Przejdź do treści

Czerniak – jak rozpoznać, jak wygląda profilaktyka?

Kobieta wskazuje na zmianę na skórze, która może być pieprzykiem albo czerniakiem
Fot. bertys30 / stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Małgorzata Kożuchowska
„Moja ciąża była trudna”. Małgorzata Kożuchowska szczerze o macierzyństwie po czterdziestce
WHO zaleca przekładanie wizyt kontrolnych u dentysty. Powodem pandemia koronawirusa
Krople
GIF wycofał krople uspokajające. Stwierdzono wadę jakościową
Kobieta w maseczce
Nowa lista „czerwonych” i „żółtych” powiatów. Co się zmieniło?
Szczepienia dla seniorów
Darmowe szczepienia na grypę? Hello Zdrowie interweniuje

Czerniak jest bardzo groźnym nowotworem złośliwym, który powstaje zwykle w wyniku nadmiernej ekspozycji na promienie UV. Może on przebiegać w nieprzewidywalny sposób oraz dawać przerzuty. Szybka diagnoza pozwala jednak na jego całkowite wyleczenie, dlatego tak ważną rolę odgrywa obserwacja własnego ciała oraz profilaktyka.

Czym dokładnie jest czerniak?

Czerniak to nowotwór, który rozwija się z komórek barwnikowych (melanocytów), odpowiadających za kolor skóry. Doprowadza on do ich chorobowego przekształcenia. Najczęściej lekarze mają do czynienia z czerniakiem złośliwym skóry, istnieje jednak także czerniak błon śluzowych czy też czerniak w obrębie gałki ocznej.

U mężczyzn czerniak najczęściej na tułowiu, głowie i szyi, u kobiet – w dolnej partii nóg. Natomiast w pozostałych 10 proc. może rozwinąć się wszędzie tam, gdzie są melanocyty. Czyli na błonach śluzowych w jamie ustnej, jelicie, odbytnicy, oponach mózgu, w siatkówce oka, węzłach chłonnych. Wtedy – co oczywiste –  zdiagnozować go o wiele, wiele trudniej.

Ponad 50 proc. czerniaków powstaje niejako de novo, w miejscach całkowicie zdrowej skóry! To właśnie powód, dla którego nie ma medycznego uzasadnienia dla profilaktycznego usuwania wszystkich znamion. Pozbywamy się tylko tych, które w klinicznym badaniu dermatoskopem wzbudzają niepokój lekarza.

Jak rozpoznać czerniaka?

Czy czarny pieprzyk to czerniak – oczywiście nie. Wszystkie znamiona należy jednak regularnie oglądać lub raz do roku pokazywać lekarzowi. Niepokój powinny wzbudzić sytuacje, gdy:

  • znamię znacznie się powiększyło,
  • znamię zmieniło swój kształt,
  • znamię zmieniło kolor,
  • pojawił się świąd lub pieczenie,
  • pojawiły się nowe zmiany, zwłaszcza asymetryczne, o nieregularnych granicach, z czerwoną obwódką.

Ponieważ trudno jest samodzielnie ustalić, czy dane znamię to czerniak czy pieprzyk, warto skonsultować się dermatologiem lub onkologiem. Przy samodzielnym kontrolowaniu zmian należy stosować regułę ABCD, czyli obejrzeć znamię i ocenić według następujących kryteriów:

  • A ‒ asymetria, zmiana nie ma regularnego kształtu, struktury, koloru,
  • B ‒ border (granica), nierówne, poszarpane, nieregularne brzegi,
  • C ‒ color (kolor), znamię jest wielobarwne,
  • D ‒ diameter (średnica) jest większa niż 5-6 mm.

Jeżeli zmiany spełniają powyższe kryteria, należy jak najszybciej udać się do lekarza. Ważne aby pamiętać, że czerniak może powstać z już istniejącego pieprzyka, ale może po prostu pojawić się jako całkiem nowa zmiana. Czerniak z pieprzyka lub czerniak na pieprzyku może zostać wcześnie wykryty, bacznej obserwacji i kontroli własnego ciała, a zwłaszcza wszelkich znamion na skórze.

Co więcej, objawy czerniaka złośliwego skóry mogą dawać o sobie znać poprzez pieczenie lub świąd wokół znamion, często też czerniak wystaje ponad powierzchnię skóry. Dlatego też warto regularnie, przynajmniej raz w miesiącu, dokładnie przyjrzeć się ciału, aby zauważyć ewentualne zmiany chorobowe. Jeśli pojawiają się pieprzyki lub narośla, których wcześniej nie było – one również mogą być oznaką raka skóry. W przypadku zauważenia tego typu zmian jak najszybciej należy skonsultować się z lekarzem.

Część chorych może zmagać się z czerniakiem złośliwym paznokcia, który ma własne charakterystyczne objawy. Należy do nich zaliczyć:

  • wielobarwne lub czarne plamy na paznokciach,
  • nieregularny kształt paznokci,
  • guzki, wybrzuszenia na paznokciu,
  • pęknięcia i szczeliny na płytce paznokcia.

Czerniak złośliwy paznokcia może rozwijać się zarówno na dłoniach, jak i na stopach. Najczęściej spotykany jest w obrębie kciuka, palucha stopy oraz palca wskazującego dłoni.

I uwaga: jeśli tylko sprawa nie wymaga natychmiastowej interwencji, lato nie jest dobrą porą na zabieg usuwania pieprzyków. Jest gorąco, pocimy się, wszystkie rany gorzej się goją. Poza tym sama blizna powstająca po zabiegu jest bardziej narażona na działanie promieniowania UV.

Czerniak – kto jest w grupie ryzyka?

Osoby o jasnej karnacji, rudych lub blond włosach, niebieskich oczach, licznych piegach, dużej liczbie znamion barwnikowych, znamion w miejscach drażnienia oraz tych, które doznały oparzeń słonecznych, szczególnie w dzieciństwie. W grupie ryzyka są też osoby słabo tolerujące słońce, opalające się z dużym trudem lub w ogóle, przebywające w pełnym słońcu powyżej godziny dziennie oraz osoby, u których w rodzinie występowały przypadki czerniaka lub innych nowotworów skóry oraz osoby korzystające z solarium” – czytamy na stronie akademiaczerniaka.pl.

Czerniak – profilaktyka

Podstawą profilaktyki nowotworu skóry, jakim jest czerniak, jest nie tylko kontrolowanie zmian, ale także rozsądne korzystanie z kąpieli słonecznych, unikanie solariów i stosowanie kremów z filtrem UV lub tzw. blokerów całkowicie chroniących przed słońcem. Poza dbaniem o skórę należy zakrywać głowę w czasie upałów i nie zapominać o odpowiednim nawodnieniu organizmu. Coraz częściej na terenie całego kraju prowadzone są akcje, mające na celu uświadomienie społeczeństwu, jak ważna jest profilaktyka i regularne oględziny całego ciała. Nie wolno zapominać o kontrolowaniu pod kątem znamion także trudniej dostępnych miejsc: między palcami, na owłosionej skórze głowy, a nawet w odbycie. Wszędzie tam może rozwinąć się czerniak. U nawet 90 proc. pacjentów wcześnie wykryty rak skóry jest całkowicie uleczalny.

Czerniak – leczenie

Czerniak we wczesnym stadium jest nowotworem bardzo łatwym do wyleczenia. Jeśli czerniak nie osiągnął jeszcze grubości 1 mm, wystarczy wyciąć zmianę chirurgicznie z marginesem zdrowej tkanki. Powinien wynosić on co najmniej 1 cm, chociaż niektórzy specjaliści zalecają nawet 2 cm marginesu. Z zasady nie wycina się jednak mięśni.

Standardową procedurą przy leczeniu czerniaka jest także biopsja węzła wartowniczego. Węzeł wartowniczy jest zazwyczaj pierwszym węzłem chłonnym, który zostaje zajęty przy rozwoju choroby nowotworowej. Biopsja ma na celu oszacowanie zaawansowania choroby – brak komórek nowotworowych w węźle wartowniczym jest dobrym znakiem, chociaż  nie wyklucza przerzutów do innych węzłów chłonnych. W przypadku zajęcia węzła wartowniczego przez czerniaka, wycina się wszystkie węzły chłonne w dorzeczu spływu chłonki.

Zasadniczo chorych w stadium zaawansowania niższym niż IIB leczy się wyłącznie chirurgicznie, chyba że nastąpiły dodatkowe przesłanki świadczące o możliwości nawrotu choroby. Wtedy zaleca się miejscową radioterapię. W przypadku czerniaka w stadium wyższym niż IIB, z przerzutami do węzłów lub bez przerzutów, stosuje się duże dawki interferonu α.

Czerniak w stadium wyższym niż III ma tendencje do tworzenia guzków satelitarnych oraz przerzutów in-transit. Guzki satelitarne tworzą się w bezpośrednim sąsiedztwie guza pierwotnego, natomiast przerzuty in-transit – na drodze pomiędzy guzem, a sąsiadującymi węzłami chłonnymi. Zaawansowane postaci czerniaka leczy się głównie za pomocą immunoterapii, chemioterapii i terapii celowanej.

Czerniak – rokowania

Niestety, czerniak należy do jednych z najbardziej agresywnych nowotworów. W rezultacie rokowania dotyczące przeżycia pięcioletniego spadają drastycznie wraz z każdym wykrytym stadium choroby. Dla guza bez owrzodzenia pięcioletnie przeżycie pacjenta wynosi:

  • Stadium IA: 95 proc.,
  • Stadium: IB: 89 proc.,
  • Stadium IIA: 79 proc.,
  • Stadium IIB: 67 proc.,
  • Stadium IIIA: 67 proc.,
  • Stadium IIIB: 54 proc.,
  • Stadium IIIC: 28 proc.

Dla guza z owrzodzeniem:

  • Stadium: IB: 91 proc.,
  • Stadium IIA: 77 proc.,
  • Stadium IIB: 63 proc.,
  • Stadium IIC: 45 proc.,
  • Stadium IIIB: 52 proc.,
  • Stadium IIIC: 24proc.

Rokowania stadium uogólnionego (IV stadium, z przerzutami dalekimi) zależy bezpośrednio od ilości i umiejscowienia przerzutów. W rzadkich przypadkach udaje się wyleczyć przerzuty dalekie za pomocą połączenia operacji chirurgicznych z leczeniem pomocniczym.

 

Źródła:

  1. D.G. Coit, J.A. Thompson, R. Andtbacka, C.K. Bichakjian i inni. Melanoma, version 3.2015. „Journal of the National Comprehensive Cancer Network”, 2015.
  2. http://web.archive.org/web/20180728205150/http://www.iarc.fr:80/en/publications/pdfs-online/pat-gen/bb6/index.php

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

stres a stan skóry

Psychokosmetologia, czyli jak stres i inne emocje wpływają na stan skóry?

Oparzenia ‒ pierwsza pomoc. Co jest dobre na oparzenia?

Oparzenia ‒ pierwsza pomoc. Co jest dobre na oparzenia?

Bąbel po oparzeniu - dowiedz się, jak leczyć pęcherze

Bąbel po oparzeniu – dowiedz się, jak leczyć pęcherze

Poparzenia od słońca – objawy. Co na oparzenia słoneczne?

Oczyszczanie twarzy - jak to robić dobrze? Największe błędy i sposoby na prawidłowe mycie twarzy wylicza dermatolożka

Oczyszczanie twarzy – jak to robić dobrze? Dermatolożka wymienia największe błędy i sposoby na prawidłowe mycie skóry

Sucha skóra? Nie pij wody!

Sucha skóra głowy, twarzy, na nogach. Przyczyny, jak nawilżyć

Jak pozbyć się drugiego podbródka?

Kobieta w basenie pływa na pontonie

Poparzona skóra od słońca nie stanowi dla ciebie problemu? „Każde poparzenie to krok bliżej do czerniaka” – piszą Dermatolook

Pieprzyki na twarzy kobiety, która leży

Czerwony pieprzyk – czy jest groźny, jak usunąć pieprzyk?

Jak dbać o skórę w czasie epidemii?

Jak dbać o skórę w czasie epidemii? Sprawdź, co radzą specjaliści – dermatolog i chirurg

Kobieta gładzi się po twarzy, ma zamknięte oczy.

Gronkowiec złocisty i skórny – objawy. Jak można zarazić się gronkowcem?

Czym są modzele i jak je usunąć? Modzele na stopach

Dłonie z łuszczycą skóry

Łuszczyca – przyczyny, objawy, leczenie i dieta

Osiem sposobów na pozbycie się oparzeń słonecznych. Po pierwsze: nie szkodzić

Tatuaż

Wszystko o tatuażach. Co musisz wiedzieć?

Mezoterapia igłowa – co to jest, jakie są efekty i skutki uboczne?

Wypadanie włosów – znajdź przyczynę i walcz!

Wypadanie włosów – przyczyny. Co stosować na wypadające włosy?

kobieta ze zmianami skórnymi twarzy

Przebarwienia na twarzy – przyczyny i sposoby, żeby się ich pozbyć

Cellulit – jak pozbyć się go za pomocą ćwiczeń?/Pexels

Cellulit – jak pozbyć się go za pomocą ćwiczeń?

młoda kobieta zadowolona po usunięciu trądziku

Trądzik hormonalny – przyczyny i leczenie. Jak go rozpoznać?

Kobieta w ciąży

Rozstępy na piersiach – przyczyny, metody usuwania

maliny

Olej z pestek malin nie jest naturalnym filtrem UV. Dermatolog ostrzega

wirus HPV w 3D

Kurzajka – czym jest i jak się jej pozbyć? Jak wygląda leczenie?

W jaki sposób skutecznie pozbyć się pryszczy na brodzie?

W jaki sposób skutecznie pozbyć się pryszczy na brodzie?

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

Objawy odstawienia alkoholu. Jakie są korzyści z niepicia alkoholu?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

Krwawię w różnych odcieniach czerwieni. Czy to powinno mnie niepokoić?