Hipokalcemia – objawy, leczenie. Co obniża poziom wapnia we krwi?

Co to jest hipokalcemia?

Hipokalcemia to stan, w którym poziom wapnia we krwi jest obniżony. Wapń to pierwiastek, którego zawartość w organizmie to około 1200 g. Niemal 98-99 proc. całkowitej jego puli skumulowane jest w kościach i zębach. Pozostała ilość wapnia znajduje się we krwi i płynie pozakomórkowym. We krwi wapń występuje w dwóch postaciach. Połowa wapnia związana jest z albuminą, a połowa to wapń zjonizowany. Co to znaczy? Wapń zjonizowany to frakcja wapnia wolnego, czyli nie związanego z białkami, stanowiąca aktywnie metaboliczną postać wapnia.

Wapń całkowity – normy we krwi

Prawidłowy poziom wapnia całkowitego we krwi powinien mieścić się w przedziale 2,25-2,62 mmol/ l, a wapnia zjonizowanego 0,95-1,13 mmol/ l. Gdy poziom wapnia obniży się poniżej 2,25 mmol/l albo poziom wapnia zjonizowanego jest mniejszy niż 0,95 mmol/ l, wówczas mówimy o hipokalcemii.

Jakie są przyczyny hipokalcemii?

Do rozwoju hipokalcemii dochodzi wówczas, gdy mamy do czynienia z nadmierną utratą wapnia z organizmu lub nie jest on dostarczany w wystarczających ilościach. Co powoduje niedobór wapnia? Jedną z przyczyn hipokalcemii może być zbyt niska podaż wapnia w diecie. Najbogatsze naturalne źródła wapnia to:

• mleko,
• jogurty i kefiry,
• sery żółte,
• sardynki,
• twaróg,
• figi suszone,
• migdały,
• jarmuż,
• natka pietruszki.

Przyczyną zbyt niskiego poziomu wapnia mogą być zaburzenia wchłaniania wapnia z przewodu pokarmowego, najczęściej na podłożu zespołów złego wchłaniania lub niedoboru witaminy D. Niedobór tej witaminy może być konsekwencją niewystarczającej ekspozycji skóry na słońce, braku suplementacji, a także chorób wątroby czy nerek. Z kolei do zaburzeń wchłaniania może dojść w przebiegu celiakii, choroby Leśniowskiego-Crohna czy choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy. Kolejną przyczyną hipokalcemii może być ostre zapalenie trzustki, któremu towarzyszy nasilone odkładanie się wapnia w tkankach wapnia.

Co obniża poziom wapnia we krwi?

Jednym z istotnych czynników jest nasilona utrata wapnia wraz z moczem, co ma miejsce podczas stosowania diuretyków lub kwasicy cewkowej. Jedną z najczęstszych przyczyn obniżonego poziomu wapnia we krwi jest niedobór parathormonu PTH. Jest to hormon wydzielany przez przytarczyce, odpowiadający za regulowanie gospodarki wapniowo-fosforanowej. Obniżeniu jego poziomu sprzyja usunięcie przytarczyc, ich uszkodzenie po urazie lub radioterapii tarczycy, a także schorzenia autoimmunologiczne lub nowotworowe.

Niedobór wapnia – objawy hipokalcemii

Gdy rozwinie się hipokalcemia, objawy wynikają przede wszystkim z zaburzeń przewodnictwa nerwowo-mięśniowego. W przypadku niewielkiego obniżenia poziomu wapnia we krwi objawy zazwyczaj nie występują. Natomiast obniżenie wapnia całkowitego poniżej 0,9 mmol/l prowadzi do wystąpienia tężyczki, charakteryzującej się następującymi symptomami:

• drętwienie ust oraz palców dłoni i stóp,
• symetryczne skurcze mięśni rąk,
• skurcz mięśni wokół ust oraz mięśni powiek,
• światłowstręt lub podwójne widzenie,
• migrena,
• bóle brzucha,
• omdlenia,
• zaburzenia rytmu serca.

W przypadku stopniowo narastającej, przewlekłej hipokalcemii może pojawić się pogorszenie kondycji włosów i paznokci, zaćma, zaburzenia neurologiczne (padaczka).

Diagnostyka hipokalcemii

Aby potwierdzić hipokalcemię, należy oznaczyć poziom wapnia całkowitego i zjonizowanego we krwi. Z kolei w celu zdiagnozowania przyczyn hipokalcemii pomocne może być oznaczenie poziomu PTH oraz witaminy D we krwi. Po potwierdzeniu hipokalcemii konieczne jest wykonanie badań oceniających, w jakim stopniu niedobór wapnia wpływa na funkcjonowanie nerek czy serca. Oznaczany jest m. in. poziom kreatyniny i mocznika, witaminy D, fosfatazy zasadowej, magnezu. Konieczne może być także wykonanie badania EKG oraz gazometrii.

Na czym polega leczenie hipokalcemii?

Postępowanie terapeutyczne w przebiegu hipokalcemii sprowadza się do wyleczenia przyczyny tego zaburzenia, a także leczenia objawowego. Leczenie łagodnych postaci hipokalcemii polega na suplementacji wapnia i witaminy D. Wskazane jest ponadto zmodyfikowanie sposobu odżywiania tak, aby dieta dostarczała więcej wapnia. Ponadto w przebiegu niedoboru wapnia można stosować tiazydowe leki moczopędne. Jeśli pojawi się napad tężyczkowy, należy jak najszybciej podać dożylnie chlorek wapnia lub glukonian wapnia.

Bibliografia:

1. Jakubas-Kwiatkowska W., Błachowicz A., Franek E., Hipokalcemia w praktyce klinicznej – przyczyny, objawy i leczenie, Choroby Serca i Naczyń, 2005, tom 2, nr 4.
2. Wallach J., Interpretacja badań laboratoryjnych, MediPage, 2011.