym lub sterczem to narząd występujący u mężczyzn o kształcie i wielkości orzecha włoskiego. Położony jest pod pęcherzem moczowym, otacza cewkę moczową. Jego głównym zadaniem jest produkcja płynu będącego ważnym składnikiem nasienia (spermy). Rak prostaty jest 2 najczęściediagnozowanym nowotworem wśród mężczyzn. W Polsce rocznie wykrywane jest blisko 15 tysięcy nowych zachorowań i 5-6 tysięcy zgonów. 

PSA (Prostate Specific Antigen) to proteaza serynowa wydzielana przez nabłonek gruczołowy prostaty. PSA występuje we krwi w dwóch formach:wolnej (PSA wolne) i tworzącej kompleks z białkami osocza (PSA całkowite). U każdego mężczyzny w krwioobiegu krąży śladowa ilość białka PSA, która wzrasta wraz z wiekiem. Podwyższony poziom PSA może, choć nie musi, wskazywać na występowanie nowotworu prostaty. Badanie PSA polega na pobraniu krwi z żyły łokciowej. Jest metodą łatwą w zastosowaniu, szybką w użyciu i całkowicie bezinwazyjną.

Skończyłaś 30 lat? Sprawdź, jakie badania powinnaś robić

Wskazania do badania PSA 

Za pomocą badania PSA nie da się jednoznacznie rozpoznać raka prostaty, ale może być ono wykorzystane jako test przesiewowy lub w celu monitorowania choroby.  Obecnie w Polsce brak jest jednoznacznych wytycznych co do częstości stosowania badania PSA . Wydaje się jednak zasadne, aby wykonywać badanie w grupie podwyższonego ryzyka, do której należą: 

  • Mężczyźni po 50 roku życia 
  • Mężczyźni, których ojciec lub brat chorował na raka prostaty – ryzyko zachorowania jest u nich 2,5 razy większe 

Początkowe stadia raka prostaty są zazwyczaj bezobjawowe. W późniejszym czasie niepokojącymi objawami, które mogą wskazywać na problemy z prostatą są: 

Badanie PSA – jak się przygotować? 

Na badanie PSA zaleca się przyjść na czczo, z zachowaniem 8-12 godzinnej przerwy od ostatniego posiłku. Przed badaniem nie powinno się spożywać alkoholu ani palić papierosów. Bezpośrednio przed badaniem można wypić niewielką ilość wody. 

Warto wiedzieć, że znaczny wysiłek fizyczny, jazda na rowerze oraz odbyty stosunek seksualny, z powodu nacisku na gruczoł krokowy powoduje wzrost stężenia PSA. Z tego powodu nie powinno się wykonywać badania w ciągu dwóch dni od tych czynności. Nadmierne dawki leków chemioterapeutycznych takich jak cyklofosfamid czy metoteksat mogą wpływać na zmiany stężenia PSA. Infekcje gruczołu krokowego mogą powodować podwyższony posiom PSA. 

Lekarz rodzinny może wydać skierowanie na bezpłatne badanie PSA w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia. Można też wykonać je prywatnie, w dowolnej placówce diagnostycznej. Cena badania nie jest wysoka, średnio wynosi około 30 zł. W aptece dostępne są również testy do samodzielnego użytku, które kosztują niecałe 20 zł. 

 

Zobacz także: Brachyterapia – skuteczna metoda walki z rakiem prostaty

Badanie PSA – jak interpretować wyniki? 

Za prawidłowe przyjmuje się stężenie całkowitego PSA we krwi w zakresie ng/ml do 4 ng/ml (nanogramów na mililitr krwi). Jednak niektórzy specjaliści uważają, że norma powinna być obniżona do 2,5 a nawet 2 ng/ml, co umożliwiałoby wykrycie większej liczby przypadków raka prostaty.  Stężenie markera PSA zwiększa się wraz z wiekiem i z tego powodu zakresy referencyjne są zazwyczaj wyrażane w przedziałach wiekowych, które przedstawia poniższa tabela. 

≤ 49 lat  < 2,5 ng/ml 
50– 54 lata  < 3,7 ng/ml 

 

55-59 lat  < 4,0 ng/ml 
60-64 lata  < 5,4 ng/ml 

 

65-70 lat  < 6,6 ng/ml 

 

 

Przekroczona norma stężenia PSA we krwi nie zawsze oznacza zmiany nowotworowe, ale jest wskazówką, że organizm nie pracuje prawidłowo. 

Uznaje się, że wartości między 4- 10 ng/ml (tzw. “szara strefa”) mogą sugerować nowotwór prostaty, ale też łagodny rozrost stercza lub jego zapalenie.  W tym przypadku konieczna jest dalsza diagnostyka. Dzięki dodatkowemu oznaczeniu wolnej formy PSA, można wyliczyć stosunek wolnego do całkowitego PSA. Pozwala to na zwiększenie szansy odróżnienia rozrostu gruczołowego od raka. Procentowy stosunek wolnego do całkowitego PSA powyżej 20 % wskazuje z dużym prawdopodobieństwem na łagodny rozrost stercza. 

Całkowity poziom PSA > 10 ng/ml jednoznacznie wskazuje na podwyższone ryzyko nowotworu prostaty. Rozpoznanie nowotworu prostaty możliwe jest jedynie za pomocą biopsji. Decyzję o wykonaniu biopsji podejmuje lekarz na podstawie wyniku badania PSA oraz badania per rectum (przez odbytnicę). 

Zalety i wady badania PSA 

Badanie PSA nie jest badaniem idealnym: jego interpretacja może sprawiać trudności, a wyniki nie zawsze są jednoznaczne. Niemniej jednak ma swoje zalety, w tym: 

  • Może pomóc w wykryciu raka prostaty przed wystąpieniem jakichkolwiek objawów wskazujących na nowotwór. 
  • Może pomóc wykryciu szybko rozwijającego się nowotworu na wczesnym etapie, dzięki czemu można wdrożyć leczenie hamujące jego rozprzestrzenianie się. 
  • Powoli rozwijający się nowotwór może nie wymagać leczenia, ale dzięki wykryciu ma się możliwość regularnych kontroli stanu zdrowia. 
  • Regularne wykonywanie testów PSA może być przydatne dla mężczyzn z wyższym ryzykiem zachorowania na raka prostaty.

Badanie PSA ma też swoje wady, ponieważ:

  • Około ¾ mężczyzn z podwyższonym poziomem PSA nie ma raka prostaty (wynik fałszywie dodatni). 
  • Średnio 1 na 50 mężczyzn z rakiem prostaty ma prawidłowe stężenie PSA .
  • Podwyższony poziom PSA nie jest podstawą do wykrycia raka prostaty, a jedynie jednym z początkowych badań w tym kierunku. 
  • Badanie może wykryć łagodnego raka prostaty, który nie powoduje żadnych objawów i nie skraca życia, a metody leczenia go mogą prowadzić do licznych skutków ubocznych.

Bibliografia:

[1] Polskie Towarzystwo Urologiczne, „Wytyczne postępowania u chorych na raka stercza,” Warszawa 2011.

[2] Prostate Cancer UK, ” The PSA test and prostate cancer. A quick guide,” 2016. [Online]. Available: https://prostatecanceruk.org/media/2343617/psa_leaflet-ifm.pdf. [Accessed: 10-04-2020]

[3] Kordek R., „Czy wykonywać badanie PSA w celu wykrycia raka stercza?” NOWOTWORY Journal of Oncology, vol. 63, no. 6, p. 481–485, 2013.

[4] Prostate Cancer Early Detection, Diagnosis, and Staging. American Canceer Society.  [Online]. Available: https://www.cancer.org/content/dam/CRC/PDF/Public/8795.00.pdf. [Accessed: 10-04-2020].

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Kortyzol – jak go obniżyć? Objawy i przyczyny podwyższonego poziomu kortyzolu

Wizyta u ginekologa / istock

Polki nie chodzą do ginekologa, bo się wstydzą! Mowa o kilku milionach dorosłych kobiet

Płytki krwi i ich badanie – co oznacza podwyższony i obniżony poziom?

Czym jest atrofia i których narządów może dotyczyć? Przyczyny oraz leczenie zaniku tkanek

Pielęgniarka pobiera krew kobiecie

Badanie krwi – jakie są podstawowe, kiedy je wykonywać i ile się czeka na wynik

Morfologia krwi – jak interpretować wyniki? / shutterstock

Morfologia krwi – jakie są normy, jak interpretować wyniki?

badanie ANA - fiolka

ANA – w jakich chorobach ANA jest dodatnie? Jak pozbyć się przeciwciał ANA?

Badanie TSH wykonywane jest w diagnostyce chorób tarczycy.

Badanie TSH – co to jest i kiedy należy je robić

kolonoskopia - lekarka przy urządzeniu do kolonoskopii

Kolonoskopia – jakie są wskazania, jak przygotować się do badania?

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?

Gastroskopia to jedno z badań endoskopowych.

Gastroskopia – na czym polega badanie i jak się do niego przygotować?

Endoskopia / Fot. s4svisuals/AdobeStock

Endoskopia – co to jest? Na czym polega badanie endoskopowe?

fiolki z krwią

Hematokryt. Co oznacza niski i wysoki HTC, jakie są normy?

INR - ważne badanie układu krzepnięcia krwi. Jakie są normy?

INR – ważne badanie układu krzepnięcia krwi. Jakie są normy?

Retikulocyty w badaniu - norma i podwyższone w wynikach

Retikulocyty w badaniu – norma i podwyższone w wynikach

Badanie FSH - ile wynosi norma i jak interpretować wyniki?

Badanie FSH – ile wynosi norma i jak interpretować wyniki?

kobieta w laboratorium

Badanie RF – jak interpretować wyniki i normę tego wskaźnika?

MCHC w morfologii - co oznacza obniżone lub podwyższone?

MCHC w morfologii – co oznacza obniżone lub podwyższone?

A Ty, kiedy ostatnio wykonywałaś cytologię? To badanie, o którym musisz pamiętać

czerwone krwinki

APTT – co to za badanie, jaka jest norma i co oznacza podwyższone APTT?

Kobieta wśród kwitnących drzew

Badania po zimie – czy warto je robić? Wyjaśnia lekarz

Sandra Kubicka / istock

Sandra Kubicka apeluje o rozsądek. „Jako obywatelka dwóch krajów – Polski i Stanów Zjednoczonych, widzę dwie strony kryzysu”

Odczyn Coombsa - czym jest i jak interpretować wyniki?

Odczyn Coombsa – czym jest i jak interpretować wyniki?

Czas protrombinowy (PT) - czym jest i jaka jest norma?

Czas protrombinowy (PT) – czym jest i jaka jest norma?

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

kobieta, ból

Fibromialgia – kiedy boli cię wszystko. Czym objawia się ta tajemnicza choroba?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

Rak kości – objawy i przyczyny

Rak kości – przyczyny i objawy. Jak je szybko rozpoznać?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Regeneracja organizmu po odstawieniu alkoholu. Sprawdź, jakie są efekty, kiedy zrezygnujesz z weekendowego drinka

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?