Czym jest prolaktynowy guz przysadki mózgowej?
Guz prolaktynowy (łac., ang. prolactinoma), inaczej prolaktynoma, to najczęstszy guz przysadki mózgowej, stanowiący 40 proc. wszystkich gruczolaków przysadki. Prolactionoma jest zmianą o charakterze łagodnym. Guz występuje średnio u 10 mężczyzn i 30 kobiet na 100 000 osób. Szczyt zachorowań dotyczy osób w wieku 25-34 lata. Wyróżnia się trzy rodzaje guza prolaktynowego: mikrogruczolak przysadki (o średnicy < 10 mm), makrogruczolak przysadki (o średnicy >10 mm) oraz olbrzymi guz przysadki (o średnicy < 4 cm).
Guz powstaje z komórek laktrotropowych odpowiedzialnych za wydzielanie hormonu prolaktyny. Jego rozwój prowadzi do hiperprolaktynemii czyli znacznego podwyższenia poziomu prolaktyny w organizmie. Prolaktyna (PRL) pełni w organizmie funkcje mammotropowe i laktogenne: odpowiada za stymulację gruczołów mlekowych do produkcji mleka po porodzie, zwiększenie masy gruczołu sutkowego oraz podtrzymanie laktacji. Receptory PRL znajdują się w wielu narządach, w tym w tarczycy, wątrobie, gonadach, trzustce, ale też w sutkach czy mieszkach włosowych.
Rolki
Przyczyny występowania guza w przysadce mózgowej
Dokładne przyczyny występowania gruczolaka prolaktynowego nie zostały do końca wyjaśnione. W niektórych przypadkach rolę mogą odgrywać czynniki genetyczne, w tym mutacje receptora czynnika wzrostu fibroblastów 4 (FGF4). Wyższe ryzyko prolaktynomy występuje u osób z mnogą gruczolakowatością wewnątrzwydzielniczą typu 1 (MEN 1). W rozwoju gruczolaka przysadki może również brać udział obniżenie poziomu dopaminy.
Objawy guza prolaktynowego
Guz na przysadce mózgowej wydzielający prolaktynę wywołuje objawy oczne i neurologiczne. U chorego pojawiają się:
- bóle głowy,
- problemy z widzeniem: ubytki w polu widzenia, niewyraźne widzenie, zmniejszona ostrość wzroku,
- zmęczenie,
- lęk,
- niestabilność emocjonalna,
- rzadko napady padaczkowe, jednostronny wytrzeszcz oczu,
- u mężczyzn: zmniejszone libido, impotencja, zaburzenia erekcji,
- u kobiet: brak miesiączki, niepłodność, utrata libido, mlekotok.
Objawy guza przysadki mózgowej u dzieci i młodzieży obejmują zahamowanie wzrostu, opóźnienie dojrzewania i pierwotny brak miesiączki.
Diagnostyka gruczolaka prolaktynowego
Podstawowym badaniem wykonywanym u osób z podejrzeniem guza prolaktynowego jest oznaczenie poziomu prolaktyny w surowicy. Na prolaktynomę wskazuje stężenie prolaktyny powyżej 150-200 µg/l. Jeśli wynik badania przekracza normę, ale nie osiąga bardzo wysokich wartości, konieczne może być kilkukrotne zbadanie stężenia prolaktyny z uwzględnieniem jej wahań dobowych. Na wzrost stężenia prolaktyny mogą mieć wpływ takie czynniki jak stres, wysiłek fizyczny, ciąża, niektóre produkty spożywcze, leki i choroby, w tym choroby nerek czy niedoczynność tarczycy. Potwierdzenie obecności guza uzyskuje się za pomocą rezonansu magnetycznego lub tomografii komputerowej. Badania obrazowe pozwalają na określenie rozmiaru guza i jego lokalizacji.
Leczenie guza prolaktynowego
Leczenie guza prolaktynowego ma na celu: zmniejszenie guza, przywrócenie poziomu prolaktyny do normy, redukcję objawów hiperprolaktynemii oraz utrzymanie funkcji przysadki. Podstawowym elementem terapii jest farmakoterapia. Stosuje się leki dopaminergiczne podnoszące stężenie dopaminy: bromokryptynę, chinagolid i kabergolinę. Skuteczność leczenia obserwuje się u ok. 90% chorych. Leki należy przyjmować przewlekle przez wiele lat, ponieważ przerwanie terapii może skutkować nawrotem symptomów choroby i ponownym wzrostem guza. W przypadku nieskuteczności leczenia farmakologicznego lub złej tolerancji leków wskazana jest operacja neurochirurgiczna.
Bibliografia:
-
Rajini Kanth R. Yatavelli; Kamal Bhusal, „Prolactinoma”, StatPearls Publishing; 2021 Jan.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kindney Diseases, „Prolactinoma”, 2019.
