Przejdź do treści

Czarna ospa – przyczyny, objawy i leczenie

Lekarz pediatra badający dziecko chore na czarną ospę
Fot. Dan Race / stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim

Czarna ospa powodowana jest przez wirusa ospy prawdziwej – variola maior lub variola minor. Sam wirus rozwija się dość szybko – od około 5 do 17 dni. U ludzi po zachorowaniu ryzyko śmierci wynosi około 30%.

Nasze teksty zawsze konsultujemy z najlepszymi specjalistami

lek. Michał Dąbrowski
lekarz

Czarna ospa to dawna nazwa ospy prawdziwej. Obecnie uważa się ją za jednostkę eradykowaną, czyli taką, która nie występuje w żadnym z organizmów żywych. Ostatni przypadek zakażenia miał miejsce w roku 1978. W Polsce epidemia ospy prawdziwej miała miejsce we Wrocławiu w 1963 roku, po przywiezieniu wirusa z Indii przez oficera Służby Bezpieczeństwa. W tym okresie wirus przedostał się jeszcze do pięciu innych województw.

Przyczyny rozwoju ospy prawdziwej

Po wpisaniu w wyszukiwarkę słów „co to jest czarna ospa” można uzyskać informację o dwóch odmianach tej choroby: ospie wielkiej (postaci bardziej zaraźliwej) i ospie małej (postaci o łagodniejszym przebiegu). Odkąd w 1967 roku wprowadzono szczepienia obowiązkowe na czarną ospę, liczba zachorowań zaczęła gwałtownie spadać. Wirus wywołujący ospę prawdziwą to Orthopoxvirus, który przenoszony był drogą kropelkową. Był on wyjątkowo niebezpieczny, ponieważ człowiek zarażony wirusem był źródłem zakażenia na każdym etapie choroby.

Wielu ludzi myli ospę prawdziwą z ospą wietrzną, jednak choroby te nie posiadają żadnego pokrewieństwa. Przy czarnej ospie pierwsze objawy to gorączka, dopiero na późniejszych etapach choroby występowały zmiany skórne. W związku z tym każdym kontakt z chorym, nawet z jego odzieżą, bielizną czy pościelą, był potencjalnym źródłem zakażenia. Nie wiadomo wiele na temat możliwości przeniesienia wirusa ze zwierzęcia na człowieka.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

NOWOŚĆ
Odporność, Trawienie, PNOS
Nasiona trybuły ogrodowej do samodzielnego wysiania, 1 g
2,00 zł
Odporność, Good Aging, Energia, Trawienie, Beauty
Wimin Zestaw z lepszym metabolizmem, 30 saszetek
139,00 zł
Odporność
Naturell Omega-3 500 mg, 240 kaps.
30,00 zł
BESTSELLER
Odporność, Good Aging
Naturell Selen Organiczny 200 µg, 365 tabletek
73,00 zł
NOWOŚĆ
Odporność, ElPol
Przecier z owoców bzu czarnego ElPol, 300 ml
19,50 zł
Lekarz bada pacjenta chorego na ospę

Leczenie ospy prawdziwej

Jedynym sposobem walki z czarną ospą było leczenie objawowe w izolowanych szpitalach i lecznicach. Stosowano również antybiotyki, jednakże ze słabym skutkiem.

Objawy ospy prawdziwej

W przebiegu ospy prawdziwej można było wyróżnić dwa okresy choroby. Pierwszym z nich był okres inkubacji wirusa, który przedostawał się do błon śluzowych głównie górnych dróg oddechowych i namnażał się tam przez około dwa tygodnie. Po tym czasie u chorego pojawiała się bardzo wysoka gorączka, której towarzyszyło złe samopoczucie oraz bóle pleców i głowy. Po upływie około trzech tygodni rozpoczynał się okres wysypkowy. Na zainfekowanych błonach śluzowych oraz na twarzy pojawiały się charakterystyczne plamisto-grudkowe zmiany w postaci wysypki. Krosty były zazwyczaj bardzo głęboko osadzone i tworzyły z czasem strupy, które same odpadały.

Zobacz także

Rodzaje ospy prawdziwej

Ospę prawdziwą dzieli się na dwa typy: ospę małą i ospę wielką. Aby je rozróżnić, stosuje się techniki wirusologiczne. Ospa wielka cechuje się większą zaraźliwością i co za tym idzie – śmiertelnością. W przeszłości w skali światowej dominowała postać ospy małej, która przebiegała znacznie łagodniej. Zgonem kończyła się zazwyczaj krwotoczna postać ospy.

Czarna ospa – szczepienia

Pomimo faktu, że szczepionka przeciwko wirusowi ospy prawdziwej okazała się skuteczna, niosła ze sobą również wiele powikłań. Była to pierwsza szczepionka, która zawierała w sobie wirulentne (czyli zdolne do namnażania się i uszkadzania komórek) wirusy CPXV. Co ciekawe, były to wirusy krowianki, które u ludzi nie wywoływały poważnych objawów. Dopiero później wirusa CPXV zastąpiono lepiej przebadanym szczepem o nazwie VACV. Po szczepieniu na skórze człowieka pojawiały się typowe wklęsłe pęcherzyki, grudki lub krosty, pozostawiające wklęsłe białe blizny. Tuż po szczepieniu obserwowało się niewielką gorączkę oraz lokalne powiększenie węzłów chłonnych, co było reakcją organizmu na wstrzyknięcie żywego wirusa. Częstymi powikłaniami szczepionek były m.in. zaburzenia krążenia krwi, zapalenia jąder, krowianka posocznicowa, zapalenie mózgu lub zakażenia bakteryjne.

W ostatnim czasie dość często mówi się o ospie prawdziwej jako o potencjalnej broni biologicznej. Jest to całkiem uzasadnione, ponieważ obecnie populacja nie ma odporności na tę chorobę, łatwo można pomylić ją z inną jednostką chorobową oraz jest wysoce zaraźliwa. Wszystko to sprawia, że ospę prawdziwą można rozpoznać jedynie na późnym etapie choroby, kiedy zakażony, nieświadomy swojego stanu zdrowia, zdążył zarazić wirusem dziesiątki osób. Użycie wirusa ospy prawdziwej jako broni biologicznej spowodowałoby również chaos służby zdrowia.

Najnowsze w naszym serwisie

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Pulsujący ból głowy – jakie są przyczyny i co przyniesie ulgę?

Szybka utrata wagi – o czym może świadczyć nagłe chudnięcie?

Plaster na ręce

Wynalazek Polaków zdobył Nagrodę Jamesa Dysona 2022! „Inteligentny plaster” medyczną rewolucją

Czy osoba niebędąca lekarzem może zostać ukarana za leczenie ludzi? Wyjaśnia prawniczka Patrycja Pieszczek-Bober

Czy osoba niebędąca lekarzem może zostać ukarana za leczenie ludzi? Wyjaśnia prawniczka Patrycja Pieszczek-Bober

Dziennikarka myślała, że przechodzi atak paniki, w rzeczywistości miała sepsę. Teraz ostrzega inne osoby, żeby nie bagatelizowały objawów

Dziennikarka myślała, że przechodzi atak paniki, w rzeczywistości miała sepsę. Teraz ostrzega inne osoby

wątroba

Przewlekła choroba, która niszczy ważny narząd. Czym jest marskość wątroby?

„Coraz częściej mamy do czynienia z gruźlicą lekooporną” – alarmuje pulmonolog lek. Anna Kazjaka-Olszewska i tłumaczy, dlaczego ta choroba jest wciąż groźna

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Kobieta kaszle w łokieć

Rośnie liczba przypadków groźnej choroby zakaźnej. W Polsce odnotowano niemal 60-proc. wzrost

Strzykawki i fiolki do badania IGG przy boreliozie

Borelioza IgG – wyjaśniamy, jak interpretować wyniki badania

Ćwiczenia relaksacyjne - sposób na walkę ze stresem dla osób w każdym wieku

Ćwiczenia relaksacyjne – sposób na walkę ze stresem dla osób w każdym wieku

dłonie

Skąd się bierze i co oznacza drętwienie palców u rąk? Wyjaśniamy

plamy na nogach

Czym są czerwone plamy na nogach i co może być ich przyczyną?

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka to twój częsty problem? Poznaj przyczyny i domowe sposoby leczenia

Guzek pod pachą - Kobieta bada palcami pachę.

Martwi cię guzek pod pachą? Poznaj przyczyny, objawy i metody diagnostyczne zmian pod pachami

Czym możesz zarazić się od swojego zwierzaka i czym on może zarazić się od ciebie. „Powszechne przekonanie, że psia ślina wyleczy ludzką ranę, jest mitem”

Choroby przenoszone drogą płciową są obecnie „poza kontrolą”. Liczba zarażonych osób nieustannie rośnie / pexels

Choroby przenoszone drogą płciową są obecnie „poza kontrolą”. Liczba zarażonych osób nieustannie rośnie

Nie ma leku i szczepionek na małpią ospę

W szpitalach nie ma leku dla chorych na małpią ospę, brakuje też szczepionek dla lekarzy. Rzecznik Praw Lekarza apeluje do ministra

WHO ogłosiło epidemię cholery w Syrii. Zakażonych jest już niemal 1000 osób, 8 nie żyje

WHO ogłosiło epidemię cholery w Syrii. Zakażonych jest już niemal 1000 osób, 8 nie żyje

Szczepionka

Wirus polio wykryty w kolejnych próbkach ścieków. „Na każdy zaobserwowany przypadek paraliżu mogą przypadać setki innych zarażonych osób”

Badacze wyhodują pacjentom nowe narządy. Mini wątroby będą mogły uratować życie! / pexels

Badacze wyhodują pacjentom nowe narządy. Miniaturowe wątroby będą mogły uratować życie!

"Mimo znacznego postępu tężec wciąż zbiera śmiertelne żniwo na świecie"- podkreśla lek. Małgorzata Ponikowska i apeluje, żeby nie ignorować nawet małych ran

„Mimo znacznego postępu, tężec wciąż zbiera śmiertelne żniwo na świecie”- podkreśla lek. Małgorzata Ponikowska i apeluje, żeby nie ignorować nawet małych ran

Coraz więcej przypadków tropikalnego wirusa. Przez Gorączkę Zachodniego Nilu zmarło już 13 osób / istock

Coraz więcej przypadków tropikalnego wirusa. Tylko we Włoszech przez Gorączkę Zachodniego Nilu zmarło już 13 osób

"Cała medycyna nieziemsko się rozwija, nie warto opierać się na doświadczeniach sprzed lat". Aga Szuścik o tym, że nasze myślenie o leczeniu jest często nieaktualne

„Cała medycyna nieziemsko się rozwija, nie warto opierać się na doświadczeniach sprzed lat”. Aga Szuścik o tym, że nasze myślenie o leczeniu jest często nieaktualne

×