Przejdź do treści

Czerniak – jak rozpoznać, jak wygląda profilaktyka?

Kobieta wskazuje na zmianę na skórze, która może być pieprzykiem albo czerniakiem
Fot. bertys30 / stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
pandemia koronawirusa, kobieta w masce
Wystarczy jedna dawka szczepionki przeciw COVID-19? „To poruszanie się na ślepo” – oceniają naukowcy
koronawirus na Węgrzech
Na Węgrzech szczepią pięcioma preparatami przeciw COVID-19. Właśnie padł rekord zakażeń
Koncert Mary Komasa
Mary Komasa choruje na endometriozę. „Poziom bólu, z jakim się zmagamy, jest nie do opisania”
covid-19, szpital, leczenie
Europejska Agencja Leków zatwierdziła do użytku nowy lek na COVID-19. „Przynosi nadzieję”
Dlaczego szczytujemy? I czy orgazmy mają znaczenie? Mamy fragment książki „Dużo orgazmów proszę”

Czerniak jest bardzo groźnym nowotworem złośliwym, który powstaje zwykle w wyniku nadmiernej ekspozycji na promienie UV. Może on przebiegać w nieprzewidywalny sposób oraz dawać przerzuty. Szybka diagnoza pozwala jednak na jego całkowite wyleczenie, dlatego tak ważną rolę odgrywa obserwacja własnego ciała oraz profilaktyka.

Czym dokładnie jest czerniak?

Czerniak to nowotwór, który rozwija się z komórek barwnikowych (melanocytów), odpowiadających za kolor skóry. Doprowadza on do ich chorobowego przekształcenia. Najczęściej lekarze mają do czynienia z czerniakiem złośliwym skóry, istnieje jednak także czerniak błon śluzowych czy też czerniak w obrębie gałki ocznej.

U mężczyzn czerniak najczęściej na tułowiu, głowie i szyi, u kobiet – w dolnej partii nóg. Natomiast w pozostałych 10 proc. może rozwinąć się wszędzie tam, gdzie są melanocyty. Czyli na błonach śluzowych w jamie ustnej, jelicie, odbytnicy, oponach mózgu, w siatkówce oka, węzłach chłonnych. Wtedy – co oczywiste –  zdiagnozować go o wiele, wiele trudniej.

Ponad 50 proc. czerniaków powstaje niejako de novo, w miejscach całkowicie zdrowej skóry! To właśnie powód, dla którego nie ma medycznego uzasadnienia dla profilaktycznego usuwania wszystkich znamion. Pozbywamy się tylko tych, które w klinicznym badaniu dermatoskopem wzbudzają niepokój lekarza.

Jak rozpoznać czerniaka?

Czy czarny pieprzyk to czerniak – oczywiście nie. Wszystkie znamiona należy jednak regularnie oglądać lub raz do roku pokazywać lekarzowi. Niepokój powinny wzbudzić sytuacje, gdy:

  • znamię znacznie się powiększyło,
  • znamię zmieniło swój kształt,
  • znamię zmieniło kolor,
  • pojawił się świąd lub pieczenie,
  • pojawiły się nowe zmiany, zwłaszcza asymetryczne, o nieregularnych granicach, z czerwoną obwódką.

Ponieważ trudno jest samodzielnie ustalić, czy dane znamię to czerniak czy pieprzyk, warto skonsultować się dermatologiem lub onkologiem. Przy samodzielnym kontrolowaniu zmian należy stosować regułę ABCD, czyli obejrzeć znamię i ocenić według następujących kryteriów:

  • A ‒ asymetria, zmiana nie ma regularnego kształtu, struktury, koloru,
  • B ‒ border (granica), nierówne, poszarpane, nieregularne brzegi,
  • C ‒ color (kolor), znamię jest wielobarwne,
  • D ‒ diameter (średnica) jest większa niż 5-6 mm.

Jeżeli zmiany spełniają powyższe kryteria, należy jak najszybciej udać się do lekarza. Ważne aby pamiętać, że czerniak może powstać z już istniejącego pieprzyka, ale może po prostu pojawić się jako całkiem nowa zmiana. Czerniak z pieprzyka lub czerniak na pieprzyku może zostać wcześnie wykryty, bacznej obserwacji i kontroli własnego ciała, a zwłaszcza wszelkich znamion na skórze.

Co więcej, objawy czerniaka złośliwego skóry mogą dawać o sobie znać poprzez pieczenie lub świąd wokół znamion, często też czerniak wystaje ponad powierzchnię skóry. Dlatego też warto regularnie, przynajmniej raz w miesiącu, dokładnie przyjrzeć się ciału, aby zauważyć ewentualne zmiany chorobowe. Jeśli pojawiają się pieprzyki lub narośla, których wcześniej nie było – one również mogą być oznaką raka skóry. W przypadku zauważenia tego typu zmian jak najszybciej należy skonsultować się z lekarzem.

Część chorych może zmagać się z czerniakiem złośliwym paznokcia, który ma własne charakterystyczne objawy. Należy do nich zaliczyć:

  • wielobarwne lub czarne plamy na paznokciach,
  • nieregularny kształt paznokci,
  • guzki, wybrzuszenia na paznokciu,
  • pęknięcia i szczeliny na płytce paznokcia.

Czerniak złośliwy paznokcia może rozwijać się zarówno na dłoniach, jak i na stopach. Najczęściej spotykany jest w obrębie kciuka, palucha stopy oraz palca wskazującego dłoni.

I uwaga: jeśli tylko sprawa nie wymaga natychmiastowej interwencji, lato nie jest dobrą porą na zabieg usuwania pieprzyków. Jest gorąco, pocimy się, wszystkie rany gorzej się goją. Poza tym sama blizna powstająca po zabiegu jest bardziej narażona na działanie promieniowania UV.

Czerniak – kto jest w grupie ryzyka?

Osoby o jasnej karnacji, rudych lub blond włosach, niebieskich oczach, licznych piegach, dużej liczbie znamion barwnikowych, znamion w miejscach drażnienia oraz tych, które doznały oparzeń słonecznych, szczególnie w dzieciństwie. W grupie ryzyka są też osoby słabo tolerujące słońce, opalające się z dużym trudem lub w ogóle, przebywające w pełnym słońcu powyżej godziny dziennie oraz osoby, u których w rodzinie występowały przypadki czerniaka lub innych nowotworów skóry oraz osoby korzystające z solarium” – czytamy na stronie akademiaczerniaka.pl.

Czerniak – profilaktyka

Podstawą profilaktyki nowotworu skóry, jakim jest czerniak, jest nie tylko kontrolowanie zmian, ale także rozsądne korzystanie z kąpieli słonecznych, unikanie solariów i stosowanie kremów z filtrem UV lub tzw. blokerów całkowicie chroniących przed słońcem. Poza dbaniem o skórę należy zakrywać głowę w czasie upałów i nie zapominać o odpowiednim nawodnieniu organizmu. Coraz częściej na terenie całego kraju prowadzone są akcje, mające na celu uświadomienie społeczeństwu, jak ważna jest profilaktyka i regularne oględziny całego ciała. Nie wolno zapominać o kontrolowaniu pod kątem znamion także trudniej dostępnych miejsc: między palcami, na owłosionej skórze głowy, a nawet w odbycie. Wszędzie tam może rozwinąć się czerniak. U nawet 90 proc. pacjentów wcześnie wykryty rak skóry jest całkowicie uleczalny.

Czerniak – leczenie

Czerniak we wczesnym stadium jest nowotworem bardzo łatwym do wyleczenia. Jeśli czerniak nie osiągnął jeszcze grubości 1 mm, wystarczy wyciąć zmianę chirurgicznie z marginesem zdrowej tkanki. Powinien wynosić on co najmniej 1 cm, chociaż niektórzy specjaliści zalecają nawet 2 cm marginesu. Z zasady nie wycina się jednak mięśni.

Standardową procedurą przy leczeniu czerniaka jest także biopsja węzła wartowniczego. Węzeł wartowniczy jest zazwyczaj pierwszym węzłem chłonnym, który zostaje zajęty przy rozwoju choroby nowotworowej. Biopsja ma na celu oszacowanie zaawansowania choroby – brak komórek nowotworowych w węźle wartowniczym jest dobrym znakiem, chociaż  nie wyklucza przerzutów do innych węzłów chłonnych. W przypadku zajęcia węzła wartowniczego przez czerniaka, wycina się wszystkie węzły chłonne w dorzeczu spływu chłonki.

Zasadniczo chorych w stadium zaawansowania niższym niż IIB leczy się wyłącznie chirurgicznie, chyba że nastąpiły dodatkowe przesłanki świadczące o możliwości nawrotu choroby. Wtedy zaleca się miejscową radioterapię. W przypadku czerniaka w stadium wyższym niż IIB, z przerzutami do węzłów lub bez przerzutów, stosuje się duże dawki interferonu α.

Czerniak w stadium wyższym niż III ma tendencje do tworzenia guzków satelitarnych oraz przerzutów in-transit. Guzki satelitarne tworzą się w bezpośrednim sąsiedztwie guza pierwotnego, natomiast przerzuty in-transit – na drodze pomiędzy guzem, a sąsiadującymi węzłami chłonnymi. Zaawansowane postaci czerniaka leczy się głównie za pomocą immunoterapii, chemioterapii i terapii celowanej.

Czerniak – rokowania

Niestety, czerniak należy do jednych z najbardziej agresywnych nowotworów. W rezultacie rokowania dotyczące przeżycia pięcioletniego spadają drastycznie wraz z każdym wykrytym stadium choroby. Dla guza bez owrzodzenia pięcioletnie przeżycie pacjenta wynosi:

  • Stadium IA: 95 proc.,
  • Stadium: IB: 89 proc.,
  • Stadium IIA: 79 proc.,
  • Stadium IIB: 67 proc.,
  • Stadium IIIA: 67 proc.,
  • Stadium IIIB: 54 proc.,
  • Stadium IIIC: 28 proc.

Dla guza z owrzodzeniem:

  • Stadium: IB: 91 proc.,
  • Stadium IIA: 77 proc.,
  • Stadium IIB: 63 proc.,
  • Stadium IIC: 45 proc.,
  • Stadium IIIB: 52 proc.,
  • Stadium IIIC: 24proc.

Rokowania stadium uogólnionego (IV stadium, z przerzutami dalekimi) zależy bezpośrednio od ilości i umiejscowienia przerzutów. W rzadkich przypadkach udaje się wyleczyć przerzuty dalekie za pomocą połączenia operacji chirurgicznych z leczeniem pomocniczym.

 

Źródła:

  1. D.G. Coit, J.A. Thompson, R. Andtbacka, C.K. Bichakjian i inni. Melanoma, version 3.2015. „Journal of the National Comprehensive Cancer Network”, 2015.
  2. http://web.archive.org/web/20180728205150/http://www.iarc.fr:80/en/publications/pdfs-online/pat-gen/bb6/index.php
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Osiem sposobów na pozbycie się oparzeń słonecznych. Po pierwsze: nie szkodzić

Rak skóry – rodzaje, objawy i leczenie nowotworów skóry

Ziarniniak grzybiasty - objawy, leczenie, rokowania

Ziarniniak grzybiasty – objawy, leczenie, rokowania

Solarium – dowiedz się, jak wpływa na twoje zdrowie. Ostrzega dermatolog

Monika Krzywkowska na jesiennej ramówce TVN

Monika Krzywkowska o walce z rakiem: czerniak jest czymś okropnym, ale można przez to przejść, a można go też nie przeżyć

dziewczyna w aucie

Stosuj filtr przeciwsłoneczny nie tylko na plaży, ale również zanim wsiądziesz do auta. „UVA przenika przez szyby” – ostrzega dermatolog

Lampy UV do paznokci. O tym, czy są szkodliwe i mogą powodować raka, pisze dermatolożka Nina Wiśniewska

Kobieta na basenie

Co zyskasz, jeśli nie spalisz się tego lata?

Agnieszka Kobyłka-Dziki

„Czy naprawdę dla opalonej skóry chcemy sobie to fundować?” O tym, która z metod opalania jest bezpieczna, mówi dermatolog

Jane Fonda

Jane Fonda o walce z rakiem piersi. „Przeszłam mastektomię. Pod suknią musiałam ukryć bandaże”

5 zaskakujących spowalniaczy metabolizmu

Lockdown w kolejnym województwie

Lockdown w kolejnym województwie. „Zamknięte będą hotele, ograniczona działalność galerii handlowych, kin, teatrów” – ogłosił minister zdrowia

Biofeedback – co to jest, rodzaje, przeciwwskazania, cena

Jak się kochać, gdy chore są jelita? Wielu problemom można zaradzić

Minister zdrowia: "czas, by przywracać normalne leczenie". Teleporady zostaną ograniczone

Minister zdrowia: „czas, by przywracać normalne leczenie”. Teleporady zostaną ograniczone

Zmieni się czas pomiędzy podaniem pierwszej i drugiej dawki szczepionek przeciw COVID-19. Nowe przepisy dotyczą też ozdrowieńców

Wydłuży się odstęp między podaniem pierwszej i drugiej dawki szczepionki przeciw COVID-19. Nowe przepisy dotyczą też ozdrowieńców

Covaxin

Pierwsza indyjska szczepionka przeciw COVID-19 skuteczna w 81 proc.

Dolly Parton

Dolly Parton śpiewająco szczepi się na COVID-19. „Błagam cię, nie wahaj się”

Paulina Młynarska poddała się podwójnej mastektomii. „Na tym etapie miałam jeszcze wybór”

Polska firma podpisała umowę ws. produkcji szczepionek na COVID-19. "Niezwykle istotna możliwość na wykorzystanie wiedzy i zdolności produkcyjnych na rzecz zwalczania pandemii"

Polska firma podpisała umowę ws. produkcji szczepionek przeciw COVID-19

Coraz więcej zatruć iwermektyną. Ludzie zażywają ją w dużych dawkach, by leczyć COVID-19

Niektóre szczepy koronawirusa są bardziej zaraźliwe niż inne. Naukowcy już wiedzą, dlaczego

Kobieta

Co musisz wiedzieć o zwolnieniu lekarskim od psychiatry? Wyjaśnia lek. Joanna Adamiak

Mężczyzna siedzi przy komputerze z dziećmi

WHO: liczenie na to, że pandemia skończy się w 2021 roku jest nierealistyczne

Najpopularniejsze

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

białe plamy na paznokciach

Białe plamy na paznokciach – co oznaczają i jak się ich pozbyć?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

para w łóżku

Pozycje seksualne, czyli jak urozmaicić seks. Najlepsze pozycje

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

test ciążowy

Brak okresu, test negatywny. Kiedy wykonać test ciążowy?